29 հոկտեմբեր 2026-ին` երեկոյեան ժամը 5:00-ին, Հայկազեան համալսարանի հանդիսասրահին մէջ տեղի ունեցաւ «Լիբանանահայ գիրքի պատմական ուղին եւ հրատարակչական հոլովոյթը» խորագիրով կլոր սեղան-քննարկում մը, որուն ընթացքին անդրադարձ կատարուեցաւ լիբանանահայ հրատարակչական կեանքի պատմական զարգացումներուն, ներկայ իրավիճակին եւ ապագայի հեռանկարներուն:
Քննարկումին իրենց մասնակցութիւնը բերին խմբագիր եւ մանկավարժ Կարօ Յովհաննէսեան, բանասէր, խմբագիր, կրթական մշակ եւ հեղինակ Պարոյր Աղպաշեան, Համազգայինի «Վահէ Սէթեան» հրատարակչատան տնօրէն Յակոբ Հաւաթեան եւ «Շիրակ» հրատարակչատան սեփականատէր Վիգէն Հաննէսեան: Զրոյցը վարեց Հայկական սփիւռքի ուսումնասիրութեան կեդրոնի տնօրէն դոկտ. Անդրանիկ Տագէսեան:
Առաջին հերթին բացման խօսքով հանդէս եկաւ համալսարանի «Տէրեան» եւ «Պարսումեան» գրադարաններու վարչական պատասխանատու Արթիւր Շէնեան: Ան մասնաւորաբար ընդգծեց լիբանանահայութեան նշանակալի աւանդը հայ գիրքի տարածման եւ հրատարակչական ոլորտի զարգացման մէջ:
Քննարկման առաջին բաժինով բանախօսները ներկայացուցին լիբանանահայ գիրքի պատմական ուղին, հրատարակչական գործունէութեան վերիվայրումներն ու ներկայ դժուարութիւնները: Կարօ Յովհաննէսեան նշեց, որ վերջին հարիւրամեակին Լիբանանի մէջ հրատարակուած է շուրջ 6500 հայերէն գիրք, ինչ որ կը վկայէ լիբանանահայ գաղութի կենսական դերակատարութեան մասին` հայ գիրքի հրատարակութեան ու տարածման մարզերուն մէջ: Ան ընդգծեց, որ նոյնիսկ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի տարիներուն կանգ չէ առած հրատարակչական գործունէութիւնը` նշելով, որ 1975-էն 1985 լոյս տեսած է աւելի քան 700 հայերէն գիրք: Սա կը փաստէ, թէ, հակառակ պատերազմի ստեղծած անորոշութեան եւ խառնաշփոթին` լիբանանահայութիւնը յաջողած է կարճ միջոցի մէջ վերակազմակերպուիլ եւ շարունակել գիրքի հրատարակութեան իր առաքելութիւնը:
Սակայն այս հարուստ ժառանգութեան դիմաց այսօր հրատարակչական ոլորտը կը դիմագրաւէ լուրջ մարտահրաւէրներ: Յակոբ Հաւաթեան մատնանշեց տպաքանակներու կտրուկ նուազումը` ընդգծելով, որ եթէ երբեմնի հրատարակութիւնները լոյս կը տեսնէին 1000-2000 տպաքանակով, ապա այսօր այդ թիւը նուազած է` հասնելով 300-500 օրինակի: Ան նաեւ շեշտեց գիրքերու տարածման եւ առաքման դժուարութիւնները, ինչպէս նաեւ խմբագրական որակի պահպանման համար հետզհետէ բարդացող պահանջները: Այսուհանդերձ, ան ընդգծեց, որ, հակառակ բազմաթիւ դժուարութիւններու, հրատարակչական գործունէութիւնը կը շարունակուի, մեկենասներու աջակցութեամբ տակաւին լոյս կը տեսնեն մանկապատանեկան, պատմագիտական եւ գեղարուեստական բնոյթի գիրքեր` նպաստելով հայ հրատարակչական աւանդոյթի շարունակականութեան:
Վիգէն Հաննէսեան, իր կարգին, ներկայացուց տպագրական արհեստագիտութեան զարգացումին ազդեցութիւնը հրատարակչական համակարգին վրայ: Ան յիշեցուց, որ երբ ի յայտ եկան համակարգիչներն ու ելեկտրոնային գրաշարութիւնը, հեղինակները այլեւս դադրեցան հայկական տպարաններու դիմելէ: Այս փոփոխութիւններուն, գաղութի նօսրացումին եւ Լիբանանի տնտեսական ու դրամատնային յաջորդական տագնապներուն իբրեւ հետեւանք` հրատարակչական կառոյցներու գործունէութիւնը զգալիօրէն դժուարացաւ:
Կլոր սեղանի երկրորդ բաժինով քննարկուեցաւ հայ գիրքի հրատարակութեան հիմնական մղիչ ուժը` մշակութայի՞ն յանձնառութիւն, թէ՞ ընթերցող հասարակութեան պահանջարկ: Բանախօսներուն ընդհանուր դիտարկումը այն էր, որ եթէ անցեալին հրատարակչական գործունէութիւնը կը սնուցուէր թէ՛ ընթերցողի պահանջարկով եւ թէ՛ մշակութային առաքելութեամբ, ապա այսօր ան վերածուած է աւելի մշակութային յանձնառութեան եւ հայ գիրքի գոյութիւնը ապահովելու անհատական ու հաստատութենական ճիգի:
Այս ծիրէն ներս առանձնապէս շեշտուեցաւ հայ դպրոցի դերակատարութիւնը: Կարօ Յովհաննէսեան եւ Պարոյր Աղպաշեան կարեւոր նկատեցին տեսլական ունեցող ղեկավարութեան դերը եւ մատնանշեցին, որ ընթերցասիրութեան ձեւաւորումը կը սկսի ընտանեկան միջավայրէն ու դպրոցէն: Միւս կողմէ, Պարոյր Աղպաշեան մտահոգութիւն յայտնեց երիտասարդ սերունդին համար հետաքրքրական հրատարակութիւններ պատրաստելու դժուարութեան շուրջ` ընդգծելով, որ այսպիսի գաղափար մը իրականացնելու համար անհրաժեշտ է բոլորովին այլ քաղաքականութիւն մը որդեգրել:
Ամփոփելով քննարկումը` Հայկազեան համալսարանի նախագահ վեր. դոկտ. Փոլ Հայտոսթեան գնահատեց հնչած տեսակէտներուն ու ներկայացուած նիւթերուն բովանդակալից բնոյթը: Ան նաեւ դիտել տուաւ, որ քննարկուած նիւթերուն շուրջ կարելի է ձեռնարկել աւելի ծաւալուն ուսումնասիրութիւններու եւ զանոնք հրատարակել «Հայկազեան հայագիտական հանդէս»-ի յառաջիկայ հատորին մէջ:
