Համատեղ թղթակցութիւն`
ԱՆՆԱ ՍԱՂՊԱԶԱՐԵԱՆ
ՍԱԼԲԻ ՔԻՒՐՔՃԵԱՆ-ԹԱՇՃԵԱՆ
ՆԱՆՕՐ ԳՈՉՈՒՆԵԱՆ-ԹԱՇՃԵԱՆ
Մարդկային կեանքին մէջ կան երեւոյթներ, որոնք առաջին հայեացքէն գեղեցիկ ու անթերի կը թուին, բայց երբ անոնց արտաքին փայլքը հեռացնենք, անոնց ետին երբեմն կը յայտնուի բոլորովին տարբեր իրականութիւն մը: Քաղաքավարութիւնը այդ երեւոյթներէն մէկն է: Օրինակ` ժպիտ մը, քաղաքավար շարժում մը կրնան արտայայտել յարգանք, բայց կրնան նաեւ ծածկել անտարբերութիւն, կեղծիք կամ շահ:
Առ այդ, 5 հոկտեմբեր 2026-ին, «Օշական» գիրքի ակումբի հաւաքական երկրորդ զրոյցի ընթացքին հետաքրքրական քննարկում մը կատարուեցաւ մասնակիցներուն կողմէ` Յակոբ Պարոնեանի «Քաղաքավարութեան վնասները» գործի երգիծանքին, լեզուին եւ ոճին, ինչպէս նաեւ` անոր արդիականութեան:
Յակոբ Պարոնեան արեւմտահայ գրականութեան մեծանուն երգիծաբաններէն է: Հեղինակը ձաղկած է` պոլսահայ գաղութի բարքերը, կենցաղը, շուկան եւ արհեստաւորներու կեանքը: Հեղինակին լեզուն յաճախ կը կրէ առօրեայ խօսակցական կեանքի շունչը, պոլսահայ լեզուի դարձուածքները` թրքախառն ասացուածքներով: Կերպարներուն խօսքը բնական եւ շարժուն է, ինչ որ զանոնք աւելի կենդանի կը դարձնէ ընթերցողի աչքին: Պարոնեանի ոճին ամենաբնորոշ յատկութիւնը երգիծանքն ու հեգնանքն է: Այս հակադրութիւնը գործին կը հաղորդէ առանձնայատուկ հմայք եւ կը սրէ քննադատութիւնը: Այսպիսով, ան ծիծաղը կը վերածէ քննադատութեան, իսկ քննադատութիւնը` մտածումի:
Այս տեսանկիւնէն դիտուած` նշեալ գործի խորագիրն իսկ հակասութիւն մը կը պարունակէ. ինչպէ՞ս կրնայ քաղաքավարութիւնը վնասակար ըլլալ: Պարոնեան, անշուշտ, քաղաքավարութիւնը ինքնին չի մերժեր: Ան կը քննադատէ այն պահը, երբ քաղաքավարութիւնը կը դադրի անկեղծութիւն ըլլալէ եւ կը վերածուի ձեւականութեան: Այսպիսով, քաղաքավարութիւնը կը դառնայ դիմակ մը, որուն ետին կը թաքնուի մարդու իրական դէմքը: Հեղինակը այս հակասութիւնը կը բացայայտէ երգիծանքի միջոցով:
Քննարկումի ընթացքին դիտել տրուեցաւ, որ քաղաքավարութեան վնասները միայն քաղաքավարութեան մասին գիրք մը չէ: Անոր հիմնական նպատակը մարդկային ընկերութեան կեղծ սովորութիւնները եւ հասարակութեան թերութիւնները ծաղրով ներկայացնելն է: Այն, ինչ որ մենք քաղաքավարութիւն կը սեպենք, իսկապէս քաղաքավարութի՞ւն է, թէ՞ երբեմն կեղծաւորութիւն, շահամոլութիւն եւ իրարու հաճոյանալու սովորութիւն: Պարոնեան կ՛ուզէ ցոյց տալ, որ մարդը երբեմն ընկերութեան ընդունած կանոններուն կը հետեւի, ոչ թէ որովհետեւ անոնք բարոյապէս ճիշդ են, այլ որովհետեւ կ՛ուզէ ուրիշներուն աչքին լաւ երեւիլ: Պարոնեան կը փորձէ մարդը ստիպել, որ ինքնիրեն նայի հայելիի մէջ:
Պարոնեան քաղաքավարութեան դէմ չէ. քաղաքավարութիւնը մարդուն գեղեցիկ առաքինութիւններէն մէկն է: Ուրիշը յարգել, զայն չվիրաւորել, լսել, շնորհակալութիւն յայտնել եւ զսպուած խօսիլ` առողջ հասարակական յարաբերութիւններու հիմքն են:
Սակայն, երբ քաղաքավարութիւնը կը հասնի այն կէտին, որ մարդ միշտ ուրիշներուն հաճելի ըլլալու համար իր զգացումները, կարիքները եւ սահմանները կը զոհէ, ան կրնայ վնասակար դառնալ: Երկարատեւ կերպով սեփական զգացումները ճնշելը կրնայ նաեւ անդրադառնալ ընդհանուր բարեկեցութեան վրայ: Մշտական ընկճուածութիւնը կրնայ խանգարել քունը, աւելցնել լարուածութեան զգացումը եւ խաթարել մարդու առողջութիւնը: Այս պատճառով ալ ուրիշները չնեղացնելու համար միշտ ինքզինք նեղացնելը առողջ սովորութիւն մը չէ, եւ քաղաքավարութիւն չի նշանակեր անձնազոհութիւն:
Պարոնեանի երգիծանքի գրական արժէքը հոս է. ան մարդուն ուղղակի քարոզ չի կարդար, այլ կը խնդացնէ եւ ծիծաղով կը ստիպէ ընթերցողը տեսնել իր եւ իր շրջապատին թերութիւնները:
Այսօր ալ ունինք «քաղաքավարութեան» տարբեր ձեւեր.
– «Այո՛» կ՛ըսենք, երբ իրականութեան մէջ ոչ ըսել կ՛ուզենք:
– Կը ժպտինք, երբ նեղացած ենք:
– Կը լռենք անարդարութեան դիմաց` հարց չստեղծելու համար:
– Ընկերային ցանցերուն վրայ կրնանք շատ գեղեցիկ եւ քաղաքավար երեւիլ, բայց` իրական կեանքի մէջ լրիւ այլ կերպ վարուիլ:
Ուրեմն Պարոնեանի քննադատութիւնը այսօր ալ կենդանի է, որովհետեւ մարդկային բնոյթը ամբողջութեամբ չէ փոխուած: Պարոնեանի ուզած փոփոխութիւնը տակաւին մեր մէջ տեղի ունենալու կարիք ունի:
Ընդգծուեցաւ նաեւ, որ Պարոնեան լաւագոյնս պատկերած է Զարթօնքի ժամանակաշրջանի ընթացքին գոյութիւն ունեցող իրավիճակը` հայ ունեւոր դասակարգի մտածելակերպն ու արտաքին երեւոյթներով հրապուրուած սնափառութիւնը. այսպիսով, Յակոբ Պարոնեան` իբրեւ երգիծաբան ու քննադատ, կը ստիպուի լոյս սփռել պոլսահայ իրականութենէն քաղուած նման իրավիճակներու` ընթերցողին ուշադրութիւնը հրաւիրելով նման անձնաւորութիւններու տրամաբանութեան ու մտածումին: Շեշտուեցաւ, որ մարդու ունեցած արժանիքները կը մնան գերադաս, նիւթականը կրնայ անցողակի ըլլալ, ինչպէս Պարոնեանի լեզուն, միտքն ու տրամաբանութիւնը մնացին անշեղ` հակառակ հեղինակին դէմ կատարուած թշնամիի կողմէ յաճախակի հալածանքին: Պարոնեանի ստեղծած տիպարները «զոհը գացին» ոչ միայն քաղաքավարութեան, այլեւ` խաբկանքի, ցուցամոլութեան, ինքնահաւանութեան ու մակերեսային վարուելակերպի:
Դիտել տրուեցաւ արեւմտահայ երգիծական գրականութեան դերակատարութեան մասին: Անդրադարձ կատարուեցաւ, որ գրական այս տեսակը նուազած է մեր ժամանակակից գրականութեան մէջ:
Քննարկումի ընթացքին բոլորը համաձայն գտնուեցան, որ Պարոնեանի գործը միայն իր ժամանակաշրջանին չի պատկանիր: Մարդիկ այսօր եւս երբեմն կը փորձեն հասարակութեան աչքին կատարեալ երեւիլ, իրենց իրական կարծիքները կը ծածկեն կամ կ՛ըսեն այն, ինչ որ ուրիշները կ՛ուզեն լսել: Այս իմաստով Պարոնեանի անցեալէն եկող երգիծանքը այսօր մեզի ալ ուղղուած է:
Պարոնեան մեզի կը սորվեցնէ, որ մարդուն ամենագեղեցիկ «քաղաքավարութիւնը» անկեղծութիւնն է:
«Օշական» ակումբի երրորդ հանդիպումը տեղի պիտի ունենայ երկուշաբթի, 9 նոյեմբեր 2026-ին, Պէյրութի ժամով երեկոյեան ժամը 8:00-ին: Հանդիպումը պիտի քննարկէ Համաստեղի «Գիւղը եւ անձրեւը» հատորը:
Անոնք, որոնք կը փափաքին մաս կազմել հաւաքին եւ ակումբի աշխատանքներուն, կրնան ամբողջացնել հետեւեալ լինքը, որպէսզի 9 նոյեմբերին ստանան zoom հանդիպումի հրաւէրը:
https://forms.gle/gDUa9qYdsg5ZkYZa9
