ԼԻԼԻԹ ԳԱՍՊԱՐԵԱՆ
Երբ խօսում ենք հայ գրականութեան մասին, քոմիքսը հազուադէպ է յիշատակւում որպէս լիարժէք ժանր: Բայց այդ պատկերաւոր գրականութեան հանդէպ սիրով զինուած մի խումբ մարդիկ որոշել են փոխել խաղի կանոնները: «Ռեանիմանիա» փառատօնի շրջանակներում գործող «ՌեաՔոմիքս» հրատարակչութիւնը ոչ միայն ոգեշնչուած է համաշխարհային փորձից, այլ նաեւ խիզախ նպատակ ունի ձեւաւորել հայկական Քոմիքսի մշակոյթն ու լսարանը Հայաստանում ու դրա սահմաններից դուրս:
Երգիծանկարիչ եւ «ՌէաՔոմիքս» նախաձեռնութեան համահիմնադիրներից վրէժ քասունին վստահ է, որ պատկերային մտածողութիւնը հայկական մշակոյթում նոր չէ «Հայաստանում պատկերապատումը միշտ մեծ դեր է ունեցել, իսկ մանրանկարչութիւնը դրա ամենավառ դրսեւորումներից է: Աւետարանը` որպէս պատկերապատման մտածելակերպի ձեւ, արդեն իսկ հիմք է տալիս մեզ խօսելու այս ժանրի մասին` որպէս մշակութային ժառանգութեան»:
Սակայն, ինչպէս Վրէժ Քասունին է նշում, պատմութեան ընթացքում քոմիքսը յաճախ փակուել է եկեղեցական-ակադեմական շրջանակներում «Պատկերապատման արուեստը մնացել է Աւետարանի սրբութեան մէջ ու չի հանրայնացուել: Իսկ խորհրդային տարիներին էլ քոմիքսները սիրելի էին, բայց հիմնականում ծառայում էին որպէս քարոզչական գործիք», «Արմէնպրես»-ի հետ զրոյցում նշում է նա:
«ՌէաՔոմիքս» հրատարակչութեան ղեկավար Պետօ Տեմիրճեանը, շեշտում է, որ քոմիքսը ոչ թէ երեխայական զուարճանք է, այլ գրական ժանր «Միշտ փնտռտուքի մէջ եմ եղել, թէ ինչպէ՞ս անենք, որ մենք էլ մեր քոմիքսը ունենանք: Դա գրական ժանր է` հակառակ այն թիւր ըմբռնման, թէ միայն երեխաների համար է: Սփիւռքում էլ, Հայաստանում էլ այդ ժանրը քիչ է զարգացել»:
Նրա խօսքով, դասական այնպիսի ստեղծագործութիւններ, ինչպիսիք են «Թենթեն»-ը, «Լիւքի Լիւք»-ը կամ աւելի լուրջ` Մանուշեանի կեանքի մասին փաստավաւերագրական քոմիքսը, կարող են դառնալ կամուրջ սերունդների եւ մշակոյթների միջեւ:
«Մենք սկսեցինք ազգային մրցոյթ` պատկերապատման նախագծերի համար ու առաջին մրցանակի շահողներին ոչ միայն գումար տուեցինք, այլեւ պատրաստ ենք աջակցել գործի հրատարակութեանը: Սա մեր սեփական ֆինանսական զոհաբերութիւնների արդիւնքն է, որովհետեւ հաւատում ենք` կարեւորը հայ հեղինակին հնարաւորութիւն տալն է», պատմում է վրէժը:
Բացի մրցոյթներից, «ՌէաՔոմիքս»-ի նպատակն է իրականացնել նաեւ թարգմանութիւններ` համաշխարհային պեսթսելերների հիման վրայ: «Մեր նպատակը երեխաներին ու պատանիներին հայերէնով հասանելի դարձնելն է այն ստեղծագործութիւնները, որոնք մինչ այժմ միայն օտար լեզուներով էին հասանելի», նշում է Պետօ Տեմիրճեանը:
Նախագծերի շարքում արդէն թարգմանուել են Ռայնհարտ Քլայստի «Բռնցքամարտիկը», իսկ Միսաք Մանուշեանի մասին գիրքը շատ շուտով իր տեղը կը գտնի հայաստանեան գրախանութներում:
Ժան Տաւիտ-Մորվանի ու Թովմաս Չերքեզեանի գրչին պատկանող եւ Միսաք Մանուշեանի մասին գրքի հայերեն թարգմանութեան նախաձեռնութիւնը «մի թուիթի պատմութիւն է»: Պետօ Տեմիրճեանը հեղինակի էջում տեսնում է գրքի ֆրանսերէն հրատարակութեան լոյս տեսնելու մասին լուրն ու շտապում գրել նրան` խօսելով հայերէն թարգմանութեան գաղափարի մասին: Հեղինակը համաձայնութիւն է տալիս, պելճիքական Dupuis հրատարակչատան հետ բանակցութիւնների արդիւնքում կեանքի է կոչւում նախագիծը:
«ՌէաՔոմիքս»-ն ունի միջազգային ձգտումներ ու համահայկական առաքելութիւն: Վրէժի ու Պետոյի մեծ երազանքներից է` հայկական քոմիքսը հասցնել միջազգային լսարանին, մասնաւորապէս` Անկուլեմի փառատօն: «Մենք չենք ուզում պարզապէս մասնակցել:
Հինգ տարի յետոյ ուզում ենք այնտեղ ներկայացնել իսկական որակով ստեղծագործութիւններ, որոնք ոչ միայն կարդացւում են, այլեւ` մրցանակների արժանանում», ասում է Վրէժը:
Նրանք նաեւ տեսնում են համահայկական առաքելութիւն` կապել սփիւռքի հաստատութիւնները Հայաստանի նախաձեռնութիւններին: «Լաւ կը լինի, որ որոշ գրքեր արեւմտահայերէն էլ թարգմանենք, եւ դրանք լինեն համասփիւռքեան գրախանութներում», աւելացնում է Պետոն:
«ՌէաՔոմիքս» նախաձեռնութեան համար, բնականաբար, ամենամեծ խոչընդոտը ֆինանսականն է: Սակայն, ինչպէս Վրէժ Քասունին ու Պետօ Տեմիրճեանն են ընդգծում, որակեալ արտադրանքը ինքնին գրաւում է աջակցութիւն, յատկապէս այն գործընկերներից, որոնք կարեւորում են կրթական նախագծերը:
«Եթէ շարունակենք լաւ որակով աշխատել, վստահ ենք` ֆինանսական խոչընդոտներն էլ կը վերանան», վստահեցնում է Պետոն:
Իսկ Վրէժը յաւելում է. «Հիմա մարդիկ ասում են` քիչ գրութիւն կայ, շատ պատկեր… Բայց հէնց այդ պատկերի շնորհիւ է, որ երեւակայութիւնը շարժւում է: Դա ընթերցանելի շարժապատկեր է»:
Պատկերապատման ժանրի ձեւաւորումը Հայաստանով չի սահմանափակւում: սփիւռքում եւս որոշ քայլեր արուել են` յատկապէս Պոլսոյ «Արաս» հրատարակչութեան կողմից: Թէեւ նրանց հրատարակած հիմնական քոմիքսները կենտրոնացած են եղել Հայոց ցեղասպանութեան թեմայի շուրջ եւ հիմնականում թարգմանութիւններ են եղել ֆրանսերէնից, այդ գործերը բնաբանը դարձրել են առաւել հասանելի հայ ընթերցողի համար:
«Արասը» 2015 թուականից յետո հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակի կապակցութեամբ 4 քոմիքսային գիրք է հրատարակել, որոնք նախատեսուած են մեծահասակների համար: Սակայն հրատարակչութիւնը նաեւ մի շարք մանկական քոմիքսներ է թարգմանել` լրացնելով շուկայում եղած բացը:
Սփիւռքի այլ նախաձեռնութիւններ, մասնաւորապէս` Ֆրանսայում, նոյնպէս ունեն թարգմանած մանկական քոմիքսներ: Սակայն, ինչպէս «ՌէաՔոմիքս»-ի հիմնադիրները նշում են, սա դեռ բաւարար չէ այն հասարակական ու մշակութային հոսքը ստեղծելու համար, որի կարիքը հայկական պատկերապատման դաշտն ունի:
Իսկ Պետոն վստահ է` քոմիքսների միջոցով փոքր տարիքի երեխաների մօտ կարելի է կարդալու եւ արտայայտուելու հմտութիւններ զարգացնել:
