Յուշատետր – Պտոյտ Մը Հայոց Լեզուի Բառարանին Մէջ (506). Գրաշարական Սխալ

Ռ. Հ.

Յաճախ յիշեցինք ու յիշեցուցինք, որ մեր լեզուին մէջ մէկ գիրը որքան շատ բան կը փոխէ բառերուն իմաստներուն մէջ, որքան կերպարանափոխ կ՛ընէ բառը: Այդ մէկ գիրն է, որ, օրինակ, «Անուշ»-ը «Ապուշ»-ի կը փոխէ` հիմնովին տակնուվրայ ընելով ամէն ինչ: Անոնք, որ հայերէն լեզուն կը գործածեն մանաւանդ գրաւոր կերպով, շատ ուշադիր պէտք է ըլլան գիրերուն խաղացած այս բախտորոշ դերին դէմ, որովհետեւ սխալ գործածուած մէկ գիրը երբեմն կրնայ աղէտ ստեղծել:

Մենք, որ ամէն օր հազարաւոր տողեր կը տպագրենք թերթերու կամ գիրքերու ձեւով, մենք, որ ամէն օր գործ ունինք տպագիր հայ գիրի հետ, ունինք մղձաւանջ մը, որ «Գրաշարական սխալ» կը կոչուի: Ասիկա գրաշարական աշխատանքի ընթացքին սխալ գիրի մը գործածութիւնն է: Կան շատ անվնաս գրաշարական սխալներ, այսինքն` սխալ գիրի գործածութիւն կամ երկու գիրերու ետ-առջեւ յաջորդականութեան սխալ, եւ այլն, որոնք տպագրողին համար թերեւս ամօթալի կը նկատուին, բայց աղէտաբեր չեն: Օրինակ` տպագրիչը մեծ բան չի կորսնցներ, եթէ «Մասնաւոր» բառին տեղ տպէ «Մասնաւոր»: Ընթերցողը կարդալու ընթացքին արդէն կը հասկնայ, որ հոս երկու գիրերը տեղ փոխած են, թէ` ակնարկուած բառը «Մասնաւոր» է: Բայց ի՞նչ կը պատահի, եթէ աղջկան մը մասին խօսելու ընթացքին, փոխանակ «Այս անուշ աղջիկը» նախադասութեան, գրաշարական սխալով տպուի «Այս ապուշ աղջիկը»: Գործը մինչեւ դատարան կրնայ երթալ:

Ամէն խմբագրի կամ տպարանատէրի համար գրաշարական սխալը մտահոգութեան նիւթ է: Խմբագրի կեանքիս մէջ շատ ու շատ անգամներ դժոխային ժամեր ապրած եմ գրաշարական զարտուղի կամ աղէտալի սխալներուն հետեւանքով: Կան գրաշարական սխալներ, որոնք քաղաքական շատ լուրջ հետեւանքներ կը ստեղծեն: Կան նաեւ գրաշարական սխալներ, որոնք սովորական ու գործածական բառի մը տեղ կը գոյացնեն շատ ամօթալի ու ոչ արտասանելի բառ մը: Մեր լեզուն իր ամբողջ հարստութեամբ ու կարելիութիւններով շատ ատակ է տպագրիչին առջեւ նմանօրինակ ծուղակներ լարելու: Ամէն տպարան բնականաբար ունի իր սրբագրիչը, որ մեր մօտ կը կոչուի «Փորձերու սրբագրիչ»: Անոր պարտականութիւնն է գրաշարութեան կամ լեզուական սխալները սրբագրել: Բայց կը պատահի, որ անոր ալ ուշադրութենէն կը վրիպի: Այնքան ալ անսովոր չէ տեսնել, որ գրաշարը, փոխանակ «Անապակ» բառը շարելու, շարած է «Անառակ»: Փոխանակ «Անպատկառ» բառը շարելու, շարած է «Անյատակ»: Փոխանակ «Մաս» շարելու, շարած է «Մազ»: Մէկ գիրը շատ բան կը փոխէ: Որպէս խմբագիր` իրիկուն մը թէ՛ բաւական տառապեցայ, թէ՛ բաւական խնդացի, երբ ընթերցող մը մեզի յիշեցուց, որ հաւանաբար սխալ մը գործած էինք: Հրատարակած էինք լուր մը, ըստ որուն Միջազգային դրամատունը 50 միլիոն տոլարի օգնութիւն մը պիտի կատարէր Հայաստանին: Ընթերցողը հեռաձայնեց ու հարցուց, թէ այդ օժանդակութիւնը Հայաստանի՞ն պիտի կատարուէր, թէ Հայաստանէն պիտի կատարուէր ուրիշին: Զարմացայ:

«Անշուշտ Հայաստանին պիտի կատարուի,- ըսի,- ինչո՞ւ հարցուցիք»:

«Որովհետեւ դուք Հայաստանէն գրած էք», պատասխանեց ընթերցողը:

Չհաւատացի, թերթը բացի ու զարմանքով տեսայ, որ իսկապէս վերնագիրը սխալ տպուած էր: Փոխանակ «Հայաստանին» գրելու` մեր գրաշարը գրած էր Հայաստանէն: Պարզապէս «Ի» տառին տեղ «Է» տառը գործածուած էր, բայց ամբողջ ուղղութիւն մը փոխուած էր հաղորդուած լուրին մէջ: Յուսահատական էր, բայց ընելիք բան մը չկար: Բարեբախտաբար հրատարակուած լուրին միւս մասերուն մէջ ճիշդն ալ տպուած էր եւ ուշադրութեամբ կարդացողը պիտի հասկնար, որ խորագիրը «Գրաշարական սխալ»-ի զոհ գացած էր:

Վաթսունհինգ տարիէ ի վեր կը գրեմ գրամեքենայի վրայ: Այսինքն ձեռագիր չեմ գործածեր: Նախ գրեցի գրամեքենայի վրայ, ապա անցայ համակարգիչին: Երկուքն ալ ունին գիրերու ստեղնաշար: Գիրերը երեք չորս կարգով շարուած են իրարու քով եւ իրարու տակ: Եթէ մէկ գիրին տեղ քովի գիրին վրայ կոխէք, ահա մէջտեղ կու գայ գրաշարական սխալ: Ձեռագիր գրողը այդ վտանգէն զերծ է: Ան, որ ձեռագիրով կը գրէ, կարելի չէ, որ «Անուշ»-ին տեղ «Ապուշ» գրէ: Ձեռագիրին մէջ ընդհանրապէս գրաշարական սխալ չկայ, կայ պարզապէս ուղղագրական կամ լեզուի սխալ: Բայց գրամեքենայով կատարուած գրաշարութիւնը անպայման կրնայ նշաւակ դառնալ գրաշարական սխալի:

Օր մը կը  կարդայի իմ ուշադրութեան յանձնուած տպագիր գրութիւն մը, որպէսզի հասկնամ, թէ կրնայի՞նք հրատարակել, թէ չէ: Նիւթին մէջ միջոց մը կը խօսուէր աւազակներու յարձակումին ենթարկուած կարաւանի մը մասին: Բայց զարմանքով տեսայ, որ հոն ուրիշ բան գրուած էր: Գրուած էր, որ կարաւանը ենթարկուած էր «Հերոսախումբերու յարձակման»: Կարելի՞ էր, որ յարձակող աւազակները «հերոսախումբ» անուանուէին: Կարելի չէր: Յանկարծ հասկցայ, որ հոս «Հերոսախումբ» ըսել ուզած էին, աւելորդ «ե» գիր մը մտած էր «Հրոսախումբ»-ին մէջ, եւ ան եղած էր «Հերոսախումբ»: «Հրոսախումբը», որ աւազակներու խումբ կը նշանակէ, որքան հեռու է «Հերոսախումբ»-էն: Բայց մեքենային ստեղնաշարին վրայ գիրերը իրարու այնքան մօտիկ են, որ…

[email protected]

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )