«Բարի Թագաւորի» Խրատ-Ամօթանքը. Մեր Զրուցակիցն Է ՀՅԴ-ի Անդամ Լիլիթ Գալստեանը

By adminx - Thu Sep 20, 5:50 am

• 0 Comments
• 111 views
• Tweet
•  Email
•  Print

ՀԱՐՑՈՒՄ.- Տիկին Գալստեան, Սերժ Սարգսեանը խիստ նկատողութիւն տուեց վարչապետ Տիգրան Սարգսեանին եւ կառավարութեան միւս անդամներին, անդրադարձաւ պետական պիւտճէի ոչ ճիշդ տնօրինմանը, ատկատներին եւ այլն: Ըստ ձեզ, նախագահական ընտրութիւններին նախապատրաստուելու քայլե՞ր են, թէ՞ իսկապէս լուրջ մտահոգութիւն կայ:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Այսպիսի յորդորներ բազմիցս լսել ենք, աւելի խիստ գնահատականներ էլ են եղել` գռփելապաշտութեան, քաղաքական ու տնտեսական մենաշնորհների, անպատժելիութեան մասին… Սա նոր բացայայտում կամ գնահատական չէր, որից մեր քաղաքական դաշտն ու հասարակութիւնը պիտի ցնցուէր: Ես կ՛ուզենայի, որ խնդրին մեր հասարակութեան վերաբերմունքն աւելի խորքային լիներ. եօթ-ութ րոպէանոց այդ տեսանիւթով բախւում ես իշխանութեան եւ պետութեան մերկ անատոմիային եւ փիլիսոփայութեանը, մոլեգնող անպատասխանատուութեանը: Քիչ թէ շատ մտածող մարդը բնական հարց կը տայ` այս երկրում ընդհանրապէս սահմանադրական կարգ կա՞յ: Չորս-հինգ տարի մենք բազմաթիւ այդպիսի գնահատականներ ենք լսել, սակայն որոնց չեն հետեւել շօշափելի գործողութիւններ, իսկ առաւել եւս` այնպիսի գործողութիւնները, որոնք սահմանադրական եւ օրէնսդրական ամրագրում ունեն: Շատ կ՛ուզէի, որ իսկապէս անկեղծութեան եւ հետեւողականութեան պահը լինէր, բայց ո՛չ ատկատը, ո՛չ փողերի լուացումը, ոչ գռփողները, ո՛չ պետական պիւտճէի վատնումն ու լափումը նորութիւն չեն մեր հասարակութեան, իշխանութեան համար նոյնպէս: Այդ «ատկատչիկների»  մեծամասնութիւնը, որոնց նախագահը խորհուրդ է տալիս գլխից բռնել, խորհրդարանում են, իշխանութեան մէջ: Ի վերջոյ, ինչպէս են գոյանում 10-20.000-անոց ձայները… Յիշում էք, նախագահը խոստացաւ, որ սակաւապետներն ու մականունաւորները չեն յայտնուի խորհրդարանում… Սա նորութիւն չի:

Իւրաքանչիւր տարի վերահսկիչ պալատի հաշուետուութիւնը պետպիւտճէի այնպիսի թալան ու վատնում է արձանագրում, սահմռկեցնող թուեր ու ապաշնորհ կառավարման որակներ, եւ ինչ…  եթէ սրան չեն հետեւում քաղաքական եւ քրէական պատասխանատուութեան մեքանիզմները, նշանակում է` մենք վարկաբեկում ենք իշխանութիւնը: Փաստօրէն, Հայաստանում որեւէ հաստատութիւն` քաղաքական, ընկերային, իրաւական, բարոյական, չի գործում, եթէ գործում էլ է, ապա` անարդիւնաւէտ: Այս ամբողջ շղթան այնքան թափանցիկ է, առանձապէս խելք չի պահանջւում դա վերլուծելու համար:

Հիմքեր ունեմ նրա ելոյթը դիտել որպէս նախընտրական PR, բարի թագաւորի խրատ-ամօթանք ժանրում:

Հ.- Սահմանադրական կարգի վերականգնման անհրաժեշտութեան մասին 2007-ից խօսւում է, սակայն սայլը տեղից չի շարժւում: Ինչպէ՞ս էք պատկերացնում սահմանադրական կարգի վերականգնումը:

Պ.- Վստահաբար այստեղ ինչ-որ մէկը խաբում է. կամ սահմանադրութիւնն է ժողովրդին խաբում, կամ իշխանութիւնը` ժողովրդին, որովհետեւ սահմանադրական ամրագրումներով իրաւական, ընկերային, ժողովրդավարական երկրում 10-20.000 դրամով ձայն չեն առնում, ատկատչիկներն ու քրէական անցեալով սակաւապետները խորհրդարանում չեն յայտնւում: Եթէ երկիրն իրապէս իրաւական լինէր ու անկախ իրաւական համակարգ ունենար, ապա բազմաթիւ համապատասխան հաստատութիւններ թոյլ չէին տայ, որ այդ ատկատների, գռփողների եւ մրցոյթներ լափողների համայնապատկերը հասնէր կառավարութիւն: Միթէ՞ կարող է ընկերային կոչուել երկիր, ուր աղքատութեան շեմը հասել է 38 %-ի: Արեւելեան տիպի քլանային երկիր ենք, որտեղ հասարակութեան մի փոքրիկ խումբ ատկատների, թալանի, իւրացման, բռնութեան մշակոյթի ճանապարհով վայելում է, ու անարդարութիւնից հիւծուած ժողովուրդը սպասում է, որ երկրի նախագահը յանկարծ քաղաքական կամք դրսեւորի եւ «սիրուն չի» բանաձեւով ինչ-որ բան տեղից շարժուի, կամ ոչ: Ես միշտ խուսափել եմ սահմանադրական կարգի վերականգնումից խօսել, որովհետեւ անկախութեան 21 տարում սահմանադրական կարգի մասին խօսելն ինձ` որպէս քաղաքական մարդու, թէ՛ վիրաւորում է եւ թէ՛ մեղաւորութեան զգացողութիւն առաջացնում:

Հ.- Որովհետեւ ոչ անկախութիւնն էր լիրաժէք, ոչ ժողովրդավարութի՞ւնը:

Պ.- Անկախութեան ձեռքբերումը եւ վաւերացումը նախեւառաջ ժողովրդավարական երկրի կառուցման ճանապարհով է կայանում: Եւ այսօր` սեպտեմբերի 21-ի նախօրեակին, մենք յանկարծ խօսում ենք Հայաստանում սահմանադրական կարգի խաթարուածութեան մասին: Այո՛, եւ խաթարուած լինելու ամենամեծ նշաններից մէկը նախագահի ելոյթն է: Այս ամբողջը մեր իշխանութեան որակն է, որտեղ չկայ քաղաքական, իրաւական, բարոյական պատասխանատուութեան որեւէ չափանիշ: Ինչպէ՞ս անել վերականգնելու համար… Մեր իրականութեան մէջ լրջագոյն քաղաքական, կուսակցական ճգնաժամ կայ, եւ բոլոր հասարակական շարժումները` բնապահպանական, մարդու իրաւունքների, Հարսնաքար, Փակ շուկայ, Թեղուտ եւ միւսները, բացակայ պետութեան եւ բացակայ քաղաքական ուժերի խորապատկերի վրայ են աշխուժանում: Հէնց նրանց է դելեգացուած հասարակական պատուէրի, նկրտումների իրացումը: Ու երբ խորհրդարանը կամ առհասարակ իշխանութիւնը չի ուզում կամ չի կարող խնդիրներ լուծել, չափանիշներ սահմանել, ժողովուրդն իր խնդիրները լուծելու ճանապարհը փողոցում է փնտռում: Այսօր ունենք մի իրավիճակ, երբ քաղաքացիական գործընթացները քաղաքական կաղապարներից առաջ են ընկել:

Հ.- Ռուբէն Հայրապետեանն ասում է, որ բոլոր նախաձեռնութիւնները քաղաքական այս կամ այն գործչի կամակատարներն են: Ինչո՞ւ կայ այս տեսակ պատկերացնում, ինչո՞ւ չի ուզում հաւատալ, որ կան ազնիւ քաղաքացիներ, որոնք պոյքոթում են Հարսնաքարը, Բջնին ու Նոյը:

Պ.- Իր խնդիրն է: Պրոյեկտիւ հոգեբանութեան տեսակ կայ` դատել քո տեսակի համաձայն: Ռուբէն Հայրապետեան անձը իմ թիրախը չէ, ես նրան վերաբերում եմ որպէս իշխանութեան ու քաղաքական մեծամասնութեան խորհրդանիշի: Այդ անմշակ հարցազրոյցը նախ կարեկցանք է առաջացնում մեր իշխանութեան ու մեր պետութեան որակների նկատմամբ: Այս մտածողութիւնն ու այս վարքագիծը մեր իրականութեան մէջ այլեւս արժէքային համակարգի, փիլիսոփայութեան է վերածուել: Ռուբէն Հայրապետեանն ու առհասարակ մեր քաղաքական վերնախաւը (ճնշող մեծամասնութեամբ) այն արժէքների ու քաղաքական մտքի կրողը չէ` հասկանալու համար, որ քաղաքացիական հասարակութիւնը ժողովրդավարական պետութեան ողնաշարն է: Եւ բացատրելի է, որ բդեշխաբարոյ գործիչները պիտակաւորելու, ծեծուջարդի, ահաբեկելու, «դիաբետի» համաճարակ առաջացնելու (ծիծաղում է) իրենց զինանոցին պիտի դիմեն: Մեր ժողովրդավարութիւնը սոսկ մուֆլեաժ է, խաբկանք, այն ամբողջութեամբ լցոնուած է բռնութեամբ, զօրպայութեամբ, յաւէրժ իշխանամէտ, քծնող ու պետականութիւն ոչնչացնող, կեղծ հաւատարիմ տեսակներով, որոնց համար քաղաքացիական հասարակութիւն, մարդու իրաւունք, ազատութիւններ` ոչինչ արժէքներ են:

Երբ վերջերս, Հարսանքարի դէպքերի առիթով Աւան թաղամասով էի անցնում, տեսնելով քաղաքական քաղքենիութեան (ատկատչիկների) տների պարիսպների բարձրութիւնն ու հաստութիւնը, մութ ու նկարահանուող լուսամուտները, մէկ անգամ եւս համոզուեցի, որ քաղաքաշինական լուծումները խալիֆական հայեացքով են տրուած` հեռու, օտար, պաշտպանուած, ուրիշ… Այս ամէնը հէնց այնպէս չի լինում, այս ամէնը մտածողութիւն է, արժէք է, կենսակերպ է, այսպէս էլ իրենք վերաբերւում են հասարակութեանը, եւ ի՞նչ հաստատութիւն, ի՞նչ իրաւական ու ընկերային երկիր, ի՞նչ խօսքի ազատութիւն…

Հ.- Հայրապետեանն իր հարցազրոյցում երեք նախագահներից առանձնացնում է Սերժ Սարգսեանին, որ նրա ժամանակ անպատժելիութեան մթնոլորտը երկրում վերացել է, ով մեղաւոր է, պէտք է ենթարկուի պատասխանատուութեան: Արդեօք երեքին համեմատելով` դուք այս վերջին տարիներին որոշակի փոփոխութիւն զգացե՞լ էք:

Պ.- Նախ ես պատժելութիւնն ու անպատժելիութիւնը երբեք նախագահի հետ չեմ կապում, թէեւ բացառիկօրէն կարեւորում եմ անհատի դերը: Բայց իրաւական պատժելիութիւնը, եթէ կապեմ նախագահի հետ, կը նշանակի հրաժարւում եմ ժողովրդավարական երկրի եւ իշխանութիւնների տարանջատման յղացքից, դատական համակարգի անկախութեան սկզբունքից: Եւ քանի որ անկախութեան անցնող 21 տարիներին մեզ այնուամենայնիւ չի յաջողուել իշխանութեան ճիւղերի տարանջատում ապահովել, ուրեմն չեն աշխատել պատասխանատուութեան ու պատժելիութեան մեքանիզմները: Այդ հարցազրոյցում Սերժ Սարգսեանի անունը շահարկելը կարծում եմ շահեկան չի հէնց իրեն` նախագահին, թէ՛ հարցազրոյց տուողի տեսակէտով յաւելեալ հաւատարմութեան պաշարներ է օգտագործել: Բայց գիտէք ինչն է ցաւալի կամ օրինաչափ, մեր բոլոր հաստատութիւններն ու խնդիրները գալիս յանգում են նախագահականում` հանրային կանաչ տարածքի տաղաւարից մինչեւ դատական համակարգ նախագահի քաղաքական կամքից ու բարեհաճութիւնից է կախուած: Մեր քաղաքական մշակոյթում (21 տարի) տիրոջ, պապայի, միակի հաստատութիւնն է կենսունակ:

Կարեկցում եմ շատ ու շատ գործարարների, եւ ոչ միայն, Հայաստանում քաղաքական այնպիսի մշակոյթ է ձեւաւորուել, որ շարունակ պիտի սատարես ու հաւատարմութիւնդ յայտնես գործող կամ հաւանական յաղթող թեկնածուի, այլապէս հազարումի մեթոտով կը լուսանցքուես: Ցաւում եմ. հայ տղամարդը, հայ գործարարը, մտաւորական լինելու կոչուած շատերը, մեր քաղաքական դաշտը պուճուրացել է, պարտուել: Սա ողբերգութիւն է, եւ այս կոտրուած մէջքով մենք ընդհանրապէս քաղաքակրթական աղբանոցում կը յայտնուենք:

Երկրի կառավարման փիլիսոփայութիւնը եւ ‘ արժէքները փոխելու լրջագոյն մարտահրաւէրների առաջ ենք կանգնած: Ներկայ խաղի կանոնները Հայաստանին ապագայ չեն ապահովում, բայց մենք ունենք քաղաքացիական զարթօնքի ովասիսներ, եւ յոյս եմ տածում, որ քաղաքացիական ալիքի զարթօնքը համոզիչ կը դառնայ, եւ ինքն իր մէջ փոքրացած եւ նուաստացած քաղաքացին այլեւս չի ուզի այսպէս ապրել: Բոլորիս համար է յեղափոխութիւն անհրաժեշտ, արժէքների յեղափոխութիւն:

Ինքս լաւատես եւ պայքարող տեսակ եմ, եւ մեր հասարակութեան մէջ հազարներով կայ այդ տեսակը, որ այլեւս այսպէս չի ուզում ապրել, սա Հայաստանի կողմնորոշուած քաղաքացին է: Կողմնորոշուած քաղաքացին ինձ համար նաեւ անհատականութիւն է, եւ մեզ պէտք են խաղը փոխողներ` game changer-ներ, հասարակութեան մէջ կայ այս տեսակը, Չարենցի չապականուած շուրթերով քաղաքացիների մասին եմ խօսում:

ՍԻՐԱՆՈՅՇ ՊԱՊԵԱՆ

«Լրագիր»

• 0 Comments
• 111 views
• Tweet
•  Email
•  Print