Քաղաքական Աշխարհը «Ճիշդ Կարդալու» Հմտութիւնը

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ

Աւելի քան տարի մը առաջ, երբ նոյեմբերեան առաւօտ մը արթնցանք եւ ականջալուր եղանք, որ 44-օրեայ պատերազմը վերջ գտած է դաժան գրաւոր յայտարարութեամբ մը, երբ շուտով ի յայտ եկաւ, որ մարդկային ահաւոր ու անդառնալի կորուստներու կողքին, կորսնցուցած ենք Արցախի մեծ մասը (կար նաեւ բերանացի համաձայնութիւն` ի վնաս Արցախի ու Հայաստանի), պատերազմը ետին թողած է նիւթական հսկայական վնասներ, ունինք հարիւր հազարի հասնող գաղթականներ… Մեր մտապատկերին մէջ շուտով յստակ դարձաւ, որ մօտաւորապէս մէկ ու կէս ամիս տեւած պատերազմը մեր նորագոյն պատմութեան մէջ ամէնէն ծանր հետեւանքներով ԴԷՊՔն էր, որոշ տրամաբանութեամբ բաղդատելի` աւելի քան հարիւր տարի առաջ տեղի ունեցած Ցեղասպանութեան ու հայրենիքի մեծ մասի կորուստին: Ու եթէ առաջին շաբաթներուն այս ահաւոր համեմատականը լիովին չէինք «մարսած», այսօր կորուստներուն տարողութիւնն ու ծանրութիւնը շատ աւելի տեսանելի ու զգալի են:

Բնական է, որ օր աւուր իրարու յաջորդող աննպաստ դէպքերն ու զարգացումները կը խորացնեն մտահոգութիւնները (գոնէ` անոնց, որոնք մտահոգուելու զգայարանքը չեն կորսնցուցած): Կը կրկնուին ու կը կրկնուի՛ն ազերիական թշնամական արարքներն ու ոտնձգութիւնները, բռնագրաւումները, ոճիրները, որոնց դիմաց իշխանութիւնը մատնուած է իրողական անզօրութեան (մանրամասնութիւններ թուարկելը համազօր է եղածներուն օրագրութիւնը արձանագրելու): Քաղաքական գետնի վրայ կան իրարմէ բոլորովին տարբեր ուղղութիւն բռնած գիծեր. իշխանութիւնները ինկած են «խաղաղութիւն պիտի բերենք»-ի ինքնախաբէութեան ոլորապտոյտին մէջ, ըստ այնմ կ՛առնեն իրենց ներքին ու արտաքին քայլերը (ժողովրդային խօսքով` «իրենց էշը յառաջ կը քշեն», չանտեսենք նաեւ այն, որ անոնց կը թելադրուի «իշուն բռնելիք ուղղութիւնը»), իսկ ընդդիմադիրները կը փորձեն տեսնել (եւ ցոյց տալ) կործանարար ընթացքին անբարենպաստ հորիզոնները, կասեցնել անվերջանալի թուացող հայրենիքի նօսրացումը, պետականութեան անկումը, կ՛աշխատին հայրենիքը վերադարձնել վերականգնումի եւ պահպանումի ուղի: Երկու գիծերն ալ կը մնան անհորիզոն, որքան ալ որ ոմանց հաճելի թուի «Թուրքիոյ ու Ազրպէյճանի հետ խաղաղութեան էջը պիտի բանանք եւ բարօրութեան պիտի հասնինք»-ի` իշխանաւորներուն հաւաստիքները (իմանալ` ինքնախաբէութիւնը):

9 Նոյեմբերէն Աւելի՛ Վատ

Անմիջական ցնցումէն աւելի քան 13 ամիս ետք, հիմա յաւելեալ պատճառներ ունինք հաստատելու, որ կորստաբեր քայլերը անցած են 9 նոյեմբերի աղէտէն շատ անդին, որովհետեւ, սկսելու համար, ա՛յլապէս անընդունելի կէտերով պատմութեան մէջ արձանագրուած այդ համաձայնութեան կէտերը ոտնակոխուած ու արհամարհուած են Ազրպէյճանի ու անոր «մեծ եղբօր»` Թուրքիոյ կողմէ, Հայաստանի իշխանութիւնները համակերպած են ստեղծուած` քայլ առ քայլ նահանջի ուղիին, կ՛աշխատին հազար աղբիւրէ ջուր բերել, որպէսզի հանրութիւնն ալ ընդունի եղածը եւ… ապագայ տեսնէ: Ստեղծուած է իրական վիճակ, ուր մարդիկ կը մտածեն, որ 9 նոյեմբերի համաձայնագիրի պայմաններուն իրականացումն իսկ… բարիք պիտի ըլլայ այսօր: Փաստօրէն գերիներու թղթածրարը կը մնայ բաց` ի վնաս հայութեան, յայտարարութեան մէջ նշուած այն կէտը, թէ` հակառակորդ ուժերը պէտք է մնային իրենց այն դիրքերուն վրայ, ուր որ էին պատերազմի վերջին օրը, անտեսուած է, եւ Հայաստանի իշխանութեան ղեկը բռնած անհատը բերանացի խոստումներով ո՛չ միայն հայկական ուժերը ետ քաշած է արցախեան լայն տարածքներէ, այլ նաեւ չէ կրցած (կամա՞յ, թէ՞ ակամայ` երկրորդական է) պաշտպան կանգնիլ նոյնինքն Հայաստանի սահմանային ծանօթ գօտիներուն (հիմա արդէն կը խօսուի բերանացի նոր զիջումներու մասին). մոռցուած է ոճրային յարձակումներուն եւ նիւթական վնասներուն ու թշնամին հաշուետուութեան կանչելու թղթածրարը: Ազրպէյճան եւ Թուրքիա ինքնագլուխ եւ անհակակշիռ քայլերով կը շարունակեն իրականացնել «Զանգեզուրի միջանցքը» եւ նոր մղոններ կտրել համաթուրանական դարաւոր ծրագիրին մարմնաւորման ճամբուն, չեն պահեր իրենց ախորժակները` Հայաստանի սահմանամերձ այլ գօտիներ կլանելու (սկսելով Սիւնիքի մեծ մասէն), իսկ այս բոլորին դիմաց Հայաստանի վերընտրուած (այլապէս անհեթեթութեան գլուխ գործոց մը) իշխանութիւնը  բանիւ եւ գործով դարձած է այդ ծրագիրին լծակիցն ու գործակիցը, ինքզինք կտրած է իրականութիւններէն` թուրք-ազերիական ծրագիրներու գործնականացման փաստերէն (հոս ալ կրնանք երկար ցանկեր արձանագրել), կը փորձէ ջայլամի վարքագիծին մէջ ներգրաւել համայն հայութիւնը, մինչեւ իսկ ջլատել պաշտպանական բազուկները… Վարչապետ ու գործակիցներ կը շարունակեն հայութիւնը համոզել, որ կարգ մը բազկերակ-ճամբաներ եւ «կղզեակներ» պատկանած են Ազրպէյճանին (անուղղակիօրէն կրկնելով թրքահնար այն մեղադրանքները, թէ հայերս բռնագրաւած ենք ուրիշին հողերը, պարտաւոր ենք վերադարձնել), կամ` Թուրքիա եւ Ազրպէյճան իսկապէս բարիք կը ցանկան Հայաստանին ու հայութեան` ճամբաներու վերաբացման ծրագիրներու իրականացման հորիզոններով (հոն, ուր մեր այս հակառակորդներուն շահերը կը ներդաշնակուին որոշ ուժերու, տնտեսական գործօններու շահերուն հետ` լաւագոյն պարագային փշրանքներ խոստանալով հայութեան. իսկ թէ այդ փշրանքները որո՞ւ փորը պիտի հասնին…):

Սահմանագծման Պատրանքը

Այս ենթապատկերի յառաջամասին տարածուող բեմին վրայ է, որ կը խաղցուի Ազրպէյճանի հետ «սահմանազատման ու սահմանագծման» խաղը, արդէն այդ ծրագիրը գտած է արտաքին հովանաւորներ եւ քաջալերողներ, իսկ Երեւանի իշխանաւորները կառչած կը մնան անհորիզոն ճամբուն` իրենք զիրենք ու հայութիւնը կերակրելով ճամբաներու ապաշրջափակման ինքնախաբէութեամբ, տնտեսական բարօրութեան (փշրանքներու) պատրանքներով, հարցականի տակ կ՛առնեն հայութեան ու Հայաստանի հանդէպ թուրք-ազերիական քանի՛ցս փաստուած թշնամական վերաբերմունքը (կարծէք թէ 44-օրեայ պատերազմին սկսման ու հետեւանքներուն ահաւոր պատկերը հայութեան հետ կապ չունէին, ալ ո՜ւր մնացին Ցեղասպանութիւնն ու թշնամական այլ արարքներ): Ազրպէյճան արդէն գործնապէս իրականացուցած է ի՛ր հետապնդած սահմանագծումը` Երեւանի հաւկուրներուն «սահմաններու ճշդում պիտի ընենք»-ները արհամարհելով, ինչպէս որ քայլ առ քայլ յառաջ կը տանի Թուրքիոյ հետ միաւորուելու դարաւոր ծրագիրը ու կ՛ապահովէ ուղղակի եւ անուղղակի համախոհներ. մինչ այդ Երեւանի իշխանաւորները աշխարհին կը ներկայանան խաղաղասիրութեան` «սխալ բան չկայ»-ի տրամաբանութեամբ (կրկնենք. երկրորդական է, թէ սա կ՛ըլլայ գիտակցաբա՞ր, թէ՞ պարտադրեալ կերպով. հետեւանքը մեր իրերայաջորդ կորուստներն են):

Հայաստանի ու հայութեան համար 44-օրեայ պատերազմէն առաջ ու անոր աւարտէն ետք ստեղծուած աղէտալի վիճակին ծալքերը ծանօթ են բոլորիս. այստեղ արձանագրեցինք միայն այն բաժինը, որ նման է ծփացող սառցալերան մը երեւցող մասին: Անմոռանալի մէկ քանի մանրամասնութիւն արձանագրեցինք շեշտելու համար, որ պատերազմին աւարտէն աւելի քան մէկ տարի ետք ո՛չ միայն վերականգնումի ուղին կը մնայ անելի մէջ, այլեւ այսօր շա՛տ աւելի վատ ու պատրուողական դիրքերու վրայ ենք, քան` նոյնինքն պատերազմի աւարտի օրերուն: Մեր նորագոյն պատմութեան մէջ երկրորդ ծանրագոյն հարուածը նոր մտրակահարումներ կը հասցնէ մեզի, ու մենք կարծէք թէ… սկսած ենք վարժուիլ ստեղծուած վիճակին (բարեբախտաբար ընդդիմադիրներն ու լայն զանգուածներ համակուած չեն այս վիճակով), նման` կիսախաւարի այն դարերուն, երբ մարդիկ ամէնէն ծանր պատուհասները կ՛ընդունէին, կը հանդուրժէին` իբրեւ… երկնատուր պատիժ, իրենց մտածումի դաշտէն դուրս էր գլուխ բարձրացնել «Աստուծոյ կարգադրութիւններուն ու կամքին» դէմ, մինչդեռ Աստուած… անմեղ էր (նպատակ չունիք զԱստուած դատելու, զայն անմեղ կամ մեղաւոր գտնելու): Այսօր ալ փորձեր կ՛ըլլան մեղքը ձգելու միայն մերօրեայ աշխարհի աստուածներու ուսերուն, փորձ կ՛ըլլայ ինքնահամոզումի, թէ «մեր ձեռքէն ի՞նչ կուգայ», «այսինչ կամ այնինչ ուժը պէտք է օգնութեան ձեռք հասցնէ… ընդհանրապէս ձեռնածալութեան մատնուածներուս»:

Անկախ Հայաստանի Իշխանութեան Դերը

Ամէնէն ողբերգական երեսը այն է, որ այս բոլորը տեղի կ՛ունենան, ինչպէս նշեցինք, անկախ եւ ինքնիշխան Հայաստանի պաշտօնական իշխանութեան ձեռքերով, առնուազն` այդ ձեռքերուն մասնակցութեամբ (կրնանք ըսել նաեւ` գործակատարի դերի ստանձնումով):

Կար ժամանակ, երբ Հայաստան վնասաբեր եւ իր հողերը կծկող փուլերէ անցած է մօտիկ անցեալին: Ցեղասպանութենէն եւ Արեւմտեան Հայաստանի կորուստէն քանի մը տարի ետք, Ստալին մը, այսօր արդէն թզենիի տերեւի մը ծածկոյթն իսկ կորսնցուցած փաստերով, Արցախն ու Նախիջեւանը օր մը Հայաստանի կողմէ իբրեւ «եղբայրական նուէր» տուաւ Ազրպէյճանին, իսկ օրուան համայնավար հայերը, որոնք ձեւական իշխանութիւն ունէին Խորհրդային Հայաստանի մէջ, ձայն չբարձրացուցին նման կարգադրութիւններու դէմ: Նման «եղբայրական կարգադրութիւններ» շարունակուեցան Ստալինի օրերուն եւ անկէ ետք (ստացան վարչական բաժանումներ-դասաւորումներ անունը), մի՛շտ ի վնաս Հայաստանի ու հայութեան իրաւունքներուն: Այդ օրերուն ալ խորհրդային կայսրութեան մէջ բարձրագոյն դիրքեր գրաւած հայանուն ականաւորներ նախընտրեցին իրենց մատը մատին չհասցնել` դասաւորումները տեղ մըն ալ ի նպաստ Հայաստանի՛ կատարելու համար (բիւզանդական վէճեր կը լսուին երբեմն, շշուկով, թէ Ստեփանոս Շահումեան մը եթէ աւելի երկար ապրէր, արդեօք դրական քայլեր պիտի առնէ՞ր ի նպաստ Հայաստանին, բան մը, որ չըրին Միկոյեան մը եւ նմաններ, սակայն նման տեսական հարցադրումներ մեզ տեղ չեն հասցներ):

Մէկ խօսքով, անկախ եւ ինքնիշխան Հայաստանը, որ ինքզինք գերիշխան կը յայտարարէ հայկական հողերու վրայ, փաստօրէն եւ իրողապէս կը գործադրէ մեր հայրենիքին ու հայութեան համար կորստաբեր քաղաքականութիւն (կրնանք ըսել նաեւ, որ վարչապետը յայտնապէս աւելի՛ շահագրգռուած է Արցախի մէջ բնակած ազերիներու իրաւունքներով, քան նոյնինքն` Արցախի ու Հայաստանի. սա անգամ մը եւս աղաղակող կերպով ի յայտ եկաւ դեկտեմբերի վերջերուն անոր տուած մամլոյ ասուլիսին). իսկ երբ կ՛ըսենք Հայաստան, ի սկզբանէ ի մտի ունինք նաեւ Արցախն ու հայկական այն հողերը, որոնք նոյնինքն խորհրդային տարիներուն ճանչցուած էին հայապատկան: Այսինքն, այսօր մեր իրաւունքներուն տիրութեան առումով, մինչեւ իսկ աւելի ետ ինկած ենք, քան` խորհրդային տարիները, եւ այս վիճակը ստեղծուած է (կրկնակիօրէն ցաւալի) այն փուլէն ետք, որ բացուեցաւ արցախեան շարժումով եւ կտրեց վերանկախացման, արցախեան առաջին պատերազմի սուղ յաղթանակին եւ հայրենի հողերուն որոշ չափով ընդարձակման, վերատիրացման հանգրուանները, այնպէս, ինչպէս եղած էր աւելի քան 100 տարի առաջ, Հայաստանի Հանրապետութեան փոքր տարածքին ընդարձակումով…:

Կարկինը Քիչ Մը Բանանք

Ո՛չ միայն 44-օրեայ պատերազմին ու անոր յաջորդած, այլ նաեւ զայն կանխող որոշ ժամանակահատուածին` օր աւուր զարգացումները ձեւով մը պարտադրած են վիճակներ, ուր, ինչպէս նշեցինք նախապէս, հայը ստիպուած է քայլ պահել ՕՐՈՒԱՆ ԴԷՊՔԵՐՈՒՆ հետ, քննարկումները, մեկնաբանութիւններն ու գնահատականները (դրական թէ բացասական) կատարել համեմատաբար նեղ սահմաններու մէջ, աչքի առջեւ ունենալով, առաւելաբար, Հայաստան-Արցախն ու անոր անմիջական շրջակայ գօտիին դէպքերը, քանի մը օրը, շաբաթը կամ ամիսը: Ականատես կ՛ըլլանք, թէ ազերի գերիներու ազատ արձակումը, Ալեն Սիմոնեանի մը տրամադրուած սուղնոց ինքնաշարժը, գիներու բարձրացման-սղաճի հարցերը, մինչեւ իսկ Երեւանի քաղաքապետի շնորհազրկման ու պաշտօնանկութեան հարցերը եւ բազում ուրիշներ, այլապէս շատ կարեւոր ու իրենց կշիռը ունեցող որքա՛ն մեծ տեղ կը գրաւեն առօրեայ քննարկումներուն, արդար քննադատութիւններուն մէջ, ու յաճախ կը նկատուի, որ նման հարցեր կը հրահրուին (հիմնականին մէջ` իշխանութեան կողմէ) այնպիսի մտասեւեռումով, որ էական, ճակատագրական հարցեր քշուին լուսանցքի վրայ եւ… «էշը յառաջ քշելու» խաղը շարունակուի առանց մեծ արգելքներու:

Եթէ փորձենք պահ մը դուրս գալ օր աւուր զարգացող դէպքերու հարկադրանքներէն եւ մեր աչքերը իսկակա՛ն ապագային ուղղելով եւ կարկինը քիչ մը աւելի բանալով` մեր այսօրուան վիճակը դիտենք ժամանակի եւ աշխարհագրական շատ աւելի լայն տարածքի մէջ, կրնանք համապատասխան` աւելի լայնածիր հետեւութիւններ ընել եւ փորձ կատարել տեսնելու, թէ ուրկէ՛ կու գանք, ո՛ւր հասած ենք եւ ո՛ւր կ՛երթանք: Նման քննարկում պէտք չէ կատարենք լոկ պատմական փիլիսոփայութիւններ ընելու տրամաբանութեամբ, այլ` մեր անցեալը, ներկան եւ հաւանական ապագան իրարու շաղկապուած տեսնելու գործնապաշտութեամբ:

Թռուցիկ ակնարկով կրնանք երթալ մինչեւ… ուրարտական դարաշրջան, յետոյ թռիչքներ կատարել հայկական իրերայաջորդ հարստութիւններուն (այսինքն` անկախ պետութիւն ըլլալու դարերուն) վրայէն, տեսնելու համար, որ մեր անկախութեան դարաշրջանները, կարճատեւ թէ երկարատեւ, լիարժէքօրէն անկախ թէ մասամբ ենթակայ` այլոց, կտրատուած են օտարներու տիրապետութեան շրջաններով: Անցեալին ալ յաճախ մեր հայրենիքն ու ժողովուրդը գտնուած են կորստեան մատնուելու, անէանալու ահաւոր վտանգներու տակ, սակայն խորհրդաւոր, բայց նաեւ իրական ուժ մը գտած ենք գոյատեւելու, վերականգնելու եւ ինքնիշխանութիւն վերանուաճելու համար: (Կը հաւատանք, որ այդ ուժը չենք կորսնցուցած հիմա):

Հաւանաբար տասնեակ դարերու անցեալը դիտուի իբրեւ «հեռաւոր պատմութիւն», որուն հետ կարծէք թէ այսօր կապը կտրած ենք (օրինակ` Մեծն Տիգրանի ստեղծած կայսութիւնն իսկ երբեմն կը դիտենք օտարներու կայսրութիւնները դիտարկելու տրամաբանութեամբ, դատումներ ու գնահատականներ ալ կ՛ընենք…): Որոշ է, թէ նման` «կապը կորսնցուցած»-ի տրամաբանութեամբ կը դիտենք նա՛եւ մօտիկ անցեալը, այսինքն` այն դարաշրջանները, որոնք եկած են ռուսական կայսութեան հզօրացումէն ետք, երբ ցարերը աշխարհի (եւ ո՛չ միայն Կովկասի) քարտէսին վրայ ներկայացան իբրեւ նոր ախոյեաններ, մէկ կողմէ ընդդէմ պարսկական, օսմանեան կայսութեանց, իսկ միւս կողմէ` ընդդէմ եւրոպացի հզօրներուն, սկզբնապէս` Անգլիա-Բրիտանիա, Ֆրանսա, Փրուսիա եւ ուրիշներ, իսկ աւելի ուշ` նաեւ Գերմանիա, Իտալիա եւ այլք:

Մեզ եւ մեր պատմութիւնը շահագրգռող զարգացումները առաւելաբար կապ ունին ռուս-պարսկական եւ ռուս-թրքական հակամարտութիւններուն հետ (թէեւ հոն ալ կարկինը աւելի մօտիկ անցեալին տարածուեցաւ դէպի արեւմուտք, մասնաւորաբար աշխարհամարտերու «դարաշրջաններուն» եւ անկէ ետք): Ռուսական կայսրութեան հզօրացման աղերսակից` հայկական բեմի զարգացումները սկիզբ առին հիմնականին մէջ 18-րդ դարու վերջերուն եւ աւելի շեշտակի դարձան 19-րդ դարուն: Մեր ակնոցները առաւելաբար գործածած ենք (եւ որոշ չափով ալ իրաւացի էինք) այդ հակամարտութիւնները  հայկական շահերու եւ վնասներու դիտանկիւնէն գնահատելու մօտեցումով, մինչդեռ այդ տարիներուն (նաեւ մինչեւ այսօր) հսկաներու` ԿԱՅՍԵՐԱԿԱՆ շահերու մրցակցութիւնն էր, որ տեղի կ՛ունենար, եւ Հայաստանն ու հայութիւնը հարկադրաբար ինկած էին այդ մրցակցութեանց ստեղծած յորձանուտներուն մէջ (միակը չենք. Նաեւ մոռցած ենք, որ դարեր առաջ մենք ալ եղած ենք գլխաւոր խաղացողներու շարքին): Օրինակի համար, ռուսական ուժերը Կովկաս իջան եւ առաջին հաշուեյարդարը կատարեցին պարսկական ուժին հետ, հասան Արաքսի բնական սահմանագիծը (մինչեւ այսօր ալ նստած են հոն եւ կ՛աշխատին ձեռքէ չհանել 1828-ին իրենց ձեռք բերածը, անկախ Իրանի հետ իրենց բարեկամական կամ մրցակցական հաշիւներէն): Աւելի ուշ, եւ 19-րդ դարու ամբողջ երկայնքին ու մինչեւ 20-րդ դարու կէսերը, մրցակցութիւնն ու ետ-առաջը շարունակուեցաւ ռուս-թրքական հակամարտութիւններով, որոնք պատմութիւն կերտած են (ռուս-թրքական պատերազմներ, ռուսական յառաջխաղացքներ, նահանջներ, մինչեւ Բ. Աշխարհամարտի աւարտին` Կարս-Արտահանի հարցին եւ նեղուցներէն անցքի իրաւունքին շուրջ սակարկութիւններն ու արդիւնքները…):

Եթէ այդ դէպքերը վերստին դիտենք հայկական յիշեալ «նեղ» ակնոցով, դժուար չէ վերյիշելը, որ ռուսական ուժերու յառաջխաղացումները յաճախ նպաստաբեր եղած են Հայաստանի համար, իսկ նահանջները պատճառած են կորուստներ: Այդ օրերուն անկախ եւ ինքնիշխան պետութիւն չէինք… Չոր իրականութիւնը այն է, որ ռուսերը հայերուս բարիք ընելու տրամաբանութեամբ չէ, որ մարտնչած են Օսմանեան կայսրութեան դէմ, մերթ մխրճուած են մինչեւ այսօրուան Թուրքիոյ արեւելեան շրջանները, այսինքն` պատմական Հայաստանի տարածքներ, յետոյ, եւրոպացի մրցակիցներու հակադարձութեան պատճառով (երբեմն` ուղղակի եւրոպական նաւատորմերու մասնակցութեամբ) կծկումներ արձանագրած են: Այդ յառաջխաղացքներու եւ նահանջներու պատմութիւնը անծանօթ չէ ոեւէ մէկուն (եւ զայն պէտք չէ դիտարկել լոկ «հեռաւոր անցեալին կը պատկանի»-ի մօտեցումով): Հիմնական խաղը նոյն տրամաբանութեամբ շարունակուեցաւ երկու աշխարհամարտերուն ու անոնցմէ ետք Պաղ պատերազմի օրերուն, կը շարունակուի նաեւ նորագոյն դարաշրջանին, երբ այլեւս պատմութեան անցած է խորհրդային կայսրութիւնը, եւ Ռուսիոյ գլխաւորած նոր խմբաւորումը նորաձեւ մրցակցութեան-ճակատումի (նաեւ… գործակցութեան) մէջ է ՕԹԱՆ-ին հետ, առանց մոռնալու Չինաստանն ու այլ «նորեկներ»: Պէտք չենք զգար այստեղ երկար սիւնակներ արձանագրելու` տեսնելու եւ ցոյց տալու համար, թէ վերջին տարիներուն ու ամիսներուն ի՛նչ տեղի կ՛ունենայ մէկ կողմէ Ռուսիա-Ուքրանիա, միւս կողմէ, Ռուսիա-Պիելոռուսիա, երրորդ գիծի մը վրայ` Ռուսիա-նախկին խորհրդային երկիրներ ու արբանեակներ, մէկ խօսքով` Ռուսիոյ եւ ՕԹԱՆ-ի միջեւ նորացուած մրցակցութեանց գիծերուն վրայ, ծանօթ աշխարհագրական շրջաններուն մէջ (երբեմն կը մոռնանք, ոմանք կը սիրեն մոռնալ, որ Թուրքիա կը մնայ ՕԹԱՆ-ի անդամ, անոր մէկ գործակատարը…): Այդպէ՛ս է, անկախ այն իրականութենէն, որ երկու աշխարհամարտերուն ալ արեւմտեան ուժերը իբրեւ դաշնակից-զինակից ճանչցան Ռուսիան (եւ Խորհրդային Միութիւնը), իսկ հասարակաց թշնամի-մրցակիցին` կայսերական ու հիթլերեան գերմանիաներուն եւ անոր դաշնակիցներուն չէզոքացումէն ետք, Արեւելքի ու Արեւմուտքի ուժերը վերստին ամրացան իրենց «աւանդական» խրամատներուն մէջ: Չմոռնանք նաեւ, որ արեւմտեան զինակցութիւնն ալ ապրեցաւ ի՛ր եղափոխութիւնը. օրինակ, Ա. Աշխարհամարտին իբրեւ մասնակի դերակատար ներկայացող Միացեալ Նահանգները շուտով Անգլիան փոխարինեցին իբրեւ արեւմտեան խմբաւորումին գլխաւոր հեղինակութիւնը (հոս չմտնենք արեւմտեան զինակցութեան դաշտի ներքին մրցակցութիւններու ոլորապտոյտի մանրամասնութեանց մէջ, ուր անցեալի թշնամի-մրցակից Գերմանիան այսօր դարձած է սերտ գործակից-լծակից, իսկ Միացեալ Նահանգներ չեն վարանիր դաշնակիցներուն դէմ քայլեր առնել, անոնք կոչուին Ֆրանսա, Թուրքիա, թէ այլ…):

Դեկտեմբեր 2021                                                                                                                                                
 (Շար. 1)

Like on Facebook
CATEGORIES
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )