Իմ Սիրելի Սեդա Կանաչեանի Յիշատակին

ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ

Անհետանում է մեր սերունդը աննկատ, աշխարհի, մեր երկրի, իրենց ապրած երկրների չլուծուած հոգսերով ծանրաբեռ, իւրաքանչիւրը աշխարհի տարբեր անկիւններում նետուած:

Սերունդ, որը Ցեղասպանութիւնից փրկուածների երկրորդ սերունդի ծանր բեռը իր էութեան մէջ ներփակեց` ներառելով հրաշքով փրկուածների բոլոր ապրումները:

Սերունդ, որը հասակ առաւ ահաւոր դժուարութիւնների,  պատերազմների մէջ, բայց պահպանեց ու ամրապնդեց իր ազգային պատկանելութիւնը, ազգային հարստութիւնները, դրանով սփիւռք կերտեց եւ համեստօրէն իր տեղը զիջեց նոր եկողներին:

Սրտի խորը կսկիծով այսօր տեղեկացայ, որ այդ սերունդի ներկայացուցիչներից, երկար տարիների իմ ազնուազարմ բարեկամուհիս` սիրելի Սեդա Կանաչեանը, այդ երթին իր անունն է աւելացրել, յաւերժի ճամբորդ դարձել:

Զարմանալի չէ՞, որ ամուսնացած, երկու զաւակի տէր Սեդան բոլորիս յայտնի է իր հայրական` Կանաչեան մականունով: Իսկ իւրաքանչիւր հայի համար այդ անուն-մականունը մանկութիւնից սկսած սիրուած, բարձրագոյն գնահատանքի արժանացած անուն-հեղինակութիւն է: Սեդան այդ հեղինակութեան ոչ թէ ակամայ կրողն էր, այլ իր էութեամբ, իր հոգով, իր կրթութեամբ այդ նոյն հեղինակութեան արժանաւոր շարունակողը դարձաւ:

Սեդային ես ծանօթացայ Պէյրութում` իմ ներկայացումների շրջագայութեան ընթացքում: Թէեւ Կանաչեան երաժշտահանին դեռ օրօրոցում մայրս էր անգիտակցօրէն մեզ ծանօթացրել` նրա «Օրօր»-ով մեզ քնացնելով: Յետոյ, աստիճանաբար անունն ու «Օրօր»-ը մեզ հետ մեծացան, աւելի ուշ մենք դարձանք մեր զաւակներին, մեր թոռներին նրա «Օրօր»-ով քնացնողները:  Այնուհետեւ մեզնից դուրս եկաւ, դարձաւ ողջ հայութեան, հայ երաժշտական աշխարհի սիրելի անուններից մէկը, դարձաւ հայ բեմի, հայ երգացանկի պաշտելի կատարումներից:

Երբ Պէյրութում իմ առաջին ներկայացումից յետոյ, գեղեցիկ, ազնուափայլ արտաքինով, արծաթափայլ մազերով, անչափ կիրթ ու փափուկ ձայնով մէկը փաթաթուեց, սրտանց համբուրելով շնորհաւորեց ու յայտնեց իր անուն ազգանունը` Սեդա Կանաչեան, մի պահ չհաւատացի, քանզի տեղեակ չէի, որ իմ սիրելի երգահանի, մեր մեծ խմբավարի դուստրն է իմ առջեւ կանգնած եւ երկիւղածութեամբ, ցածր ձայնով հարցրի` արդեօք Կանաչեանի դո՞ւստրն է ինքը: Սեդան իր անուշ ձայնով, որն արեւմտահայերէնը իր ելեւէջներով էլ աւելի սքանչելի էր դարձնում, հաստատեց, որ ինքն է: Այս անգամ ես փաթաթուեցի ու խոնարհուեցի իր առջեւ: Այդ պահից, որն ամէն անգամ յիշեցնում էր ինքը մեր խօսակցութեան սկզբում, մենք մտերմացանք եւ այդ մտերմութիւնը նոյն հիացումով, անկեղծ սիրով ու խորին ակնածանքով պահպանեցինք:

Իւրաքանչիւր անգամ, Պէյրութ իմ հիւրախաղերի ընթացքում, Սեդան առաջինն էր ողջունում, բարի գալուստ մաղթում իր անուշ ձայնով եւ ներկայացումից յետոյ իր գեղեցիկ, հիւրընկալ տանը հրաւէրք կազմակերպում` արուեստասէրներին, նաեւ այդ օրերին Պէյրութ այցելած արուեստագէտներին, կամ տեղի անուանի մարդկանց հրաւիրելով:

Սեդան Պէյրութի հայ արուեստասէր հասարակութեան հոգին ու բոյրն էր, որին բոլորն էին գնահատում, սիրում ու գուրգուրանքով վերաբերւում: Նա իր կեցուածքով, իր հօր գործունէութեան հանդէպ ունեցած գնահատանքով դարձաւ անհանգիստ, անվերջ վտանգով բաբախող Պէյրութի առօրեայում Կանաչեան երաժշտահանին ապրեցնող ներկայութիւնը:

Վերջին անգամ իմ ներկայացումին Սեդան վատառողջ էր, թէեւ այդ վիճակով եկել էր ներկայացումիս, եւ, ըստ իր սովորութեան, կրկին հրաւէրք կազմակերպել, բայց` ոչ իր տանը, որովհետեւ իր իրերը արդէն հաւաքել եւ մեկնելու էր Պոսթըն` իր աղջկայ հետ ապրելու, քանի որ ինքնիրեն չէր կարող հոգ տանել:  Բայց նոյնիսկ այդ վիճակում ինձ մեծարելու այդ սովորոյթը պահեց եւ հրաւէրքը կազմակերպեց մեր ընդհանուր բարեկամ բժիշկ, նկարիչ, բանաստեղծ, քայլող հանրագիտարան, բազմատաղանդ անձի` Յարութի տանը, որին ճանաչում էի դեռ ուսանողական տարիներից, երբ  Երեւան էր եկել ու բժշկական համալսարանում էր ուսանում: Յարութը ոչ միայն հետեւում էր Սեդայի առողջութեանը, այլ նրա պահապան հրեշտակն էր դարձել:

Այդ օր ես զգացի, որ վերջին անգամ եմ տեսնում իրեն եւ ողջ երեկոյի ընթացքին սիրտս մղկտում էր, աւելի շատ լուռ, ինքս իմ մէջ հրաժեշտ էի տալիս իմ աննման բարեկամուհուս, որի շէնշող, լուսաւոր դէմքը ցաւ էր արտայայտում, եւ որը մեծ ճիգով փորձում էր կոծկել:

Ուշ գիշեր էր, երբ հրաժեշտ տուինք իրար, Յարութին, իմ տաղանդաշատ ընկերոջը նորանոր յաջողութիւններ, շնորհակալութիւն յայտնելով, նոյնիսկ մտքով անգամ չանցնելով, որ շատ շուտով առաջինը Յարութին ենք կորցնելու:

Իմ վերադարձից մի քանի ամիս յետոյ Պոսթընից կրկին լսեցի ինձ այնքան հարազատ Սեդայի անուշ, փափուկ ձայնը, իր հիասքանչ արեւմտահայերէնով` «Մարի Ռոզ, ձայնդ սիրեմ»-ը:

Պարզուեց անկողնուն գամուած է, իր աննման աղջկայ եւ փեսայի հոգածութեամբ է ապրում: Անգամներ հրաւիրեց, որ գնամ տեսնուենք, կրկին երկար համով-հոտով զրուցենք, սակայն կեանքը այդ առիթը ինձ համար չստեղծեց, եւ Պէյրութի տեսակցութիւնները մնացին որպէս անջնջելի յիշողութիւններ իմ կենսագրութեան մէջ եւ մեր հանդիպման վերջին վկայագրութիւնը:

Այսպիսի նուիրեալ, հարազատ անձի կորուստն անշուշտ անչափ ծանր է, անմարելի յիշողութիւններով լի: Այդ յիշողութիւններով հիւսուած հրաժեշտի իմ խօսքերը թող հանգստութիւն պարգեւեն իմ թանկագին բարեկամուհուս տանջուած մարմնին:

Իմ սրտագին ցաւակցութիւնն եմ յայտնում ամենաջերմ հոգատարութեամբ իր վերջին ծանր տարիները թեթեւացրած իր աննման աղջկան ու փեսային: Սիրելինե՛ր, թող Տիրոջ ամենակալ աջը պահի ու պահպանի ձեզ եւ ձեր զաւակներին այն նոյն հոգատարութեամբ, որ դուք նուիրաբերեցիք ձեր մօրը:

Կրկին պատերազմի մէջ մխրճուած Պէյրութի մեր համայնքին մաղթում եմ ապահովութիւն եւ շնորհակալութիւն, որ սիրով, հոգատարութեամբ ու գուրգուրանքով պահեցին Կանաչեանի մասունքները:

Իմ խորին ցաւակցութիւնները Սեդայի բոլոր մտերիմներին եւ բոլոր նրանց, որոնք երջանկութիւն են ունեցել շփուելու իր հետ:

Ամենալաւագոյն յիշողութիւններով ու կարօտով խոնարհւում եմ իմ անչափ սիրելի բարեկամուհուս լուսաւոր յիշատակի առջեւ: Խնկաբոյր աղօթք` իր ապրած օրերի, տարիների եւ իր թողած անուան համար:

23 մարտ 2026