Պատերազմի Վերսկսման Գինն Ազրպէյճանի Համար
By adminx - Tue Oct 09, 5:45 am
- 0 Comments
- 55 views
- Tweet
Email
Print
ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ՔԱՆԱՆԵԱՆ
18 տարի անց դիւրին չէ լիարժէքօրէն գնահատել հրադադարի հաստատման նախաշեմին` 1994 թ. ուշ գարնանն արցախեան ռազմաճակատում տիրած դրութիւնը: Միջազգային փորձագէտների կարծիքով, եռամեայ թէժ մարտական գործողութիւններից յետոյ հակամարտող կողմերը հասել են համակողմանի ուժասպառման այնպիսի մակարդակի, որ լայնածաւալ ռազմական գործողութիւնների շարունակութիւնն այլեւս գործնականում անհնարին էր: Թէեւ որոշ հայ փորձագէտներ նոյնպէս հակուած են հաստատելու վերոյիշեալ տեսակէտն, այնուամենայնիւ, բոլորն խոստովանում են, որ հրադադարն աւելի անհրաժեշտ էր հէնց ազրպէյճանական կողմին, որը 1994 թ. ձմրանը նախաձեռնած լայնածաւալ յարձակողական գործողութիւնների տապալումից յետոյ կանգնել է ողջ ռազմաճակատի քայքայման հերթական վտանգի առջեւ: Միաժամանակ, հայ փորձագէտների մեծամասնութիւնը բացայայտ կամ անուղղակի ափսոսանք է յայտնում, որ հրադադարի կնքման պահին հայկական կողմը չի հասցրել իրականացնել անհրաժեշտ տարողութեան պատժիչ հակայարձակողական գործողութիւններ` սպասուելիք երկարաժամկէտ հրադադարի համար հնարաւորինս նպաստաւոր ռազմաշխարհագրական շփման գիծ ապահովելու համար: Ռազմական անվտանգութեան եւ բնաշխարհագրական դիրքային համապատասխանութեան տեսանկիւնից հրադադարի արդի գիծն ամբողջացած չէ մարտակերտեան ու հորադիզեան հատուածներում, ինչպէս նաեւ` Մռաւի լեռնաշղթայի որոշ ջրբաշխ բարձունքները չվերահսկելու առումով:
Ինչեւէ, անցած 18 տարիների ընթացքում հրադադարի ներկայ գիծն ու դրանից բխող դիրքային իրողութիւնները հակամարտութեան գօտում ուժերի փոխհաւասարակշռութեան պահպանման կարեւորագոյն երաշխիք էին: Սակայն, որքան էլ նպաստաւոր ու ամուր լինեն հայկական զինուած ուժերի պաշտպանական դիրքերը, միեւնոյն է, Ազրպէյճանի կողմից ռազմական գործողութիւնների վերասանձազերծման վտանգը մշտապէս առկայ է: Այս վտանգը ծագում է ոչ միայն ու ոչ այնքան հարեւան երկրում մոլեգնող հայատեացութեան ու վրէժխնդրութեան մթնոլորտից, որքան հայ-ազրպէյճանական կնճռի անաւարտ հանգուցալուծման պատճառով: 1994 թ. հրադադարն, ընդամէնը, արձանագրել է 1991-1994 թթ. Ազրպէյճանի կրած ծանր ռազմական պարտութեան տարածքային հետեւանքները: Սակայն, քանի դեռ Ազրպէյճանը չի ենթարկուել համակարգային եւ համապարփակ անշրջելի ռազմական պարտութեան, Հայաստանի համար այն շարունակելու է լինել ռազմական սպառնալիքի ու ցեղասպանական ոտնձգութիւնների աղբիւր: Պատմական օրինաչափութիւնները վկայում են, որ ցեղատարածքային ու քաղաքակրթական նման խորութեան հակամարտութիւնների դէպքում իրադրային կիսաւարտ լուծումները միանգամայն ժամանակաւոր են: Երկարաժամկէտ կայունութիւնն ու խաղաղութիւնը հնարաւոր է ապահովել միմիայն անհանդուրժող վրէժխնդիր պետութեան յարձակողական նկրտումների պատերազմական ջախջախման եւ կանխարգելիչ ռազմաքաղաքական զսպման պարագայում:
Քարիւղարդիւնաբերութիւնից ստացուող խոշորածաւալ եկամուտներն Ազրպէյճանի ղեկավարութեան ու հասարակութեան շրջանում հայերի դէմ ռազմական վրէժ իրականացնելու նոր յոյսեր են առաջացնում: Ռազմատենչ հռետորաբանութիւնը, Հայաստանը «ջնջելու» մասին պաշտօնական յոխորտանքները եւ հրադադարի գծում աճող լարուածութիւնը վկայում են, որ Ազրպէյճանն առաջին իսկ «պատեհ» առիթի դէպքում կրկին դիմելու է ռազմական արկածախնդրութեան: Թէեւ ընթացիկ հետախուզութեան տուեալները շատ կարեւոր են` հակառակորդի գործողութիւնները կանխատեսելու համար, ակնյայտ է, որ պատերազմը վերսկսելու Պաքուի որոշման հիմքում աշխարհաքաղաքական ու տարածաշրջանային զարգացումներով պայմանաւորուած առարկայական նախադրեալներից բացի կարող են ընկած լինել նաեւ ենթակայական կամ խիստ անհատական բնոյթի այլեւայլ գործօններ: Ուստի, անկախ բոլոր հաւանական կանխատեսումներից ու հաշուարկներից, Հայաստանը պէտք է ամէն օր պատրաստ լինի պատերազմի վերսկսմանը:
Սակայն Հայաստանի ազգային անվտանգութեան եւ արտաքին քաղաքականութեան յաջողութեան համար բաւական չէ գիտակցել մի օր պատերազմի վերսկսման անխուսափելիութիւնը կամ պատրաստ լինել կասեցնել հակառակորդի յարձակողական ոտնձգութիւնները: Բոլոր դերակատարներն ու արտաքին ուժի կենտրոնները պէտք է քաջ գիտակցեն, որ պատերազմի վերսկսման դիմաց Ազրպէյճանի վճարելիք ռազմաքաղաքական գինը լինելու է ագրեսոր երկրի համակարգային ջախջախումը եւ հայոց պաշտպանական դիրքերը Կուր գետին հասցնելը: Մինչ օրս հնչել է միայն ռազմական գործողութիւնների վերսկսման ի պատասխան ԼՂՀ անկախութեան ճանաչման «սպառնալիքը»: Մեծ գրագիտութիւն չի պահանջւում հաստատելու, որ պաշտօնապէս յայտարարուած սոյն սպառնալիքը, մեղմ ասած, լուրջ չէ. Արցախն` արդի սահմանների մէջ արդէն իսկ լիովին հայապատկան է եւ այդպիսին մնալու է բոլոր դէպքերում` բացառութեամբ Ազրպէյճանի կողմից գրաւուելու միանգամայն անիրատեսական վարկածի:
Հաշուած օրերի ընթացքում ազրպէյճանական յարձակման կասեցումից յետոյ «միջազգային հանրութեան» անուան ներքոյ հանդէս եկող համաշխարհային ուժի կենտրոնները փորձելու են լրջագոյն ճնշում գործադրել հայկական կողմի վրայ` մեզ պատժիչ հակահարուածի հրամայականից յետ պահելու եւ հակամարտութեան գօտի «խաղաղապահ ստորաբաժանումներ» մտցնել յաջողեցնելու համար: Հայաստանը, թէ՛ հանրութեան, եւ թէ՛ քաղաքական դաշտի մակարդակով պէտք է հէնց այսօր առանց դոյզն իսկ ուշացնելու հասկացնի, որ Ազրպէյճանի կողմից ցեղասպանական ագրեսիայի վերասանձազերծումը պարտադրաբար յանգեցնելու է անվերապահ ռազմաքաղաքական պատժի` հայութեան համար անվտանգութեան առաւելագոյն հնարաւոր համակարգի հաստատման միջոցով: Ակներեւ է, որ յիշեալ համակարգի բնաշխարհագրական հիմնարար առանցքը Կուր գետն է:
«Արցախ Թուտէյ»
- 0 Comments
- 55 views
- Tweet
- Email
- Print
