ՄԱՐԻԷԼԼԱ ՃԵՀԻԶԵԱՆ
24 ապրիլ 1915: Թուական մը, որ ո՛չ միայն կը յիշենք, այլեւ խորապէս կը զգանք: Ամէն տարի այս օրը, հայութեան հոգին կը վառի կրակի մը պէս, որ ո՛չ կը մարի, ո՛չ ալ կը լռէ: Այս թուականին պատահածը Հայոց պատմութեան այն դէպքերէն է, որ մեզի կը յիշեցնէ ոչ միայն մեր ժողովուրդին կրած անսահման տառապանքը, այլեւ` անոր կամքն ու յարատեւ պայքարը:
1915-ին Օսմանեան կայսրութիւնը` ղեկավարութեամբ Թալէաթի, Էնվերի եւ Ճեմալի, կազմակերպեց հետեւողական բնաջնջում մը, որ այսօր աշխարհը կը ճանչնայ իբրեւ Հայոց ցեղասպանութիւն` 20-րդ դարու առաջին ցեղասպանութիւնը: Այս ծրագիրին նպատակն էր հայ ժողովուրդը իր գոյութեամբ, պատմութեամբ, մշակոյթով եւ ստեղծագործութեամբ ջնջել պատմութենէն:
24 ապրիլ 1915-ին Կոստանդնուպոլսոյ մէջ ձերբակալուեցան հարիւրաւոր հայ մտաւորականներ` ազգի մը ապագան, միտքը, ձայնն ու հոգին: Անոնք զինուորներ չէին, այլ` բանաստեղծներ, գրողներ, ուսուցիչներ, բժիշկներ, փաստաբաններ, ինչպէս` Գրիգոր Զօհրապ, Դանիէլ Վարուժան, Սիամանթօ, Նազարէթ Տաղաւարեան, Մարի Պէյլերեան, Տիրան Քէլէկեան, Թլկատինցի, Երուխան, Ռուբէն Սեւակ, Ռուբէն Զարդարեան:
Այնուհետեւ հայերը բռնի ուժով տեղահանուեցան իրենց հայրենի հողերէն եւ քշուեցան դէպի Տէր Զօր` սպաննուելու:
Թշնամին յոյս ունէր, որ դար մը ետք մենք պիտի ըլլանք միայն պատմութեան գիրքերու մէջ, բայց մենք հոս ենք` հաստատակամ եւ պահանջատէր:
Ինչպէ՞ս մոռնալ եւ չպահանջել, երբ մեր նախնիներուն ապրած այդ տառապանքը մեր միտքերուն մէջ փորագրուած է: Ինչպէ՞ս մոռնալ մեր մեծ մայրերուն ու հայրիկներուն պատմած դէպքերը, որոնք պատահած են Տէր Զօրի անապատին մէջ: Ինչպէ՞ս չպահանջել մեր բռնագրաւուած հողերը…
Կ՛արժէ նշել, որ Նիւրեմպերկի դատավարութեան ընթացքին ներկայացուած փաստաթուղթերուն մէջ կը գտնուի կարեւոր վկայութիւն մը: Ատիկա Ատոլֆ Հիթլերի կողմէ արտասանուած ճառն է Օպերսալցպերկի մէջ, 22 օգոստոս 1939-ին: Այդ ճառին մէջ ան կու տայ իր հրահանգները: Այդ ճառին մէջ կը կարդանք հետեւեալը.
«Մեր ուժը պէտք է կայանայ մեր արագութեան եւ մեր բրտութեան մէջ… Այսօր ո՞վ կը խօսի տակաւին հայկական ջարդերուն մասին»:
Այսօր մենք կը պատասխանենք իրեն. մե՛նք կը խօսինք, մե՛նք կը յիշենք:
111 տարիներ անցան: Չմոռցանք: Պիտի չմոռնա՛նք: Միշտ պիտի յիշենք ու պահանջենք`
Մեր նախնիներուն հոգիներուն հանգստութեան համար,
Մեր սուրբ արմատներուն եւ բռնագրաւուած հողերուն համար,
Մեր ազգային ինքնութեան եւ հայապահպանման համար,
Մեր ապագայ սերունդներուն համար,
Մեր պահանջատիրական ուխտին համար,
Հայ դատի արդար լուծման համար:
Եւ չմոռնա՛նք: Երբ աշխարհը լուռ մնայ, ոճիրը կը կրկնուի:
Աւելի՛ն. 2023-ին, երբ Արցախի 120.000 հայերը Ազրպէյճանի կողմէ բռնի ուժով տեղահանուեցան իրենց հայրենի հողերէն, հայութիւնն ու աշխարհը դարձեալ ականատես եղան նոր ցեղասպանութեան մը: Սակայն հակառակ անոր որ հիմա ունինք համացանց ու հեռատեսիլ, աշխարհը կրկին լռեց, որովհետեւ կը նախընտրէ քաղաքական հաշիւներ եւ իշխանութիւն, եւ ո՛չ` արդարութիւն: Այսօր մենք նոյն անտարբերութեան ականատեսն ենք նաեւ Լիբանանի մէջ, ուր օդային հարուածներուն պատճառով անմեղ զոհերու թիւը օրէ օր կ՛աճի, իսկ աշխարհը դարձեալ կը դիտէ ու լուռ կը մնայ: Լիբանանահայութեան համար ասիկա կրկնակի ցաւ է. վերջին տարիներուն մենք տեսանք Արցախի կորուստը, իսկ հիմա ականատես կ՛ըլլանք Լիբանանի քանդումին:
Մենք այսօր կը խօսինք աւելի քան 1,5 միլիոն նահատակներու ձայներուն փոխարէն, որոնք լռութեան մատնուեցան: Մենք կը խօսինք այն մանուկներուն համար, որոնք չմեծցան, եւ այն սերունդներուն համար, որոնք պիտի ծնէին, բայց զրկուեցան կեանքի իրաւունքէն:
Թուրքը չհասաւ եւ պիտի չհասնի իր նպատակին: Թէեւ տակաւին կան երկիրներ, որոնք կը մերժեն ճանչնալ այս անմարդկային ոճիրը, սակայն սփիւռքահայերս աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ կը կազմակերպենք հսկումներ, քայլարշաւներ, ցոյցեր եւ ոգեկոչումներ` փաստելով թուրքին եւ ամբողջ աշխարհին, որ մենք կա՛նք, պիտի մնա՛նք ու դեռ շատանա՛նք:
Մենք երբե՛ք պիտի չյոգնինք յիշելէ ու պահանջելէ: Մեր Դատը անպայման պիտի լուծուի՛:
Մնանք պահանջատէր` մինչեւ արդար hատուցում:
