50 Տարի Առաջ ( 6 Հոկտեմբեր 1962 )
By adminx - Sat Oct 06, 5:31 am
- 0 Comments
- 21 views
- Tweet
Email
Print
Տոմսեր
Շաւարշ Նարդունի
Տարիներ առաջ, Ֆրանսա հասնելով, կը հարցնէի Շաւարշ Նարդունիի մասին, ու բարեկամ մը կը պատասխանէր.
- Շատ լաւ է: Մալեզեանին հետ բանավէճի մէջ էր եւ լաւ դաս մը տուաւ:
Վ. Մալեզեան, աւելորդ է ըսել, այդ օրերուն Բարեգործականի պոսն էր ու անվիճելի վարիչը…
Նարդունիի գրական գործերը, բանասիրական յօդուածները, ապա «Հայ բոյժը» գնահատանքով կարդացուած են միշտ, բայց տեսած եմ շատեր, որոնք աւելի կը փնտռէին իր վիճաբանական յօդուածները:
Բանավէճերը միշտ հետաքրքրական եղած են հայ կեանքէն ներս…
Սակայն կ՛անդրադառնանք նաեւ, որ շատ մը վէճերը յաճախ հինցած են` իբրեւ նիւթ եւ… ոճ, ու կրկնութիւններու շուրջ կը դեգերինք, առանց տեղ մը հասնելու:
Նարդունիի վէճերը կը կենան բարձր դիրքի մը վրայ, եւ ընթերցողը կը նայի վեր` յօդուածներուն, սորվելով ու զարգանալով:
Լսած եմ, որ ընթերցողներ երբեմն կ՛աղօթէին, որպէսզի մէկը բանավէճի բռնուէր Նարդունիին հետ, եւ իրենք հետեւէին ընթացքին:
(Նարդունի կ՛անգիտանայ այս իրողութիւնը, եւ կ՛ըսէ, թէ «ճակատագրուած է, որ զիս հանգիստ չթողուն» մինչդեռ իր ընթերցողներն են, որ կ՛աջակցին նախախնամութեան` այդ սեւ ճակատագիրը դարբնելու եւ պահպանելու համար…):
Իր հակառակորդներն ալ շատ անգամ ընտրեալներ եղած են, ու գրիչներու բախումը կայծեր յառաջ կը բերէր «Յառաջ»-ի կամ ուրիշ թերթերու մէջ, երբեմն սպառնալով հրդեհի վերածուիլ…
Երբ Ֆրանսան ձգեցի, Նարդունի սուր բանավէճի մէջ էր Արշակ Չոպանեանին հետ:
Յունաստանէն առաջարկ եղաւ զինք հրաւիրել` այցելութեան մը համար: Պատասխան. «Անկարելի է: Նարդունի այս պահուս Թէքէեանին օձիքը բռնած է, եւ չենք գիտեր, որքան ժամանակ պիտի թոթվէ:
Հայուն աղօ՛թքը…
Վերջապէս, մեր սիրելի ընկերը այստեղ տեսնելու բախտը ունեցանք:
Կ՛ակնկալուէր, որ հոս հանգիստ պիտի ընէր, մանաւանդ որ Նարդունի կու գար այնպիսի օրերու, երբ ՄԱԿ-ի 87-րդ Ընդհ. ժողովը կը սկսէր, եւ 108 ազգերու ներկայացուցիչներ խաղաղութեան մասին կը խօսէին: Սակայն, ի զո՜ւր…
Այստեղ ալ, մեր վաղեմի բարեկամ Ս. Սահառունին, իր բանասիրական դեգերումներուն ընթացքին բախեցաւ Նարդունիի ներկայութեան…
Հաճոյքով նկատեցի, որ խաղաղութիւնը դարձեալ խանգարուեցաւ ու ընթերցողին նպաստաւոր «պատերազմ» մը պիտի ծագէր, երբ… մեր յոյսերը ջուրը ինկան` վէճը կարճ կապուելով: Ի՜նչ օգուտ այս տեսակ խաղաղութենէն…
Նարդունի այժմ հիւանդանոց գացած է փոքր գործողութեան մը համար:
Բոլոր զինք սիրողներուն հետ կ՛աղօթենք, որ շուտով ապաքինի եւ տեսնենք զայն դարձեալ մեր մէջ, գրական, գրչամարտական առաջին դիրքերու վրայ…
ԳԻՍԱՒՈՐ
Միւնիխի «Ազատութիւն» Ձայնասփիւռի
Կայանը «Բագին»-ի Մասին
Միւնիխի «Ազատութիւն» ձայնասփիւռի կայանէն, Լ. Մկրտիչեան կարդացած է հետեւեալ գրութիւնը «Բագին» գրական ամսագրի 8-րդ համարի մասին.-
Այս տարեսկիզբից Պէյրութում կանոնաւորապէս լոյս տեսնող «Բագին» գրական ամսագրի մասին արդէն մի քանի անգամ առիթ ենք ունեցել խօսելու: Ժամանակ առ ժամանակ մենք ամփոփում ենք այդ ամսագրի աչքի ընկնող որեւէ համարի բովանդակութիւնը` ձեզ տեղեակ պահելու համար: Այս անգամ կը տանք 8-րդ համարի բովանդակութիւնը:
«Բագին» ամսագրի 8-րդ համարն սկսւում է Էդուարդ Պոյաճեանի «Սիսակ եւ Միսաք» վերնագրով պատմուածքների շարքից «Օրեր, որ գէշ էին» պատմուածքով: Պատմուածքի նիւթը սփիւռքահայ մերձաւորարեւելեան մի հատուածի առօրեան է` պատերազմական տարիների կապակցութեամբ: Կան ժամանակի ժողովրդական հոգեբանութիւնը արտացոլող սահուն եւ զուարթամիտ նկարագրութիւններ:
Պօղոս Սնապեանի ուղեգրական խորհրդածութիւններից է «Քաղաքը» գրուածքը, որտեղ հեղինակը վերյիշում է Կոստանդնուպոլսում զգացած իր յոյզերը եւ խոհերը: Ապա Կարապետ Փոլատեանը պատմում է իր տպաւորութիւնները` այժմ Ֆրանսայում գտնուող գրականագէտ Սնապեանի հետ ունեցած հանդիպումների մասին, հասարակական բնոյթի խորհրդածութիւններով:
Սմբատ Շահնազարեանի «Կրակը» պատմուածքում գեղարուեստօրէն զուգադրւում են Արեւմտեան Հայաստանի ժողովրդական խաւերի նախաեղեռնեան կեանքի դրուագներն ու արեւմտեան արդիւնաբերական երկիր գնացած մի հայ պանդուխտի երազներն ու վիճակը: Անայիս Հերանի «Անկարելի ընտրութիւն» պատմուածքում շօշափւում են արդի սփիւռքահայ մարդկանց կեանքին վերաբերող կենցաղային-հոգեբանական հարցեր:
«Բագին»-ի այս 8-րդ համարում խմբագրութիւնը ձեռնամուխ է եղել մի շատ այժմէական եւ կարեւոր գործի: Կազմել եւ հրապարակել է հայ մտաւորականութեանն ուղղուած` վեց հարցախմբերից բաղկացած մի հարցարան, «Գրականութիւն եւ քաղաքականութիւն» վերնագրով: Խմբագրութիւնը դա համարում է միայն սկիզբ եւ խոստանում է այսուհետեւ ամսագրի էջերում մասնաւոր ուշադրութիւն դարձնել զանազան կենսական հարցերի հրապարակային քննութեանը, այսինքն` հանրային ու մշակութային յուզող հարցերի շուրջ մտքերի աղօտ փոխանակութեանը:
Այնուհետեւ Վարդան Գէորգեանը ամփոփ կերպով ներկայացնում է վերջին 40-ամեակի սփիւռքահայ մշակութային գործունէութիւնը` պարբերական հրատարակութիւնների ասպարէզում: Բաբգէն Փափազեանը ներկայացնում է Էռնեստ Հեմինկուէյի կեանքն ու գործունէութիւնը: Վահէ Օշականը շարունակում է իր «Ամերիկեան ու եւրոպական արդի գրականութիւն» վերլուծական յօդուածաշարքը: «Խորհրդային պատմագիրների խեղաթիւրումները» վերնագրով յօդուածում շօշափւում են բաւական կարեւոր հարցեր, որին մենք կ՛անդրադառնանք մի այլ` առանձին զրոյցով:
Զաւէն Խտըշեանը քննութեան է առնում խորհրդահայ նկարչութեան վիճակը: Հեղինակը նշում է, որ Հայաստանում ձեւաւորուել են բազմաթիւ աշխարհահռչակ գիտնականներ, մինչդեռ Հայաստանի նկարչութիւնը չի տուել կարկառուն դէմքեր: Նա այդ հանգամանքը իրաւամբ բացատրում է ստեղծագործական ազատութեան բացակայութեամբ, քանի որ մանաւանդ նկարչական արուեստը ամէնից առաջ անհատական որոնումների ազատութիւն է պահանջում, որպէսզի ստեղծագործութիւնը աճի ու փայլի, ինչ որ հէնց բացակայում է խորհրդային պայմաններում: Յօդուածագիրը, սակայն, նշում է նաեւ նոր, թարմ եւ ուրախալի երեւոյթները խորհրդահայ նկարչութեան մէջ:
Ամսագրի այս համարում գրախօսուած են Պուէնոս Այրեսում լոյս տեսած` Վարդան Գէորգեանի «Գրական հարցեր» ուսումնասիրութիւնների ժողովածուն եւ Արմէն Սեւանի, բուն անունով` Յովհաննէս Տէվէճեանի «Երգեր բանտէն» արձակ ու չափածոյ ստեղծագործութիւնների գիրքը: Ի դէպ յիշատակենք, որ Տէվէճեանը Բ. Համաշխարհային պատերազմի աւարտից յետոյ երկար տարիներ գտնուել է Ռուսաստանի Վլատիմիր քաղաքի բանտում, ուր Պալքաններից տարուել էր համայնավար իշխանութիւնների ձեռքով: Գրքի նիւթն էլ մեծ մասամբ գրուած է այդ բանտում:
«Չարաղէտ պաշտամունքը» վերնագրով սրամիտ դիտողութեան մէջ մերկացւում են հայկական սփիւռքի որոշ այսպէս կոչուած «յառաջդիմական գրողների» թեթեւամիտ եւ անպատասխանատու արտայայտութիւնները` Ստալինի անձի պաշտամունքի կապակցութեամբ: Մասնաւորապէս շօշափելի օրինակներով կանգ է առնւում պէյրութահայ Գառնիկ Ադդարեանի վրայ, որը արտասահմանեան ազատ պայմաններում անգամ իր հոգեկան ստրկամտութիւնն է դրսեւորել` Ստալինի հասցէին գրած չափածոյ ձօներով, իսկ տարիներ յետոյ` ինքն իրեն փաստօրէն հերքելով:
«Բագին» գրական ամսագրի 8-րդ համարում կան նաեւ այլեւայլ գրուածքներ ու նկարներ:
Մեր աչքի առջեւ այդ նորաստեղծ ամսագիրը աստիճանաբար աճում եւ առնականանում է: Սակայն խորհրդահայ մամուլում երեւացող սփիւռքահայ լրատուների մէջ այդ մասին ոչինչ չի յիշատակւում, որովհետեւ «Բագին»-ը համայնավարական հրատարակութիւն չէ, այլ` հայ մշակոյթի շահերով առաջնորդուող ազգային ձեռնարկ:
- 0 Comments
- 21 views
- Tweet
- Email
- Print