Interview With Taner Akcam

Trk tarihi Taner Akam'la Ermeni Soykırımı hakkında bir mlakat

mlakatı gerekleştiren: Khatchig Mouradian

You can also read our interview with Taner Akcam (in Turkish) by visiting: http://www.ermeni.org/turkce/mulakatakcam.htm
or
http://ermeni.hayem.org/turkce/mulakatakcam.htm

SORU- Ermeni Soykırımı sorunu, Osmanlı İmparatorluğu'nda uygulanan baskı ve şiddet zerine hazırladığınız kitap iin araştırma yaparken dikkatinizi ekmiş. Bu ilgi nasıl gelişti ve zamanınızın bu kadar nemli bir kısmını bu konuya ayırmanıza nasıl neden oldu?

T.A.    O zamanlar Ermeni Sorunu olarak adlandırdığım sorunla daha yakından ilgilenmeme neden olan iki faktrden sz etmek doğru olur. Birincisi, Abdlhamit dnemi zerine alışırken, 1894-6 katliamları zerine olduka fazla okudum. Bu, konu hakkında daha ayrıntılı bir alışmanın kaınılmaz olduğu fikrini bende doğurdu. Zaten Ermeni Sorunu Trkiyede olduka gizemli bir zelliğe sahiptir. Konu hakkında okuduka merakım arttı. Bir de byk bir tesadfn yardımı oldu. alıştığım Enstit, Nrnberg Mahkemeleri zerine byk bir proje başlattı. Uluslararasi Hukuk ve İnsanlık Suu kavramları zerine yoğunlaşan bu proje benim konu zerine alışma yapmamı kolaylaştırdı. Bilindiği gibi, İttihati nderlerin yargılanmasi meselesi erevesinde, Paris Barış Grşmeleri sırasında yapılan tartışmaların Nrnberg Mahkemelerinin oluşumunda nemli bir etkisi olmuştur. Enstit, benim bu bağ zerinde durmayı amalayan alışma nerimi kabul etti.

SORU- Ermeni Soykırımı hakkında ileri srlen "geleneksel" inkrcı ve revizyonist teorilere meydan okumuş bir Trk akademisyeni olarak Ermeniler iin tanıdık bir isim olup, aynı zamanda da aşırı eğilimli Trk gruplarının hedefi haline geldiniz ve Trk makamları tarafından eleştirildiniz. Bu durum soğukkanlılığınızı ve yaptığınız işe devam etme kararlılığınızı nasıl etkiliyor?

T.A.    zellikle Trkiyede karşılaştığım yoğun saldırıların bende olduka karmaşık duygulara yol atığını itiraf etmeliyim. Saldırılar, bir tarafıyla insanda inanilmaz bir inat duygusu yaratıyor. Konuyla daha ok ilgilenmeniz iin kamılıyor sizi. Yani, itiraf edeyim ki, eğer bu kadar yoğun saldırıya maruz kalmasam, belki konu zerine alışmaya devam etmezdim. Sıradan bir akademik faaliyete karşı gsterilen bu byk tahammlszlk bende byk bir fke yaratıyor. İnsanın en temel duygusu, adalet duygusunu kamılıyor. Eger, alışmalarım bu denli saldırıya uğramasaydı, herhalde ben de her akademisyen gibi, doktora sonrası, konu ve ilgi alanı değiştirebilirdim.

     Bu durumun yarattığı ikinci duygu ise, tam tersi Bazen, nereden bulaştım bu konuya gibi bir duyguya kapılabiliyorsunuz. nk, karşılaştığınız sessizlik duvarı, saldırılar sizde byk bir aresizlik duygusu uyandırıyor. Kendinizi ok yalnız, zayıf ve aresiz hissediyorsunuz.

     Fakat, ok ağır da olsa, yavaş yavaş da olsa, birşeylerin değiştiğini de gzlyorsunuz ve bu size byk bir i gvenliği sağlıyor. Yaptıklarınızın, emeklerinizin boşa gitmediğini gryorsunuz.

     Ermeni evrelerde grdğm ilgi ise, benim konu zerindeki alışma arzumu kamılıyor. nk, tarihteki byk bir adaletsizliğin ortadan kaldırılması gerektiğini size yeniden ve yeniden hatırlatıyor bu ilişkiler

SORU- Ermeni Soykırımı'nın Trk ulusal kimliğinin ayrılmaz bir parası olduğunu sylediniz. Bunun anlamı şudur: Soykırım gereğini kabul etmek modern Trkiye'nin zerine inşa edildiği btn yapıyı yıkabilir. Bununla birlikte siz Trkiye iin Ermeni Soykırımı'nı tanımanın demokrasi yolunda bir zorunluluk olduğunu iddia ediyorsunuz.

Sizce, Trk toplumu iin doğuracağı vahim sonular gz nne alındığında, bu tr bir adım Trk Hkmeti tarafından nasıl atılabilir?

T.A.    Her şeyden evvel şunu belirtmeliyim ki, herhangi bir Trk hkmetinin yakın bir gelecekte Ermeni Soykırımını tanıyacağını sanmıyorum. Ayrıca bu konuda bir adımın Hkmet tarafından atılması gerektiğine de inanmıyorum. Bu ncelikle toplumun yapması gereken bir şey. Konuyu anlamanız iin, Krt meselesini gznzn nne getirmenizde fayda vardır. Eğer bugn Krt meselesi konusunda birşeyler değişiyorsa, bunun iki nedeni vardır; birincisi toplumdaki gl demokratikleşme arzusudur, ikincisi Avrupa Birliğinin bu konudaki dış baskılarıdır. Trk Hkmetleri, bu iki taraf arasında sıkışmakta ve zorla, ayak sryerek bazı adımlar atmaktadır. Ermeni Soykırımı konusunda da benzeri bir srecin geerli olacağını greceksiniz. nce, sivil toplum bu konuyu konuşmak, tartışmak isteyecek, devleti zorlayacak ve bu zorlama dışardan desteklenecektir.

     Ayrıca, sorun Soykırım'ın tanınması meselesi değildir, bundan ok daha nce, soykırım konusunun Trkiye toplumunda aık bir tartışma konusu haline getirilmesi gerekmektedir.

     Soruda szn ettiğiniz elişki gerekten sz konusudur. Demokrasi istiyorsanız gemişinizle yzleşmelisiniz ama bu yzleşme kimliğinize, kişiliğinize ynelik tahripkr sonular ortaya ıkarabilir. Ortada kısır bir dng var gibi gzkyor. Ama yok aslında. nk demokratik bir kimlik, kendi gemişindeki ktlklerin aığa ıkartılmasından zarar grmez, aksine kuvvet kazanır. Ermeni Soykırımı zerine konuşmak, demokratik bir ulusal kimlik iin kaınılmazdır. Dolayısıyla, ne kadar demokrat olabilirseniz, o kadar da rahat konuşabilirsiniz gemişiniz zerine. Gemiş zerine konuşmanın, tartışmanın ortaya ıkartacağı yıkıcı etkiler elbette vardır. Bu nedenle, bu yıkıcı etkileri ancak demokratik değerlerle doldurarak aşabilirsiniz. Yani szn ettiğiniz elişkinin aşılması ancak demokratik değerlerin geliştirilmesi ile mmkndr. Bu nedenle sorun, Hkmetlerin Soykırımı kabul edip etmemeleri değildir. Trkiye toplumunun demokratik değerleri geliştirip geliştiremeyeceğidir. Trkiye şu anda bu sreci yaşıyor.

SORU- "Barışma" bugnlerde moda olan bir kelime. Bununla birlikte, birok Ermeni TEBK (TARC) ve benzeri yapılar tarafından başlatılan barışma srecinin Soykırım'ın tanınması srecine darbe vuracağını dşnyor. Barışma konusunda dşnceleriniz nelerdir? Soykırım tanınmadan barışma olabilir mi?

T.A.    TARC ile barışma konusunu yan yana getirmek byk hata. Soykırım konusunu gndemine almayan hibir girişim barışma yapamaz. TARC tuhaf bir biimde soykırım ile ilgilenmeyeceğini syleyerek, taraflar arasındaki sorunları zeceğini iddia etti. Ortadaki en nemli sorununun yok sayılmasının herhangi bir şeyi zmeyeceğini grmek gerekiyor. Elbette Soykırım tanınmadan barışma mmkn olamaz. Bu nedenle TARCı ciddiye almadan konuşmak gerekiyor nk TARC galiba tarihin p sepetinde layık olduğu yerini almış vaziyette.

     nemli olan husus soykırımın tanınması noktasına nasıl varacağımızdır. nce Soykırım'ı tanıma sonra barışma biiminde bir formlasyonun sorunlu olduğunu dşnyorum. 85 yıllık inkrın ok nemli izler bıraktığını grmeniz gerekiyor. Bu nedenle, nce soykırımı kabul et biiminde bir tavrın Trkiyede pek karşılık bulmayacağını grmeniz gerekiyor. İnsanlardan bilmedikleri bir şeyi kabul etmelerini istemek biraz tuhaf olur. Burada da dikkat ederseniz, Trk hkmetlerini muhatap olarak almıyorum. Trk Hkmetleri, ne yaptığını son derece iyi biliyor ve esasları ok sıkı belirlenmiş bir politikaya gre hareket ediyor. Bu politika ancak ve ancak Trkiye toplumunun muhalefetinin artırılması ile değiştirilebilir. Dolayısıyla barışma sreci benim iin Trk ve Ermeni toplulukları arasında, tabandan geliştirilecek bir sretir. Bu da diyalog ile taraflar arasındaki ilişkilerin artırılması ile olur. nce tarafların birbirleri hakkındaki nyargıların, yanlış bilgilerin yıkılması ile olur. Bu nedenle, barışma srecinin ilk koşulu, ilk şartı, soykırımın tanınması değil, tarafların birbirleri ile konuşmaya hazır olmalarıdır. Tarihte yapılmış byk haksızlıklar zerine konuşmaya hazır olmak ve bu haksızlıkları lanetleyecek moral değerlere sahip olmak barışma srecinin başlangıcıdır. Soykırım'ın tanınması bylesi bir srecin rn olabilir.

     Barışma bir eylem değil bir sretir. Barışma gerek, merhamet, adalet ve barış gibi drt kavramı temsil eder; bunlar barışmaya yol aar. Gereği kabul etmeden, yani gemişte cereyan etmiş olaylar hakkında aıka konuşmadan, anlaşmazlıklara hibir zaman zm bulunamaz. Bunu, bilinmeyen olayları ortaya ıkarmak iin gemişe yapılan bir yolculuk şeklinde tanımlayabiliriz. Ancak gerek, barışmak iin tek başına yetersizdir. Gereğe merhamet ve bağışlama duygularının da eklenmesi gerekir; bunlar gemişte yapılan haksızlıkların kabul edilmesine ve yeni ilişkilerin başlamasına yol aar. Merhamet ve bağışlama olmadan yaraların kapanması imknsızdır. Eğer adaletle birleşmez ise, merhamet de tek başına yetersiz kalır. Burada yeni bir toplumsal yapılanma ve tazminat anlamına gelen adalet, yaraların kapanmasını ve eşitliğin tesis edilmesini sağlar ve gemişin hatalarını dzeltir. Barış son aşamadır ve karşılıklı saygı, anlayış ve gvenlik getirir. Barışma sreci bu drt faktrn biraraya getirildiği bir forumdur.

     Syleyeceğim, bu srecin iki toplum tarafından, iki toplumun insanları tarafından başlatılması ve geliştirilmesi gerektiğidir. Yani ben hkmetlerden değil, toplumdan başlayan bir sreten sz ediyorum.

SORU- Trk hkmeti Soykırım uygulandığını kesin bir dille reddederken, birok Trkn o kitlesel kıyımdan haberdar olduğunu sylediniz; bununla beraber, Trkiye'de hkm sren, Soykırım gereğini tanıtmaya elverişsiz genel havayı dikkate alırsak (medya, eğitim sistemi), "beyin yıkama" olgusunun birok insanın dşnme tarzı zerinde etkili olduğu grlr. Trk toplumunun bunca yıllık inkr politikasından sonra Soykırım gereğini nasıl kabul edeceğini, Trkiye'de benzer konulara ilişkin bir hoşgr ortamının nasıl yaratılacağını dşnyorsunuz?

T.A.     Yurt dışında yasayan Ermeni topluluklarının gremedikleri bir boyut var. Onlar, meselenin 85 yıl nce yapılmış bir haksızlığın kabul edilmesi ile sınırlı olduğuna inaniyorlar. Byle bir olay oldu, Trk milleti ve hkmeti bize yapılan bu haksızlığı kabul etsin, sylenen bu. Bu son derece anlaşılır bir tutum olmakla birlikte, Trkiyedeki meseleye biraz eksik yaklaşmak anlamına geliyor. Eklenmesi gereken şudur: Ermeni soykırımı meselesi, sadece tarihteki bir konu zerine konuşma meselesi veya tarihteki bir haksızlığı kabul etme meselesi değildir. Bu mesele Trkiyenin bugnk demokrasi sorununun bir parasıdır. Size bir rnek vereyim. Hkmet geen yıl, Ermeni meselesine okul kitaplarında yer vermeye basladı. Hazırlanan yeni kitaplarda, son derece ırkı, sven bir dil egemen. Ermeni, Yunan ve diğer gayrimslim topluluklara karşı inanılmaz bir nefret duygusu işleniyor bu kitaplarda. Şimdi Trkiyede, ğretmen sendikaları, insan hakları dernekleri bu eğitim politikasına karşı yoğun bir kampanya başlattılar. Yani sorun, şu andaki, gnmzdeki bir sorun. Yani sorun, gnmzde demokratik eğitim nasıl olmalıdır ile ilgili bir sorun.

     Dolayısıyla bizim iin mesele bir tek tarihte yapılmış bir haksızlığın kabul edilip edilmemesi ile sınırlı değil, doğrudan bugnk demokratik toplum yaratma arzumuzun bir parası. Eğer demokratik bir eğitim istiyorsanız, eğer demokrat bir kuşak yaratmak istiyorsanız, tarihi ğretirken, ırkı ve sven tutum takınmaktan kaınmanız gerekiyor.

     Bence, gnmzdeki ihtiyalarımız ile tarih arasındaki bu bağlantı ok nemlidir. Ve Trkiyede de insanlar bunu yavaş yavaş kavramaya başlıyorlar. Artık grlyor ki, mesele, 85 yıl nce olmuş bir olayın kabul edilip edilmemesi değıl, bugn nasıl bir genlik yetiştirmek istediğimiz meselesidir.

     Trk toplumunda Ermeni Soykırımından aıka bahsetmek ve Ermeni Soykırımı'nı Trk tarihine dahil etmek Trkiye'yi gerek anlamda demokratik bir lke olmaya teşvik edecektir. Trkiye halkı yalnız Ermenilerin değil, diğer etnik-dini grupların tarihlerinin de Trk tarihine dahil edilmesinin demokratikleşme sreci zerindeki pozitif ve teşvik edici etkisinin farkına giderek daha ok varıyor.

SORU- Dnya genelinde yrtlen Ermeni Soykırımı'nı tanıma kampanyalarının Trkiye'nin soykırım konusundaki duruşuna olan etkisi sizce nedir?

T.A.     İkili bir etkisi oluyor. Bir taraftan byk tepki topluyor ve Ermenilere ynelik dşmanlık ve nefret duygularını artırıyor. Bunu, dışardan birisi size birşeyi zorla kabul ettirmek istediği zaman duyacağınız doğal bir tepki ile kıyaslayabilirsiniz. Nasıl ki, size bir şeyi zorla kabul ettirmek isterlerse, istenen şey doğru olsa bile, zorlama nedeniyle tepki duyarsınız, soykırım karar tasarıları da byle bir tepki yaratıyor. Bu kampanyaların amacı, barışma değil, deniyor. Ve geleneksel Trk dşmanlığının bir parası olarak algılanıyor.

     Diğer taraftan ama tersi bir duygu da yaratıyor. Eğer birileri bu kadar ısrarlı ise, demek ki ortada konuşulması gereken bir şey var duygusu gelişiyor. zellikle de Trk Hkmetlerinin bu karar tasarılarına tepki tarzı giderek daha fazla eleştiri konusu oluyor. rneğin, Eğitim programlarına Ermenilere ynelik dşmanlığı aıktan krkleyen pasajların konulması, doğrudan yurtdışındaki kampanyaların rndr. Milli Gvenlik Konseyi, yurt dışındaki saldırılardan bunaldığı iin, kendince atağa kalktı. Ve eğitim programları yeniden dzenlendi. Sivil toplum rgtlerinin eleştirmeye başladığı da, Hkmetlerin bu tepki tarzıdır.

     Eklenmesi gereken bir gerek daha var, yurt dışındaki bu kampanyalar kısa vadede olumsuz sonular yaratsa da, Trkiyede konuyu gndemde tutuyor. Konuşulmasına neden oluyor. Bu nedenle, dolaylı bir olumlu etkisinden de sz etmek mmkn.

     Benim şahsi dşncem, Trkiyedeki demokratik muhalefet ile yurt dışındaki bu faaliyetlerin sıhhatli bir buluşmasının yaratılması gerektiğidir.

SORU- Ermenilere karşı işlenen sular nedeniyle tazminat verme konusunda duruşunuz nedir? Toprak ve mlkiyet konularında ne dşnyorsunuz?

T.A.     Birincisi, tazminat ahlaki bir kategoridir. Tarihte yapılmış bir haksızlığın yarattığı zararları tmyle gideremezsiniz. Tazminat ancak sembolik olarak bu acıyı giderebilir. Dolayısıyla zararların, kayıpların birebir karşılanması diye bir şey sz konusu olamaz (eğer olsaydı, en az bir milyon Mslmanın ldrlmesi gerektiğini savunmak gerekirdi.) Bu konuda en nemli boyut, Ermeni topluluklarının vicdanlarında, yreklerinde, bu acıların kısmen de olsa giderildiğine ilişkin bir duygu yaratmaktır. Bu da elbette uğranılan zararların sembolik de olsa, giderilmesi ile mmkndr.

     Ben, eğer toprak meselesinden kastedilen, bugnk Trkiyenin sınırları iindeki belli blgelerin Ermenistan devletine verilmesi ise, bunun tazminat konusu olduğuna inanmıyorum. İki nedenden dolayı; Birincisi, bilmek gerekiyor ki, insanlık tarihinde, toprak ve sınır meseleleri hak ve adalet kavramları ile değil, savaş meydanlarında halledilmiştir. Bugn hangi devletin sınırları iindeki toprağın esas olarak o devlete ait olduğunu iddia edebilirsiniz? Bu konuda bir l bulmanız mmkn değil. Bence, bugn, ortada toprak sorunu vardır, diyen bir kişi aynı zamanda ben Trkiye ile savaş istiyorum da dediğini veya savaşa hazır olduğunu da bilmek zorundadır.

     İkincisi, daha hukuki bir sorun. Bugn, Trkiye, uluslararası hukuka gre, Ermenistana ait veya Ermeniler tarafından kurulmuş herhangi bir devlete ait bir toprağı işgal etmekte değildir. Ortada uluslararası hukuka gre de toprak sorunu yoktur.

     Bana, toprak sorunu, sorunun zmnden yana olmayanlarca propaganda amacıyla gndeme getirilen bir konudur gibi geliyor. Trk hkmetleri de en ok bu argmanı kullanarak, Ermenilere ynelik dşmanlığı krklyorlar.

     Oysa sorunu, sınırları anlamsız hale getirerek de zmek mmkn ve stelik bu ok daha kolay. Avrupa birliği bu konuda ok nemli bir rnek. Fransa ve Almanya yzyıllarca, sınır oradan mı buradan mı gesin diye kan dktler. Bugn ise, anlamı yok o sınırların. Eğer Trkler ile Ermeniler arasındaki sorunu da zmek istiyorsanız, Trkiye ile Ermenistan arasındaki sınırları anlamsız hale getirmelisiniz. İnsanların gnlk yaşamlarında sınırları anlamsız kılarsanız, bazı milliyetilerin ordan gesin, burdan gesin kavgasına da gler geersiniz.

     Mlkiyet konusunun nemli olduğunu dşnyorum. Ermeni Soykırımı sırasında sadece byk insan kayıpları sz konusu olmadı. Birok Ermeni evini, toprağını, işini de kaybetti. Sylediğim gibi, bu zararların aynen karşılanması elbette mmkn değil. Ama mutlaka zlmesi gerekiyor. Ermenilerin uğradıkları adaletsizliğin ve haksızlığın kısmen de olsa giderildiği duygusuna kavuşmaları kesin olarak gereklidir.

     Beni burada ilgilendiren tazminat sorununun teknik boyutları değil, (Ermeni tarafı adına muhatap kim olacaktır? Bireysel talep ile kollektif talepler arasındaki ilişki nasıl kurulacak? Miktar ne olacak vb. vb.) Konunun belli bir seviyesinde, tarafların bu konuda bir zm bulacağına inanıyorum. Ama bundan daha nce de yapılması gerekenler olduğunu dşnyorum. Sembolik olarak, Ermenilere vatandaşlık haklarının yeniden tanınması, isterlerse yerleşme izninin verilmesi, Ermenilerce yapılmış mimari eserlere ve sanat eserlerine kendi adlarını vermek vb. gibi bir ok anlamlı adımın atılabileceğine inanıyorum.

     Tazminat maddi bir sorundan ok daha ncelikle moral bir kategoridir.

SORU- Ermeni Soykırımı'nın tanınması ve barışma konularında Trk ve Ermeni tarihilerinin rol nedir? Sizin deyişinizle "ortak bir tarihi perspektif" yaratılabilir mi?

T.A.     Sadece tarihilerin değil, entellektellerin yapması gereken şeyler olduğuna inanıyorum. ncelikle ve ncelikle, grmek gerekiyor ki, Trk devletinin soykırımı inkr etmeye ynelik politikası Trklerin ve Ermenilerin Soykırım konusundaki grşleri ve aralarındaki ilişkiler zerinde belirleyici rol oynuyor. Bu politikanın Soykırım meselesi hakkındaki btn dşncelerin ve duruşların merkezi olduğunu sylersek abartmış olmayız. Her iki grup da Trk devletinin politikasına akılıp kalmış durumda. Sylev, kullanılan dil byk lde inkr politikasının ortaya attığı paradigma tarafından belirlenmektedir. Bence entellektellerin bu tabloyu değiştirmede zerlerine ok nemli grevler dşyor. nk, bu politikanın nemini ve can alıcı zelliğini kmsemeden, iddia ediyorum ki bu hareketsizlikte bir tr ikiyzllk vardır. Bana yle geliyor ki, hem Trkler hem de Ermeniler, en azından etkin evrelerdeki insanlar, bu politikanın arkasına saklanıyorlar. Soykırım konusundaki tartışma srecinin aktif katılımcıları olmamak iin kendi kendilerini tecrit ediyorlar. Her iki toplum da birbirini bu inkr politikasının prizmasından grme eğiliminde. İki toplum arasındaki ilişkiler Trk devletinin bu politikasına sıkı sıkıya bağlıdır. Her iki grup da aslında bu paradigmanın esiridir. Burada temel soru şudur: her iki grup da bu konumdan nasıl kurtarılabilir; zira bu durum barışmanın nndeki en temel engeldir. Soykırımı inkr politikasının ngrlebilir bir gelecekte değiştirilemeyeceğinin bilincinde olarak, şu soruyu yneltiyorum: bu inkr politikasına rağmen karşılıklı etkileşim mmkn m?

     Aydınlar yeni bir paradigma, toplumlararası yeni bir iletişim kanalı yaratmak iin her iki toplumu da mercek altına almalıdır. Birbirimizi bu paradigmanın iinden grme alışkanlığını bir kenara atıp, bunun yerine birbirimizle aıka iletişim kurabileceğimiz yeni bir alan nasıl yaratabiliriz? Anlaşmazlıkların, iki toplumun birbiriyle doğrudan etkileşimi sayesinde zmlenebildiği genel bir kuraldır. Bu etkileşimi gerekleştirmek iin her iki grubun da enerjilerini kendi siyasal, kltrel, toplumsal ve dini kaynaklarını harekete geirmek iin kulanmaları gerekir.

     Anlaşmazlığın, daha nce hi dikkate alınmayan yeni boyutlarını ieren bir paradigma değişimi gerekiyor. Sorunu yeniden kavramlaştırmamız ve her iki toplumu da yaptığımız analizin merkezine yerleştirmemiz gerekiyor. Bu paradigma değişimi her iki toplumu da iine alan kltrel yeni bir alanın oluşturulmasına odaklanmalı; bu, her iki taraftan da insanların birbirleri hakkında bir şeyler ğrenme fırsatını elde edebileceği bir alan olmalı; bu yeni iletişim alanında, Trklerin soykırımı inkr politikasını gz nnde bulundurmadan kendi kurallarımızı koyabiliriz. Tm bunlar, yeni bir dilin, yeni bir diskurun gerekli olduğunu gsteriyor ve bence bu ncelikle aydınların grevi.

     Gelelim sorunun ikinci kısmına; Tarihe ortak bir perspektiften bakmanın nemli olduğuna inanıyorum. Bu anlamda tarihilere ok nemli grevler dşyor. Ortak tarihi perspektiften neyi anladığımı biraz amak istiyorum: Sorun sadece Trk-Ermeni ilişkilerinin tarihiyle sınırlı değil. Btn Ortadoğu'da ulusal tarihlerin birbirinden tamamen ayrı yazımlarıyla karşı karşıyayız. Bu eğilimin Balkanlar'ın ve Ortadoğu'nun 19. yzyılın sonuyla 20. yzyılın başını kapsayan btn tarihiliği iin yaygın bir zellik olduğu sylenebilir. İmparatorluktan ulus-devletlere geiş olarak tanımlanan bu dnem,bu blgede yaşayan halkların blnmesiyle byk bir dnşm oluşturdu. Burada sadece halkların birbirlerinden uzaklaşmasından bahsetmiyorum; burada kendi z tarihinden de uzaklaşma sz konusudur. Bu geniş topraklarda yaşayan farklı din ve kltrlerin tarihi, az ok aynı milliyeti perspektifle oluşturulmuştur. Ulus-devletler ortak bir gemiş yaratabilmek iin farklı ve birbirinden ayrı tarihler geliştirdiler; zira bir toprak parasına sahip olmak homojen bir nfusa sahip olmak iin yeterli değildir. Etnik, kltrel ve dini, yani objektif kıstasların yanı sıra, ulus olabilmek iin ortak toplumsal bir hafıza da gereklidir. Toplumsal hafıza ve tarih, "hayal edilen" ulusun ve daha sonra meydana ıkan ulus-devletin yapı taşlarıdır. Tarih, bu milletler topluluğuna uyacak şekilde tek bir biimde yazılmalıdır; yle ki bu milletler, hem iyi hem de kt gnde kendilerini tek bir ulus gibi hissedebilsinler. Ernest Renan'ın da kstaha ifade ettiği gibi: "Bir ulus ancak kendi gemişinin arpıtılmasıyla oluşturulabilir. Gemişini arpıtmadan bir ulus oluşturmak imknsızdır." "En yaygın arpıtma şekli ise 'unutmak'tır."

     Ne zaman birisi toplumsal hafızaya dayalı bu tarihi yeniden yazmaya kalksa, onun diğer ulusları yok sayması veyahutta onları yeniden tanımlaması hemen hemen bir zorunluluk olur. Bu demektir ki bir ulusun kendi tarihi, diğer ulusların yabancı ya da "diğer"i olarak ortaya ıktığı bir bağlamda dşnlmelidir. Dolayısıyla, yzyıllar boyu birlikte yaşamış milletlerin ortak tarihleri paralanıp bu milletler birbirlerinden ayrılmışlardır. Bu yeni tarih diğerlerininkine zıt hatıraları temsil eder. Diyebiliriz ki, gnmzdeki birok sorunun zmne ciddi bir engel teşkil eden, bu anlayışın ta kendisidir.

     Aşağıdaki soru acilen bir cevap bekliyor. Bu dnemi bir imparatorluğun kş ve ayrı ayrı ulus-devletlerin ortaya ıkışı şeklinde hatırlamak, ve bu ulus-devletlerin tarihlerini birbirlerine rakip ulus-devletlerin tarihleri olarak yazmak yerine, bu dnemi ortak bir tarihi perspektiften okuyabilir miyiz? Tarihi, Osmanlı Devleti ve vatandaşları arasında gelişen bir tarih olarak tekrar okuyabilir miyiz? Osmanlı Devleti'nin Ermeni kkenli vatandaşlarının, bu tarihi, Mslman vatandaşlardan ok farklı bir biimde yaşadıkları aşikrdır; ama bu, yeni bir tarihi perspektif iin engel oluşturmamalıdır. Tarihilerin byle bir anlayışı geliştirme grevi bulunmaktadır; imparatorluktan ulus-devlete geiş dnemini farklı milletlerin ayrı ayrı tarihleri olarak değil, ortak tarihi olarak sunmak gerekmektedir.

18 Aralık 2003