Մեր Լինելութեան Գրաւականը

ՆՈԷԼ ՄԻՆԱՍԵԱՆ

1918 թուականի մայիսի 28-ին, աշխարհաքաղաքական բարդ իրավիճակում, թրքական ոճրագործ բանակի գործողութիւնները Արեւելեան Հայաստանում արիաբար կասեցնելով եւ ինքնապաշտպանական հերոսական մարտերից յետոյ իրագործուեց հայ ժողովրդի դարաւոր երազանքը` հիմնադրուեց Հայաստանի անկախ հանրապետութիւնը:

Ներքին ճակատում Հայաստանի անկախ հանրապետութեան հռչակումը տուեալ ժամանակաշրջանի քաոսային պայմաններում բացառիկ հնարաւորութիւն էր ցեղասպանութեան ենթարկուած, հայրենազրկուած, արիւնաքամ, հիւծուած եւ տարագիր հայութեան վերջին բեկորների համար պաշտպանուելու հայութեանը վերջնականապէս բնաջնջելու օսմանեան Թուրքիայի ոճրագործ բանակի գործողութիւններից, տապալել փանթուրքիստական ծրագրերը եւ երաշխաւորել իր լինելութիւնը` սեփական հայրենիքում:

Արտաքին ճակատում եւս առկայ էին բազմաթիւ խոչընդոտող գործօններ: Հայաստանի անկախ Հանրապետութեան հռչակումը չէր համընկնում դաշնակից պետութիւնների` Անգլիայի եւ Ֆրանսայի տարածաշրջանային քաղաքական շահերին: Նրանք անտեսելով օսմանեան Թուրքիայի իրաւազուրկ ժողովուրդների, ի մասնաւորի տեղի հայութեան պահանջները, հիմնականում առաջնորդւում էին իրենց կայսերապաշտական շահերով եւ աշխատում` անյապաղ սահմանել յետպատերազմական ժամանակաշրջանի նոր աշխարհակարգն ու սթաթիւս քուոն` հիմք ընդունելով 1916 թ. մայիսին կնքուած Սայքս-Փիքոյի գաղտնի համաձայնագիրը, որի մէջ բացակայում էին Հայաստանն ու հայկական անունները:

Իրադարձութիւնների վերոնշեալ զարգացումները հաշուի առնելով` Հայաստանի անկախ հանրապետութեան հիմնադրութիւնն անսպասելի, սակայն խիզախ ձեռքբերում էր մեր ժողովրդի համար, որն իրագործուեց հիմնադիր ղեկավարութեան գաղափարապաշտութեան, զոհաբերութեան, յանդգնութեան եւ ժողովրդի հերոսական դիմադրողականութեան շնորհիւ:

Հրաշքին համազօր այս մեծ յաղթանակը մեզ պարգեւեց սեփական ժողովրդին ծառայելու վճռակամ, իրենց կեանքը հայ ժողովրդի ազատութեան եւ անկախութեան բագինին նուիրաբերած գաղափարապաշտ փաղանգի ներկայացուցիչներ` Ռոստոմներ, Արամներ, Ռուբէններ, Վրացեաններ, Քաջազնունիներ, Դրոներ, Սիլիկեաններ, Նազարբէգեաններ եւ հազարաւոր այլ նուիրեալներ, որոնց կուռքի նման պաշտում եւ բացարձակ վստահութեամբ էին հաւատում հայ գիւղացին ու ֆիտային, զինուորն ու սպան, աշխատաւորն ու արհեստաւորը, ուսուցիչն ու մտաւորականը, մի խօսքով` ժողովրդի բոլոր խաւերը: Հաւաքական կամքի հզօրութիւնն ապացուցող փայլուն այս օրինակը հանդիսացաւ հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարի գաղափարական աւիւնը վերջին 100 տարիների ընթացքում:

Բնականաբար մեր ժողովրդի նորագոյն պատմութեան շրջադարձային այդ ժամանակաշրջանի քաղաքական իրավիճակի վերծանումը պատահականօրէն չներկայացուեց. դա կարեւոր եւ արդիական է ոչ միայն պատմաքաղաքական հարցերի նկատմամբ մեր յիշողութիւնները թարմացնելու առումով, այլ` համեմատութեան եզրեր գտնելու համար անցեալի եւ ներկայի միջեւ եւ բացայայտելու պատմական այդ մեծ յաղթանակի պատճառները, դրանցից ուսանելի դասեր քաղելու` վերանկախացած Հայաստանի առջեւ ծառացած մարտահրաւէրները յաղթահարելու համար:

Այս օրերին համայն հայութիւնը մեծ խանդավառութեամբ նշում է Հայաստանի Հանրապետութեան հիմնադրութեան 100-ամեակը` վերանկախացած Հայաստանի եւ Արցախի հանրապետութիւնների 27-ամեակի փաստը արձանագրելով: Անկասկած 27-ամեայ վերանկախացած Հայաստանի հերթական իշխանութիւնների ձեռքբերումներն ու բացթողումները լաւագոյնս ապացուցում են այն, թէ որքանո՛վ ենք յաջողել դաս քաղել Ա. հանրապետութեան ժամանակաշրջանի պատմական փորձառութիւններից, փորձել` չկրկնել սխալներն ու չվտանգել մեր ձեռքբերումները:

27 տարիների ընթացքում մեր զոյգ հանրապետութիւնները քաղաքական ու տնտեսական, ներքին ու արտաքին դժուարութիւններով հանդերձ, որոշակի ձեռքբերումներ են արձանագրել պետութեան կայացման եւ ամրապնդման, ազատագրուած Արցախի պաշտպանութեան, քայքայուած տնտեսութեան վերականգնման, սփիւռք-Հայաստան յարաբերութիւնների, Ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման, Հայ դատի եւ այլ ոլորտներում:

Այդուհանդերձ, նշուած ձեռքբերումները, տնտեսական եւ քաղաքական կայուն զարգացման համար անհրաժեշտ նախադրեալների բացակայութեան, անարդիւնաւէտ կառավարման համակարգի, փտածութեան եւ հայութեան հաւաքական ներուժը լաւապէս չօգտագործելու պատճառով, աննշան դերակատարութիւն են ունեցել Հայաստանի Հանրապետութեան տնտեսութեան հզօրացման եւ պետականութեան ամրապնդման ուղղութեամբ:

Դրա մասին են վկայում` տնտեսութեան ոլորտում արձանագրուած ցածր ցուցանիշները, աղքատութեան բարձր տոկոսը, հասարակութեան բեւեռացումը, տնտեսական միջավայրի մենաշնորհային կացութիւնը եւ այլն, որոնց պատճառով հասարակութեան մօտ առաջացել է անվստահութիւն հերթական իշխանափոխութիւնների նկատմամբ:

Բաւական է յիշատակել այն փաստը, որ 1991-2018 թթ. ընթացքում տեւական դժգոհութիւնների պատճառով իշխանափոխութեան գործընթացը Հայաստանում իրականացուել է զանգուածային ցնցումների եւ ներքաղաքական իրավիճակի լարուած մթնոլորտում:

2018 թ. համաժողովրդական շարժումը եւս պիտի դիտարկել վերոնշեալ տեսանկիւնից, որը հիմնովին տարբերւում էր նախորդներից` երիտասարդութեան զանգուածային ընդգրկուածութեան, խաղաղ բնոյթի եւ պայքարի նոր մեթոտների համար, սակայն` միեւնոյն պահանջով, այն է` անարդար համակարգի եւ այլեւս ժողովրդին չծառայող իշխանութեան փոփոխութիւն:

Մայիսի 8-ի իշխանափոխութեամբ հանգուցալուծուած համաժողովրդական շարժման ձեռքբերումները մեր եւ գալիք սերունդների համար կարող են մնայուն արժէք դառնալ, եթէ չմարեն` համակարգային փոփոխութիւնների կամքը, երկփեղկուած ու բեւեռացուած հասարակութիւնը փոխելու անհրաժեշտութեան գաղափարը եւ արդարութեան վերականգնման վճռակամութիւնը:

Առաջին հանրապետութեան հիմնադիրների նուիրումը, արդարութիւնը եւ ժողովրդավարութիւնը ամրագրելու նրանց քաղաքական պահուածքը վստահութիւն հաղորդեցին ժողովրդին` բարձրացնելով նրա տոկունութիւնը անսահման դժուարութիւնները յաղթահարելու ուղղութեամբ, միաժամանակ` հաւատ ներշնչելով Հայաստանի անկախ հանրապետութեան նկատմամբ, յաջորդական սերունդներին փոխանցելով դրա ճակատագրական իմաստը:

Սա է տեւական ցնցումներից մեր հանրապետութիւնը ձերբազատելու հնարաւորութիւնը:

Սա է Ա. հանրապետութեան հիմնադիրներից մեզ փոխանցուած պատմական դասը եւ մեր լինելութեան գրաւականը:

Կեցցեն Հայաստանի անկախ Հանրապետութեան հիմնադիրները:
Շնորհաւոր բոլորիս Հայաստանի Հանրապետութեան 100-ամեակը:

Նոր Ջուղա