Պէյրութի Նաւահանգիստի Ահաւոր Պայթումի Անմեղ Նահատակները Կը Գոռգոռան` «Ո՞ւր Է Արդարութիւնը»

Պատրաստեց` ԿԱՐՕ ԱՂԱԶԱՐԵԱՆ

«Եթէ ուժը միանայ արդարութեան հետ,
ապա ոչինչ չի կրնար ուժեղ ըլլալ այդ դաշինքէն»

ՅՈՅՆ ԳՐՈՂ ԷՍՔԻԼԵՍ

Մարդկային պատմութեան մէջ մարդիկ միշտ ձգտած են արդարութեան եւ հաւասարութեան, որովհետեւ անիկա երաշխիքն է առողջ հասարակութիւն կառուցելու գործընթացին: Ըստ մասնագէտներու, փոքր երեխան նոյնիսկ ունի արդարութեան բնածին զգացում եւ պահանջ: Հին յոյն իմաստասէրները արդարութիւնը համեմատած են ազնուութեան եւ հաւասարութեան գաղափարներուն հետ: Անոնք արդարութիւնը նոյնացուցած են ճշմարտութեան, ներդաշնակութեան եւ առաքինութեան հետ:

Արդարութիւնը ունի երկու երես` իրաւական եւ բարոյական: Առաջինը կ՛իրագործուի օրէնսդրութեամբ, իսկ երկրորդը` բարոյական հիմքերով:

Հետաքրքրական է մտածել ազատութեան համար պայքարող մեծ գործիչ Մարթին Լուտըր Քինկի արդարութեան գծով արտայայտած հեռատես եւ իմաստուն գաղափարին մասին: Ան 1960-ական թուականներուն Ամերիկեան քաղաքացիական իրաւունքներու շարժման մասնակիցներուն կը յորդորէր` «Ընդունելու փոթորիկը, առանց հակադարձութեան, համբերութեամբ տանելու բանտի չարչարանքները` արդարութիւնը պահպանելու համար»: Երբ հարց կու տան իրեն` ինչպէ՞ս կարելի է խախտել որոշ օրէնքներ եւ հնազանդիլ միւսներուն, ան կը պատասխանէ. «Երկու տեսակի օրէնքներ կան` արդար եւ անարդար: Ես կ՛ընտրեմ առաջինը` արդար օրէնքները: Խորհուրդ չեմ տար ձեզի խուսափելու կամ արհամարհելու օրէնքները, որովհետեւ ատիկա անիշխանութեան կը տանի»:

Տարի մը թաւալգլոր, կարծես երէկ էր, երբ ժամացոյցի սլաքներու երկվայրկեաններու սրընթաց արագութեան մէջ, երեքշաբթի, 4 օգոստոս 2020-ին, երեկոյեան ժամը 6:07-ին, ահաւոր պայթում մը ցնցեց մայրիներու երկիր` Լիբանանի մայրաքաղաք Պէյրութի նաւահանգիստը… Պատահածը իր տարողութեամբ, քանդումով, մեծ թիւով անմեղ զոհերով, վիրաւորներու մեծ թիւով, ստեղծած ահ ու սարսափով, աղէտի համազօր էր: Այս սրտաճմլիկ, ցաւալի, արտասովոր պայթումը տառապող լիբանանցիներու սրտերուն եւ հոգիներուն մէջ մեծ եւ անբուժելի վէրք մը բացաւ եւ խորունկ ցաւ դրոշմեց: Լիբանանցին, որ աւելի քան երեսուն տարիէ ի վեր պատերազմ տեսած ու ապրած էր, երկվայրկեաններու մէջ այս տարողութեամբ քանդումի, մահուան ուրուականի, վախի իրականութեան եւ զգացումներու ականատես չէր եղած: Պայթումէն ետք կարգ մը քաղաքացիներ երբ ուղղուած են իրենց հարազատներու բնակարանները, ստուգելու համար անոնց առողջական վիճակը կամ ողջ ըլլալը, կը վկայեն, որ Պէյրութի նաւահանգիստի շրջանի, Քարանթինայի, Ժըմմէյզէի, Մար Մխայէլի, Էշրեֆիէի մէջ պարզուած տեսարանը կարելի չէր բառերով բացատրել եւ ասիկա լոկ միայն ժապաւէններու (ֆիլմերու) մէջ կը տեսնենք: Ամէն տեղ դիակներ, աւեր, վիրաւորներ, ցասում, ողբ, անբացատրելի տեսարաններ, զորս մարդկային միտքն ու հոգին չ՛ըմբռներ: Ինչպէ՞ս լիբանանցին պիտի թօթափէ այս խոր վէրքը, երբ անչափահաս զաւակներուն աչքերուն առջեւ կը զոհուի տան սիւն եղող, հոգատար, սիրով պարուրող, կեանքի ծնունդ տուած, ամուր վէմը` մայրը, եւ զաւակները պայթումին հետեւանքով իրենց մօր գլուխէն դուրս եկած ուղեղը կը հաւաքեն իրենց դեռատի ձեռքերով: Մանկութեան գեղեցիկ երազները արդէն լրիւ անհետացան ի տես այս ահագնագոչ տեսարաններուն: Մայրեր ու հայրեր, կեանքի օրէնքին հակառակ (զաւակը պէտք է թաղէ իր ծնողքը եւ ոչ հակառակը) իրենց երիտասարդ զաւակները հողին յանձնեցին` սուգի ու անհամեմատ պոռթկումի մթնոլորտին մէջ: Քոյրեր ու եղբայրներ իրենց ընտանիքի անդամներու կորուստով ցարդ չեն ընկալած այս աղէտին բնոյթը: Մարդոց հիասթափութիւնը հասած է այն աստիճան, որ իրենք զիրենք յանցաւոր կը սեպեն, որ Լիբանանի մէջ փորձած են ներդրում ընել կամ որպէս երիտասարդ ապագայ կերտել:

Աւելի քան 214 զոհեր, 7500 վիրաւոր, 1000 անդամալոյծ, երեք հարիւր հազար գաղթական, 10.000 վնասուած շէնքեր, 70.000 վնասուած բնակարաններ, 20 միլիառ ամերիկեան տոլարի վնաս… Այս բոլորին պատճառը պետութեան անհոգութիւնն ու անփութութիւնն են, որովհետեւ արտօնած էր, որ նաւահանգիստը զետեղուի «Ամոնիում նայթրէյթ» անունով վտանգաւոր եւ պայթուցիկ նիւթը: Պայթումին իբրեւ հետեւանք արձանագրուած նահատակներու հոյլին միացան նաեւ 14 լիբանանահայեր, որոնց կեանքին անդրադարձն ու յիշատակութիւնը մեր դոյզն յարգանքն է: Իսկ կարգ մը հարազատներուն վկայութիւնը արդար ցասում` իրենց պոռթկումին ու խոր ցաւին:

ՃԷՍԻՔԱ ՊԵԶՃԵԱՆ

Ծնած է 1997-ին, Պուրճ Համուտ: Դուստրն էր Ճորճ եւ Շուշան Պեզճեաններու:

Նախնական եւ երկրորդական ուսումը ստացած է Հայ կաթողիկէ Մեսրոպեան բարձրագոյն վարժարանին մէջ: Ապա Պալամանտ համալսարանին մէջ աւարտած է Հիւանդապահութեան ճիւղը` փայլուն յաջողութեամբ: Ան առաջնակարգ աշակերտուհի էր ըլլա՛յ դպրոցին, ըլլա՛յ համալսարանին մէջ:

Հազիւ 21 գարուններ բոլորած, ան ընդունուած է Պէյրութի Յունական հիւանդանոց եւ իբրեւ հոգեբան հիւանդապահուհի կրցած է հիւանդներուն բաւական լաւ հոգատարութիւն ցուցաբերել` իր ցուցմունքներով եւ խրատներով, այդպիսով հիւանդներուն հոգեկան բաւարարութիւն տալով:

Ճէսիքան ուշիմ ու խելացի անձ ըլլալէ բացի, զօրաւոր անհատականութիւն ունէր, սակայն միաժամանակ բարեհամբաւ էր եւ մարդասէր: Աղօթքը անպակաս էր իր կեանքէն:

Ան իւրաքանչիւր տարեսկիզբի կը մշակէր ծրագիր մը, որուն իրագործման համար ամբողջ տարուան ընթացքին ճիգ չէր խնայեր: Իր այս տարուան ծրագիրն էր Միացեալ Նահանգներ մեկնիլ` իր ուսումը կատարելագործելու համար եւ ստանալու մագիստրոսի վկայականը, սակայն…

Օգոստոս 4-ին պայթումէն քանի մը վայրկեան առաջ նոր հասած էր հիւանդանոց եւ կ՛ուղղուէր իր ներկայութիւնը ստուգելու յատուկ մեքենային եւ… պայթում… Հիւանդանոցի մուտքի ապակեայ դրան քանդում, ապակիներու տարափ, որուն կտորները խոցեցին նաեւ ազնուասիրտ Ճէսիքային մարմինը, իսկ առաստաղի սթանլիսը հարուածեց անոր վիզը: Պայթումին ատեն, երբ մայրը կ՛աղօթէր Յիսուսին` տարօրինակօրէն Անոր արձանին գլուխը ջարդուեցաւ, եւ իսկոյն մայրը պոռաց` «Աղջիկս մեռա՜ւ»:

Նախ Ճէսիքային հայրը եւ քոյրը, ապա մայրը փութացին հիւանդանոց եւ փնտռտուքէ ետք գտան զինք վերակենդանացման բաժանմունքին մէջ, ուր գետին զգետնած էր, եւ այլ հիւանդապահ մը կը փորձէր առաջին անհրաժեշտութեան դարմանումներ կատարել, բայց բոլոր ճիգերը ի դերեւ ելան: Ճէսիքային մաքուր եւ թիթեռնիկի նման հոգին սաւառնեցաւ երկինք, որովհետեւ չկրցաւ ընդունիլ այս աշխարհի անարդարութիւնը:

Ճէսիքային հայրն ու մայրը` Ճորճ եւ Շուշան Պեզճեանները իրենց ցասումն ու խոր վիշտը արտայայտեցին` այս քստմնելի եւ դառնաղէտ պայթումին կապուած: Անոնք երդուած են իրենց հոգեհատորին` Ճէսիքային յիշատակը անմար պահել իրենց անդուլ պայքարով եւ անոր երազին իրականացումով` նուիրահաւաք կազմակերպել եւ նիւթապէս օժանդակել քաղցկեղով տառապող երեխաներու համար:

Թող Ճէսիքային հրեշտականման հոգին սաւառնի երկնակամարին վրայ: Ճէսիքային հոգին պիտի խաղաղի միայն այն ատեն, երբ արդարութիւնը երեւան ելլէ, եւ ոճրագործը ստանայ իր պատիժը:

ԿԱՅԱ ՖՈՒՏՈՒԼԵԱՆ

Ծնած է 1991-ին, Ռապիէ: Կրտսեր զաւակն է Արա եւ Անի Ֆուտուլեաններու:

Ան հագուստի ձեւաւորում ուսանած է Ֆանարի «Ինսթիթութ մոտերն տիւ Լիպան» հիմնարկին մէջ: Ընտանիքը նախ կ՛ապրէր Ռապիէ, ապա հաստատուած է Էշրեֆիէ: Կայային մայրը` Անին, յիշելով իր ուսեալ հօր խրատը, թէ աշխարհը ամբողջ մասնագիտութիւն է, մղած է իր հոգեհատորը` Կայան, երթալու Ժընեւ` իր մասնագիտութիւնը կատարելագործելու Ձեւագիտական արտադրութեան ճիւղին մէջ, ապա կ՛ուղղուի Միլանօ եւ կը վկայուի Իթալիըն լաքչըրի փրոտաքթի մէջ` մագիստրոսի վկայականով: Ապա Կայա կու գայ Լիբանան` իր ծնողքին հետ ժամանակ անցընելու, որովհետեւ շատ կը սիրէր իր ընտանիքը:

Կայան հիասթափութիւն կ՛ապրի` ի տես Լիբանանի տնտեսական անկումին, սակայն, շնորհիւ իր մօր նեցուկին, ան կը շարունակէ թիավարել հոսանքն ի վեր: Ան երեք տարի կ՛աշխատի «Լեթիսիա կալերի»-ին մէջ, բայց աւելի ուշ կը դադրի` նկատի ունենալով Լիբանանի դրամանիշի անկումը:

Հուսկ, անոր մայրը` Անին, Կայային երազները ուզեց իրագործել նախքան եւ յետ պայթումը: Կայան ծրագրած էր արուեստի եւ յարդարանքի միախառնումով նոր ճաշակ մը հրամցնել արուեստասէր հասարակութեան. ան նախաբանը եւ ծրագիրը արդէն պատրաստած էր:

Սակայն… 4 օգոստոս 2020-ի ահաւոր պայթումը կիսատ ձգեց Կայային երազներն ու ծրագիրները:

Տարօրինակ նախազգացումով մը, մօր իսկ վկայութեամբ, Դիմատետրի վրայ պայթումէն մօտաւորապէս երեք ժամ առաջ նկար մը բաժնեկցած էր հետեւեալ գրութեամբ. «Իւրաքանչիւրը իր սեփական ճակատագիրին ստեղծողն է»:

Պայթումին ժամանակ ան կը գտնուէր տունը` Էշրեֆիէ, մարած վիճակով Յունական, ապա Ապու Ժաուտէ հիւանդանոցները հասցուցին զայն, բայց պայթումին ուժգնութենէն ունեցած ներքին արիւնահոսութեամբ երիտասարդուհին փակեց իր աչքերը, եւ անոր բարի ու թռվռուն հոգին փոխադրուեցաւ երկինք:

Կայային մայրը իրականացուց անոր առաջին ցուցահանդէսը «Սըրսոք»-ի պատմական շէնքին մէջ` «Արուեստ եւ ձեւագիտութիւն» խորագիրով: Այս ցուցահանդէսին վայրին ընտրութիւնը պատահական չէր, որովհետեւ Կայան ծրագրած էր պատմութիւն եւ անցեալ ունեցող վայրի մը մէջ կազմակերպել այս նորարար ցուցահանդէսը: Աննախընթաց ցուցահանդէսը իրականացաւ մեծ թիւով այցելուներուն հիացմունքին արժանանալով:

Կայային մայրը` Անին շեշտեց, որ անոր ծրագիրները պիտի իրականացնէ` իր գործերուն ընդմէջէն զինք եւ իր հոգին կենդանի պահելու նպատակով:

Կայային յիշատակը վառ պահելու միտումով հաստատուած է հաստատութիւն-ֆոնտ մը, որ հոգ պիտի տանի կենդանիներուն, որովհետեւ ան շատ կը սիրէր անասունները:

Թող իր լուսափայլ դէմքը, բարի հոգին եւ արուեստի ճաշակը ոգեշնչող մնան բոլոր զինք սիրողներուն մտահորիզոնին վրայ:

ԺԱՔ ՊԱՐԱՄԱՔԵԱՆ

Ծնած է 1989-ին, Մար Միխայէլ: Կրտսեր զաւակն էր Սարգիս եւ Լէյլա Պարամաքեաններու: Նախնական եւ երկրորդական ուսումը ստացած է Համազգայինի Մ. եւ Հ. Արսլանեան ճեմարանին մէջ: Համալսարանական ուսումը` Էյ.Եու.Էս.Թի. համալսարանին մէջ` ելեւմտական ճիւղը: Ան լաւատեղեակ էր արաբերէն, անգլերէն, հայերէն, ֆրանսերէն լեզուներուն: Ապա ան նետուած է կեանքի ասպարէզ եւ աշխատած է «Սոսիեթէ Ժեներալ» դրամատան մէջ: Տեղին է նշել, որ Ժաք շատ դժուար մանկութիւն մը ունեցած է: Հազիւ 2.5 տարեկան, հայրը անդամալոյծ դարձած է, մայրը ստիպուած եղած է աշխատիլ տան ապրուստը ապահովելու համար: Ժաքին հոգատարութիւնը ստանձնած է իր հոգատար դրացին, Ճեմարանի բազմավաստակ ուսուցչուհի Արփի Կոստանեանը: Իր հոգատար ուսուցչուհին կը վկայէ, որ Ժաք առանց որեւէ ցուցմունքի դասարանին առաջնակարգ եւ յառաջադէմ աշակերտ եղած է, երկու պաքալորէաները յաջողութեամբ աւարտած: Իսկ համալսարանական ոսւումը ամբողջացուցած է` գիշերային աշխատանքով վաստակելով համալսարանի ծախսերը: Ժաքին մայրը` Լէյլա Պարամաքեան, մանկութեան յուշերուն ընդմէջէն լուսարձակի տակ առաւ անոր բարեմասնութիւնները` ընկերային, կատակասէր, ծառայասէր, հոգատար` իր ծնողքին եւ շրջապատին նկատմամբ:

Նահատակութենէն երեք օր առաջ այցելած է հօրը գերեզմանատունը եւ այնտեղ արտասովոր արտայայտութիւն մը ունեցած է իր բարեկամուհիին, որ մեր վախճանը եւ յաւիտենական կեանքը հոս կը գտնուի` ցոյց տալով հօրը դամբարանը: Իր հանդարտ բնաւորութեան համար թաղեցիները զայն անուանած են «Հանդարտ Ժաքը»:

4 օգոստոսին պայթումին օրը ան կը գտնուէր տան պատշգամը եւ կը դիտէր ու կը ստուգէր նաւահանգիստի ծուխն ու ձայնը: Պայթումին ուժգնութենէն տան դռները եւ պատերը փուլ կու գան: Ժաք կը մնայ փլատակներուն տակ: Ժաքին մայրը արտասահման կը գտնուէր, եւ պայթումին լուրը կը ստանայ հեռատեսիլի կայաններէն: Մօր խնդրանքով` դուռը կը կոտրեն եւ դժբախտաբար կը գտնեն երիտասարդին անշնչացած մարմինը:

Ժաքին բարի հոգին վստահաբար պիտի մնայ Ճեմարանի մեծ ընտանիքին եւ զինք սիրողներու յիշողութեան մէջ:

ՇԱՆԹ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

Ծնած է 1976-ին, Ժըմէյզէ: Կրտսեր զաւակն էր Խաչատուր եւ Արփի Յակոբեաններու: Յաճախած է Անարատ յղութեան հայ քոյրերու Սրբոց Հռիփսիմեանց վարժարանը: Այնուհետեւ համալսարանական ուսումը շարունակած է Լիբանանի ամերիկեան համալսարանին մէջ, ապա մեկնած Պելճիքա` կատարելագործելու իր ուսումը վարչագիտութիւն ճիւղին մէջ: Հուսկ վերադարձած Լիբանան եւ աշխատած իր հօր հետ` երկաթի ձեւաւորման ասպարէզին մէջ:

Շանթ սիրուած էր իր շրջանակին կողմէ: Ան ուրիշները կը գերադասէր իր անձէն` իր հոգածութեամբ, օժանդակութեամբ, չքաւորին եւ հոգեպէս ընկճուածին կողքին կանգնելով: Իր դրական ժպիտն ու սէրը գրաւած են բազում սիրտեր: Ան ճոխ անձ էր, մարդասէր, ընտանիքին փարած, աշխատասէր եւ կը ձգտէր կատարելութեան:

Ան 24 տարիներ շարունակ եղած է «Հաթքօ» ընկերութեան  գործողութիւններու բաժինի տնօրէն, վարած է մեծ ձեռնհասութեամբ եւ նուիրուածութեամբ: Ապա «Հակ տիզայն» ընկերութեան մէջ:

4 օգոստոս 2020-ի դժբախտ պայթումին օրը, կէս ժամ առաջ, ան կ՛երթայ իր Մար Մըխայէլի բնակարանը` անհրաժեշտ պէտքեր առնելու եւ միանալու իր ընտանիքին` Ֆաքրայի ամառանոցը: Սակայն ան դրացիներէն լսելէ ետք, թէ Պէյրութի նաւահանգիստը հրդեհ ծագած է, կը փութայ տանիք (12-րդ յարկ) հրդեհին տարողութիւնը գիտնալու: Շանթին եղբայրը` Յակոբ Յակոբեան կը նշէ իր եղբօր բարեմասնութիւնները` ցոյց հալով գործարանին մէջ զետեղուած նկարը: Ան կեանքը ժպիտով կը դիտէր եւ միշտ դրական ակնոցով: Շանթը ընտանիքին փարած էր, միաժամանակ ընկերասէր էր եւ կեանքը սիրող: Ապա ան կը պատմէ, թէ Սայֆիէն Մար Մխայէլ հասնելու միջոցին հանդիպած է ահաւոր տեսարաններու, որոնց նախընթացը չէր եղած եւ աւելի քան մէկուկէս ժամ ետք կը գտնեն կեանքով լեցուն, նպատակասլաց եւ Լիբանանի բարգաւաճման հաւատացող ձեռներէց ու ազնիւ հայուն` Շանթ Յակոբեանի անշնչացած մարմինը: Յիշատակը անթառամ մնայ զինք սիրողներու անջնջելի կեանքին եւ մտածողութեան մէջ:

ՏԵԼԻԱ ԿԵՏԻԿԵԱՆ-ՓԱՓԱԶԵԱՆ

Ան ծնած է 1976-ին: Ամուսնացած է Խաժակ Փափազեանին հետ եւ բախտաւորուած 1 աղջիկ ու 1 մանչ զաւակներով:

Տելիան յաճախած է Անարատ յղութեան հայ քոյրերու Սրբոց Հռիփսիմեանց վարժարանը, իսկ համալսարանական ուսումը ստացած Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանին մէջ:

Ան սիրուած էր իր շրջապատէն իր բարի եւ խոնարհ հոգիին շնորհիւ: Առաքինի կին էր իր ամուսինին եւ հոգատար մայր իր սիրասուն հոգեհատորներուն:

4 օգոստոսին ան կը գտնուէր իր տան նստասենեակը` Պէյրութի նաւահանգիստի հանդիպակաց Մար Մխայէլի շրջանին մէջ: Տելիան կը փորձէ ազատել իր զաւակները, բայց յանկարծ տունը փուլ կու գայ իր վրայ: Անոր անչափահաս զաւակները ականատես կ՛ըլլան իրենց մօր նահատակութեան ահռելի տեսարանին, իսկ երեխաներուն օգնութեան կանչերը, ափսո՜ս, արդիւնքի չեն հասցներ: Երբ Տելիային եղբայրը կը հասնի հոն (ամուսինը պայթումին ժամանակ այլ շրջան կը գտնուէր), արդէն պատահած էր… անսպասելին:

Տելիային հարազատներուն վկայութեամբ, այդ թուականէն ետք կեանքը նախկին ձեւով չ՛ընթանար եւ պիտի չընթանայ: Սակայն անոնք պիտի պայքարին Տելիային զաւակներուն ապագային համար:

Դժբախտաբար Տելիային ամուսինին` Խաժակին իսկ վկայութեամբ, իրենց անչափահաս երեխաները ցարդ կը գտնուին հոգեկան բարդ ընճուածութեան մէջ. արդարեւ, իրենց մանուկ եւ անմեղ հոգին ու ներաշխարհը չկարողացան ցարդ ըմբռնել իրենց մօր վաղաժամ եւ դառն մահը:

Տելիային բարի ու ազնիւ հոգին եւ սիրով լեցուն կեանքը մնացին աւանդ` շարունակելու թէկուզ դաժանացած կեանքը եւ ապրելու անոր բարի օրինակով:

ԼԻԶԱ ԳԱՒՈՒՔՃԵԱՆ-ԿԷՕԶԻՒՊԷՕՅԻՒՔԵԱՆ

Ծնած է 1974-ին, Պուրճ Համուտ:

Աւարտած է Ազգային Եղիշէ Մանուկեան քոլեճը: Համալսարանական ուսումը կիսատ ձգած է` իր զաւակներուն հոգածութիւնը առաջնահերթ համարելով: Ամուսնացած է Տիգրան Կէօզիւպէօյիւքեանին հետ, բախտաւորուած երկու զաւակներով եւ կազմած հայ, քրիստոնեայ սիրասուն ընտանեկան բոյն մը:

Լիզան հեզահամբոյր ու առաքինի կին էր, նուիրեալ մայր ու  իսկական կողակից: Ան շատ լաւ տնտեսագէտ էր: Շնորհիւ իր բարեմասնութիւններուն, սիրուած էր իր շրջանակին եւ դրացիներուն կողմէ` առանց բացառութեան: Ան կատարելութեան խորհրդանիշ էր շրջանին մէջ:

Թաղի դրացիներէն Արփի Կոստանեանի վկայութեամբ, ան սակաւախօս էր, ոչ ոքի կեանքին կը խառնուէր եւ ամբողջ սիրով նուիրուած էր իր ընտանիքին: Ան տիպար կին եւ հոգատար մայր էր:

4 օգոստոսի պայթումին օրը Լիզան կը գտնուէր իր տան մէջ Մար Մխայէլ աղջկան հետ, իսկ ամուսինը եւ տղան փութացած էին տանիք պայթումին նախորդած այդ տարօրինակ ձայներուն իրականութիւնը ստուգելու: Պայթումին պատճառով Լիզան ուժգին հարուած մը կը ստանայ գլուխէն եւ արիւնլուայ վիճակի մէջ կը փոխադրուի հիւանդանոց, ուր կարճատեւ պայքարէ ետք կը մեկնի այս անցաւոր աշխարհէն` առյաւէտ բաժնուելով իր սիրասուն ընտանիքէն, դրացիներէն ու շրջապատէն` անմխիթար ձգելով իր ամուսինն ու զաւակները, որոնք ցարդ չեն կրցած ըմբռնել այս պայթում-աղէտը եւ տան սիւն հանդիսացող իրենց կնոջ եւ մօր ծանր կորուստը:

Թող իր բարի, հեզահամբոյր, սիրով առլցուն հոգին անմար մնայ բոլոր զինք սիրողներուն յուշերուն մէջ:

ՆԱԶԱՐ ՆԱՃԱՐԵԱՆ

Ծնած է 1957-ին, Պէյրութ:

Ուսումը ստացած է Ֆրերներու դպրոցին մէջ, իսկ համալսարանական ուսումը` Ս. Հոգի» համալսարանին մէջ, ուր ծանօթացած է նախկին նախագահ շէյխ Պեշիր Ժեմայէլին եւ անդամակցած Փաղանգաւոր կուսակցութեան:

Քաղաքացիական պատերազմէն ետք փոխադրուած է Քաթար: Ամուսնացած է Ժումանային հետ եւ բախտաւորուած 1 մանչ եւ 1 աղջիկ զաւակներով: Իր կնոջ հետ լծուած էր իր զաւակներուն դաստիարակութեան` իր գործի եւ քաղաքական կեանքի գործունէութեան առընթեր:

Քաթարէն փոխադրուած է Քանատա եւ հիմնած ներածումի ու արտածումի ընկերութիւն, շնորհիւ իր անկեղծութեան շահած էր իր շրջանակին վստահութիւնը: Հարազատներու եւ բարեկամներու վկայութեամբ, ան յատուկ անձնաւորութիւն էր:

Լիբանանի հանդէպ իր սէրն ու հաւատքը մղած են զինք վերադառնալու մայրիներու երկիր, ուր կը ստանձնէ Փաղանգաւոր կուսակցութեան ընդհանուր քարտուղարի կամ երրորդ փոխ նախագահի պաշտօնը:

4 օգոստոս 2020-ին ան կը գտնուէր կուսակցութեան Սայֆիի գրասենեակը` աշխատանքի բերումով: Կը վիրաւորուի եւ կը փոխադրուի հիւանդանոց, սակայն ստացած բազում վէրքերուն պատճառով հրաժեշտ կու տայ այս կեանքին` փակելով անդուլ զոհողութիւններով եւ բազմաթիւ իրագործումներով լեցուն կեանքի իր էջը:

ԱՆԷԹ ԽԱՉԻԿԵԱՆ

Ծնած է Էշրեֆիէ, Ռըմէյլ, 1954-ին: Յաճախած է Անարատ յղութեան հայ քոյրերու Սրբուհի Ագնէս վարժարան:

Անէթ սիրով փարած էր իր ընտանիքին եւ դրացիներուն եւ միտք օգտակար հանդիսացած ուրիշներուն: Աւելի քան քսան տարի է կ՛աշխատէր հագուստի վաճառատան մը մէջ:

Անոր կեանքի իրերայաջորդ դժբախտութիւնները, իր հարազատին` Րաֆֆիին վկայութեամբ, բնաւ չեն ընկրկած զինք: Անէթը չորս տարեկանին կորսնցուցած է մայրը, ուստի հօրաքոյրը ստանձնած է անոր հոգատարութիւնը` մինչեւ հասուն տարիք: Ապա ամուսնացած է, սակայն չէ բախտաւորուած զաւակով, որ իր կեանքի երազն էր: Այնուհետեւ կորսնցուցած է իր ամուսինը եւ հօրաքոյրը դարձեալ ստանձնած է հոգատարութիւնը:

Պէյրութի նաւահանգիստի պայթումին օրը ան կը գտնուէր Էշրեֆիէի իր բնակարանը` հօրաքրոջ հետ: Պայթումին ցնցումէն տան կղմինտրէ առաստաղը փուլ կու գայ իրենց վրայ: Երբ Անէթ աւերակներուն տակէն դուրս կը բերուի ի յայտ կու գայ, որ ան ուղեղէն հարուած ստացած է. ան կը փոխադրուի Օթել Տիէօ, ապա Ժեհթաուի հիւանդանոցներ` եւ վերջապէս` Զահլէի հիւանդանոցը, ուր երեք շաբաթ պայքարելէ ետք իր հոգին կ՛աւանդէ: Իսկ հօրաքոյրը` վիրաւորուած, ցարդ կը պայքարի կեանքին եւ անադարութեան դէմ:

Անէթի բարի հոգին վստահաբար պիտի սաւառնի Լիբանանի երկնակամարին վրայ:

ԱՐԱՄ ՏԷՐ ՍԱՐԳԻՍԵԱՆ

Ծնած է 1952-ին, Պուրճ Համուտ: Վեց անդամնեէ բաղկացած ընտանիքին կրտսերն էր:

Նախնական կրթութիւնը ստացած է Ազգային Քառասնից Մանկանց վարժարանին մէջ: Ուսումը թերաւարտ ձգելով, աշխատած է Արեւմտեան Պէյրութի մէջ` զինկոկրաֆ, իր եղբօր հետ:

Իր մօր մահէն ետք ապրած է ընտանիքի անդամներուն հետ:

Ան համեստ, բարեսիրտ անձ մըն էր եւ կ՛օգնէր մարդոց, առանց փոխարէնը ակնկալելու:

4 օգոստոսին, իր առօրեայ օրակարգին համաձայն, իբրեւ մարզանք կը ճեմէր Մար Մխայէլ-Մտաուար շրջանին մէջ… Պայթումէն ետք հեռաձայնային հաղորդակցութիւն կարելի չեղաւ հաստատել անոր հետ: Ամիսներ ան մնաց կորսուածներու ցանկին վրայ: Պայթումէն վեց ամիս ետք իր անշնչացած մարմինը գտնուեցաւ Մաշղարայի կառավարական հիւանդանոցի սառնարանին մէջ:

Բարեսիրտ Արամին այսպիսի ճակատագիր վիճակուիլը խոր յուզում յառաջացուց ընտանիքին եւ շրջապատին մէջ:

ՔՈՅՐ ՍՈՖԻ ԽՈՍՐՈՎԵԱՆ

Ծնած է 1942-ին, Սպահան, իրանահայ: Ան Խոսրովեան ընտանիքի չորս քոյրերուն կրտսերն էր: Իր հօր կանուխ կորուստով` ծնողքի ամբողջական հոգածութիւնը կատարած էր անոր մայրը: Ան Լիբանան հասած էր քսան տարի առաջ եւ սիրած Լիբանանը, ուստի փափաքած է ծառայել Շարիթէ քոյրերու միաբանութեան` հետեւելու համար իր բժշկարար Ս. Վենսան Տէ Փոլի քայլերուն: Ան Էշրեֆիէի մէջ ստանձնած է տարեցներու եւ Անարատ յղութեան քոյրերու դպրոցի մանկամսուրի երեխաներու հոգատարութիւնը:

Քոյր Սոֆին կը յարգէր բոլորը` փոքրէն մինչեւ մեծ եւ ատիկա կը դրսեւորէր իր ծառայութեամբ: Անոր միաբանակից քոյրերը կը վկայեն իր բարի հոգիին, նուիրուածութեան եւ աղքատներուն ու կարօտեալ մարդոց օգտակար դառնալու իր առաքինութիւններուն մասին: Նահատակութենէն շաբաթ մը առաջ ան տարօրինակ խաղաղութեան մէջ էր, հակառակ իր աշխուժ եւ խանդավառ առօրեային, եւ պահանջած էր արտասովոր բաներ, զորս բնաւ չէր ուզած:

4 օգոստոսի պայթումին քոյր Սոֆի կը գտնուէր նաւահանգիստին դիմաց գտնուող դպրոցը եւ կ՛աղօթէր իր սենեակին մէջ: Յանկարծ ամբողջ սենեակը փուլ կու գայ իր վրայ, եւ ան գլուխէն հարուած կը ստանայ: Շրջանի հիւանդանոցներու քանդումին պատճառով կը փոխադրուի Քալպ Եասուհ հիւանդանոց, ուր երկու ժամ ներքին արիւնահոսութենէ ետք հրաժեշտ կու տայ իր ծառայողական կեանքին:

Ըստ իր միաբանակից քոյրերուն քոյր Սոֆիին նահատակութիւնը հաստատեց իր անսովոր վարուելակերպին պատճառը, որն էր հրաժեշտ եւ անդարձ մեկնում:

Քոյր Սոֆիին առաքինի ու ծառայողական կեանքը մնացին աւանդ զինք սիրողներու հոգիին մէջ:

ՎԱՐՈՒԺԱՆ ԹՈՍՈՒՆԵԱՆ

Ծնած է 1934-ին, Պէյրութ: Ան նախնական կրթութիւնը ստացած է Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ ճեմարանին (Սեն Կրեկուար), ապա Հայ կաթողիկէ Մեսրոպեան բարձրագոյն վարժարանին մէջ: Ան գիտակ էր երեք լեզուներու` հայերէն, արաբերէն, ֆրանսերէն: 14 տարեկանին Վարուժան սորված է դերձակութեան արհեստը եւ ունեցած իր աշխատանոցը Ռմէյլ շրջանին մէջ` «Վանտոմ»-ի աստիճաններուն վրայ:

Վարուժան Թոսունեան բացառիկ անհատականութիւն ունէր: Կը սիրէր բոլորը` մեծին հետ մեծ, փոքրին հետ փոքր: Յարգանք եւ մարդկային վերաբերում ունէր իր դրացիներուն հանդէպ: Իր զաւակին` Րաֆֆի Թոսունեանին իսկ վկայութեամբ, Ազարիէ դպրոցի եւ Հայ աւետարանական կեդրոնական վարժարանի աշակերտները վարժ էին «Վանտոմ»-ի աստիճաններոն վրայ բարեւելու պարոն Վարուժին, որ անցորդ աշակերտներուն տուրմ եւ շաքար կը բաժնէր:

Ան պահած էր իր երիտասարդական հոգին, ինչ որ զինք աւելի սիրելի դարձուցած էր:

4 օգոստոսին պայթումին ատեն Վարուժանը կը գտնուէր Մար Մխայէլի իր տան մէջ, եւ տան կոտրած ապակիները կը մտնեն անոր մարմնին մէջ` գլուխը բանալով: Իր զաւակը` Րաֆֆին, որ տունէն դուրս կը գտնուէր, եւ որ իր ողջ մնալը Աստուծոյ նախախնամութեան կը վերագրէ, կը փութայ տուն եւ կը փորձէ երիտասարդներու օգնութեամբ հիւանդանոց փոխադրել հայրը, բայց արդէն ճամբան ան հոգին կ՛աւանդէ` բարի, ազնիւ եւ սիրուած հօր եւ անհատի մը յաւերժական յիշատակը ձգելով իր ետին:

ԱԼԻՍ ՏԷԿԻՐՄԵՆՃԵԱՆ-ՊԱԼԵԱՆ

Ան մանկութենէն որբ մնացած է, որովհետեւ կորսնցուցած է իր հայրը: Շրջան մը մնացած է «Թռչնոց բոյն»-ի մէջ, ապա յաճախած է Ազգային Գէորգ Չաթալպաշեան վարժարան: Ան վարպետ դերձակուհի եղած է:

Ալիսը կ՛ամուսնանայ, սակայն կանուխ կը կորսնցնէ ամուսինը:

Շնորհիւ իր բնատուր կարողութեան` տնտեսագէտ ըլլալուն, եւ իր աշխատանքի վաստակին, Քարանթինայէն կը փոխադրուի Մար Մըխայէլ:

Ան նաեւ կը կորսնցնէ իր մայրն ու քոյրը: Ըստ իր դրացիին` Արփի Կոստանեանի վկայութեան, կեանքը վայելելու մարմաջը իրագործեց իր կեանքի ընթացքին մասնակցելով տարբեր շրջապտոյտներու` իր շրջապատին միշտ յայտնելով, որ այս կեանքը վաղանցուկ է, այսօր կանք, վաղը չկանք:

4 օգոստոսին, նաւահանգիստին մօտ ըլլալով (Մար Մխայէլի շրջան) Ալիս իր պատուհանէն կը դիտէր նաւահանգիստի ծուխը, եւ պայթումին պատճառով պատուհանը փուլ կու գայ եւ Ալիսին մարմինը կը գտնուի ճամբան` ինկած քարերուն եւ աւերակներուն մէջ: Լոյս եւ խաղաղութիւն անոր բարի հոգիին:

ՍԱՐԳԻՍ ԹԵՔԻՐԵԱՆ

Ծնած է 1929-ին, Մար Մըխայէլ:

Նախակրթութիւնը ստացած է «Սահակեան-Լ. Մկրտիչեան», ապա Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ ճեմարանին մէջ (Սեն Կրեկուար):

14 տարեկանին ան ուսումը ձգած եւ նետուած է կեանքի ասպարէզ` հօրը հետ, իբրեւ կօշկակար աշխատելով քաղաքի ոսկերիչներու շուկային մէջ: Քաղաքացիական պատերազմին պատճառով կորսնցուցած է իր խանութը եւ փոխադրուած Մար Մըխայէլ:

Անոր կեանքը չէ սահմանափակուած լոկ գործով, այլ իբրեւ սիրողական ասպարէզ ըմբշամարտի մէջ` (մարզուած Փաղանգաւոր կուսակցութեան Սայֆիի ակումբին մէջ) փայլուն արդիւնքներ արձանագրած է, եւ նոյնիսկ ախոյեան դարձած: Սարգիս մարզած է Լիբանանի ըմբշամարտի խումբը եւ մասնակցած «Իլ ժէօ Մետիթերանէ» մրցաշարքին` ձեռք ձգելով 3 մետալ:

Սարգիս Թեքիրեան նաեւ ֆութպոլի մարզիկ էր եւ մաս կազմած ՀՄՄ-ին:

Սարգիսը տեսնողները առաջին անգամ կ՛ունենան այն տպաւորութիւնը, որ ան խիստ մարդ էր: Ըստ անոր քրոջ աղջկան երկար տարիներու բազմավաստակ հայերէն լեզուի դասատու  Մաքրուհի Երկանեանին, որ պայթումի վերապրող էր: Սարգիս բարեսիրտ էր եւ անեքթոտներ կը պատմէր:

Մար Մըխայէլի եկեղեցւոյ դիմաց գտնուող անկիւնադարձին վրայի կօշկակարի իր խանութին մէջ մնայուն ներկայութիւն էր Սարգիս եւ ձեւով մը դարձած էր այդ շրջանի խորհրդանիշներէն մէկը:

Պէյրութի նաւահանգիստի պայթումին օրը ան կը գտնուէր իր բնակարանին մէջ` ուղիղ նաւահանգիստին կից, իր քրոջ աղջկան Մաքրուհիին հետ: Ըստ Մաքրուհիին, իր քեռին պայթումին նախանցեալ եւ այդ օրը հոգեկան տագնապի մէջ էր եւ տարօրինակ արտայայտութիւններ կ՛ունենար, ինչպէս` առանձին մնալը դժուար է, չէ՞: Պայթումին նախօրեակին տարօրինակ ձայներ կը լսեն եւ պատուհանէն կը դիտեն ծուխը: Ապա կը փակեն պատուհանը եւ պայթումին ուժգնութենէն անոնք տան միջանցքէն կը թռին եւ կը յայտնուին խոհանոցը` երկուքը ուշակորոյս վիճակի մէջ: Երբ Մաքրուհին կ՛արթննայ, ճերմակ ամպի մէջ էր ամէն ինչ, օգնութեան կանչեր կ՛արձակէ, տախտակներ կը նետէ պատուհանէն, որպէսզի փրկէ իր քեռին, սակայն ի զուր: Երկու ժամ ետք, երբ հարազատները եւ Մաքրուհիին քոյրը կը հասնին, արդէն Սարգիս մահացած էր:

Սարգիսն ալ միացաւ անմեղ նահատակներու փաղանգին` արդարութեան ղօղանջի պատգամին սպասումով:

ԱՆԱՀԻՏ (ՏԻԱՆԱ) ՓԱՓԱԶԵԱՆ

Ծնած է 1925-ին, Քլեմանսօ, Պէյրութ: Ան զաւակն է Վահրամ եւ Անէթ Փափազեաններու:

Ուսումը ստացած է Քլեմանսոյի հայկական վարժարանին մէջ: Ամուսնացած է Անթուան Մտաուարին հետ եւ բախտաւորուած մէկ դուստրով:

Անահիտը կ՛ապրէր Պէյրութի նաւահանգիստի հանդիպակաց Ռըմէյլ շրջանին մէջ:

4 օգոստոսին, նախքան պայթումը, ան իր տան պատուհանէն կը դիտէր ծագած հրդեհը, եւ ահա կու գայ պայթումը զգետնելու զինք գետին` ջարդուփշուր ապակիներուն վրայ: Անահիտ կը տեղափոխուի լեռնալիբանանի հիւանդանոց, որ կարճ բուժում ստանալէ ետք կը յանձնարարեն տուն տանիլ նկատի ունենալով, որ իրմէ աւելի ծանր վիճակ ունեցող վիրաւորներ կան եւ կարելի է տան մէջ իր բուժումը շարունակել: Սակայն իր ստացած վէրքերն ու ապակիներուն պատճառով յառաջացած բորբոքումները զինք անկարող կը դարձնեն քալելու: Ապա դարձեալ հիւանդանոց կը մտնէ եւ 18 օր մահուան դէմ պայքար մղելէ ետք կ՛աւանդէ իր հոգին:

Իր փոքր ընտանիքին սիրոյն Լիբանան հաստատուած այս հայորդին այսպիսով միացաւ միւս անմեղ նահատակներուն:

Իրօք Լիբանանը եւ աշխարհը ցնցած այս պայթում-աղէտը կը նկատուի Հերոշիմայէն ետք երրորդը եւ աշխարհի վեցերորդ մեծագոյն ոչ հիւլէական պայթումը:

Ահաւասիկ մէկ տարի անցաւ, սակայն արդարութեան նշոյլն իսկ չի նկատուիր: Մինչեւ օրս անմեղ զոհերու հարազատները կ՛այպանեն բոլոր ղեկավարները, որովհետեւ, ըստ օրէնքի, «Չկայ ոճիր առանց ոճրագործի» հաստատումը չէ իրականացած: Այո՛, «արդարութիւնը սակարկութիւն չ՛ընդունիր», պէտք է այս աղէտ-պայթումին ծալքերը, իրականութիւնը, մեղսակիցները եւ ի հարկին գործադրողները անպայման յայտնաբերուին, դատուին ու պատժուին, որպէսզի խաղաղին ձեւով մը նահատակներու ընտանիքներուն վրդոված հոգիները եւ նահատակները իրենց շիրիմներուն մէջ հանգիստ հանգչին, իսկ Լիբանանը գտնէ իր երբեմնի արդարութիւնը` ի խնդիր նոր սերունդներու առողջ ապագային, օտար պետութիւններու վստահութեան վերահաստատման եւ իբրեւ մարդ ապահով ապրելու իրաւունքին:

 

 

Like on Facebook
  •  
  •  
CATEGORIES
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )