Քնքածնօտային Յօդի Անբնական Գործունէութիւն

By adminx - Thu Oct 04, 5:36 am

• 0 Comments
• 40 views
• Tweet
•  Email
•  Print

Պատրաստեց ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ

Մեզմէ իւրաքանչիւրը ունի երկու քնքածնօտային յօդեր (TM joint), որոնք կը գտնուին դէմքին երկու կողմերը եւ ականջներուն առջեւը:

Ծնօտի ձուաձեւ ծայրամասը (condyle) եւ քնքոսկրի (temporal bone) փոսիկը կը կազմեն քնքածնօտային յօդը: Անիկա ձուսպային (synovial) եւ ազատ շարժող յօդ մըն է: Անոր շարժումները սահուն (gliding) եւ ճախարակային (hinging ) են: Յօդին երկու մակերեսները, այսինքն` քնքոսկրի փոսիկին եւ ծնօտի ձուաձեւ ծայրամասին մակերեսները, ծածկուած են թելաճառային  (fibrocartilagenous)  հիւսկէնով: Երկու երեսներուն միջեւ կը գտնուի յօդամիջի աճառային ոսպնեակը (meniscus), որ կը բաժնէ յօդը վերին եւ վարի բաժիններու: Ոսպնեակը կը  պաշպանէ յօդը հարուածներէ եւ ծամելու ուժգին շարժումներէ:

Կարելի է զգալ այս յօդին շարժումը հետեւեալ գործընթացով` բանալ եւ գոցել բերանը դանդաղօրէն եւ ապա Ճնշել մատով ականջի յառաջամասին վրայ եւ կամ  ականջի արտաքին խողովակի յառաջապատին վրայ:

Քնքածնօտային յօդը բարդ կազմուածք ունի: Անիկա ոսկորներու, մկաններու, եւ ձգաններու (tendon) ամբողջութիւն մըն է: Այս բոլորը մեծ  դերակատարութիւն ունին յօդի սահուն շարժումներուն մէջ: Երկու յօդերու մկաններուն բնականոն  պրկումներով երկու յօդերը կը բացուին եւ կը գոցուին հաւասարակշռուած, որ առիթ կու տայ մեզի խօսելու, երգելու, յօրանջելու, խածնելու, ուտելու եւ ծամելու առանց ցաւի:

Ծնօտի ձուաձեւ ծայրամասը քնքոսկրի փոսիկէն դուրս կը սահի դէպի առջեւ, երբ  բերանը կը բացուի: Ան կը վերադառնայ փոսիկին մէջ, երբ բերանը կը  գոցուի: Այս աշխատանքին կ՛օժանդակէ յօդին աճառային ոսպնեակը:

Քնքածնօտային յօդը կը կորսնցնէ իր սահուն շարժումները եւ անբնական գործունէութիւն տեղի կ՛ունենայ հետեւեալ ախտապատճառներով.

Ա. Յօդային ախտապատճառներ`

ա. Ոչ-մանրէական յօդաբորբ (arthralgia),
բ. Մանրէական յօդաբորբ,
գ. Ոսպնեակի տեղախախտում (dislocation)
դ. Ոսպնեակի հարուած-վնաս (trauma),
ե. Ոսկրային հարուած-վնաս,
զ. Յօդի այլափոխում-կազմափոխում (degeneration)` տարեցութեան պատճառով:
է. Միզաթթուի (uric acid) կուտակում յօդին մէջ արեան գերմիզաթթուութեան (hyperuricemia) պատճառով.
ը. Խլիրդային ուռեր.

Ոսպնեակի տեղախախտումը յատկանշական երեւոյթ է: Անիկա կը յառաջանայ` յօդի բորբոքումով, ծնօտի երկարատեւ գերշարժումով (hypermobility) եւ յօդակապաններու (ligaments) վնասումով, որուն պատճառներն են`

1. Յաճախակի եւ երկարատեւ ատամնաբուժական դարմանամիջոցներ,
2. Ակռաները ուժգին իրար քսել,
3. Զգայազրկումի դժուար ներփողարկում (intubation),
4. Նշկահատումի (tonsillectomy) ընթացքին զօրաւոր ու երկարատեւ ներխռում (retraction).

Ոսպնեակի տեղախախտումի պարագաներուն 50 տոկոսը կ՛ունենայ յօդի բորբոքում:

Բ. Մկանային ախտապատճառներ.

ա. Յօդին շուրջը գտնուող մկաններու պրկումներ.
բ. Մկաններու թուլութիւն եւ անդամալուծութիւն,
գ. Մկաններու վնաս-հարուած.
դ. Մականներու այլափոխում-կազմափոխում` տարեցութեան պատճառով.
ե. Մկաններու ծաւալում (hypertrophy ) կամ հիւծում (atrophy):

Գ. Ծնօտային ախտապատճառներ`

ա. Ծնօտի երկարատեւ անշարժութիւն կամ ենթաշարժում (hypomobility), որ կը յառաջացնէ յօդի ամբողջական միացում-կցում (ankylosis ) եւ ամբողջական անշարժութիւն.
բ. Ծնօտի երկարատեւ գերշարժում, որ կը յառաջացնէ յօդի թուլութիւն (sublaxation ) եւ յօդախախտում,
գ. Ծղոսկրի պսակաձեւ ելուստի (coronoid process) ծաւալում,
դ. Արտաքին անմիջական վնաս-հարուած,
ե. Ծնօտի այլափոխում-կազմափոխում     տարեցութեան պատճառով.

Քնքածնօտային յօդի անբնական գործունէութեան ախտանշաններն են`

1. Ականջի յառաջամասի ցաւ, գլխացաւ, դէմքի ցաւ, ներքին ականջացաւ,
2. Ծնօտի անշարժութիւն կամ շարժումի նուազում եւ բերանը բանալու դժուարութիւն,
3. Ոսկրային ձայն յօդին մէջ բերանը բանալու եւ գոցելու ընթացքին,
4. Ծնօտի անբնական ուղղութեամբ շարժում դէպի աջ կամ ձախ կողմ բերանը բանալու ընթացքին,
5. Ծամելու, ուտելու, խածնելու, խօսելու եւ երգելու դժուարութիւն,
6. Ծամիչ (masseter) եւ քնքային (temporalis) մկաններու ցաւ` դէմքին եւ բերանին մէջ,
7. Յօդախփում (locking)` բերանը բաց կամ գոց վիճակի մէջ.
8. Գլխապտոյտ եւ ականջաբզզիւն (tinnitus):

Քնքածնօտային անբնական գործունէութիւն կը տեսնուի առաւելաբար այն անհատներուն մօտ, որոնք`

1. Շարունակ ձիւթ կը ծամեն,
2. Մէկ կողմի վրայ միայն ծամելով կ՛ուտեն,
3. Վերի եւ վարի ակռաները շարունակ իրար կը քսեն,
4. Հոգեբանական հարցերէ եւ ընկճուածութենէ կը տառապին,
5. Ակռաներու ախտաբանական հարցեր ունին, մասնաւորապէս` անկանոն եւ յոռի ատամնանստուածք (malocclusion) եւ անկանոն յոռի ատամնաշարուածք (malallignment):

Քնքածնօտային անբնական գործունէութեան ախտապատճառներուն ախտաճանաչումը կը կատարուի հետեւեալ գործընթացով.

1. Լսելով ենթակային պատմականը, տեսնելով եւ քննելով անոր ծնօտին գործունէութեան անբնական կացութիւնը,
2. Կատարելով ծնօտներու յատուկ նկարահանումներ` panoramic view, յօդանկարահանում (arthrography)` ճշդելու համար ոսպնեակին դիրքը, մագնիսարձագանգային նկարահանում (MRI) եւ համակարգչային նկարահանում (CT Scan),
3. Կատարելով յօդադիտարկում (arthroscopy):

Քնքածնօտային անբնական գործունէութեան դարմանումը կ՛իրականանայ տարբեր միջոցառումներով`

1. Ցաւաբեկ, մկանները թուլցնող եւ հակաճնշուածութեան դեղերու գործածութիւն,
2. Հանգիստ տալ յօդին` շատ չբանալ բերանը, ուտել հեղուկ եւ կակուղ սննդեղէններ,
3. Տաք կամ պաղ վիրակապ (compress) դնել յօդին վրայ,
4. Ծնօտը անշարժութեան մատնելու միջոցառումներու դիմել` ոսկրակալ (splint) եւ գիշերային հանգստացուցիչ սարք (night guard) գործածել,
5.  Յատուկ ծնօտային մարզանքներ կատարել,
6. Հակաբորբոքումի դեղեր գործածել,
7. Վիրաբուժական գործողութիւն կատարել`

- Յօդահատում (arthrotomy), որ կը կատարուի յօդադիտակի (arthroscopy) գործածութեամբ կամ բաց վիրահատումով.
- Ոսպնեակի հատում (menissectomy), տեղադրում (repositioning) եւ տեղակալում (replacement).
- Յօդի վերակազմում (reconstruction):

Մոնրէալ 

• 0 Comments
• 40 views
• Tweet
•  Email
•  Print