Նոր Գիրքերու Հետ. «Յաւերժօրէն Քոյդ` Ժագ» (Հեղինակ Ժագ Ս. Յակոբեան)

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ

Երբ հեղինակը բանաստեղծ է ուղն ու ծուծով, անոր գրիչէն ելած որեւէ գործ անպայման որ բանաստեղծութիւն պիտի ըլլայ, անկախ անկէ, թէ հեղինակը արտայայտուած է չափածոյո՞վ, արձակո՞վ, օրագրութեա՞ն ձեւով, թէ՞ նամակներով:

Ծերունազարդ, բայց մի՛շտ պատանի-երիտասարդ Ժագ Ս. Յակոբեան ահաւասիկ մեր սեղաններուն կը դնէ իր նորագոյն հատորը, որ կը կրէ «Յաւերժօրէն քոյդ` Ժագ» խորագիրը: Խորագիրին տակ աւելցած է «Սիրապատում» բառը, իսկ առաջին էջին վրայ, խորագիրին տակ` «Հոգեբանական վէպ իրական կեանքէ» բացատրականը:

Շուրջ 280 էջերու վրայ տարածուող հատորը ունի ներքին երկու գլխաւոր բաժանում, որոնք կը բխին սիրոյ նոյն աղբիւրէն ու իբրեւ գլխաւոր հերոսներ` ունին Ժագ եւ Ազատուհի Յակոբեաններ ամոլը:

Բաժիններէն իւրաքանչիւրը ունի ի՛ր առանձին խորագիրը. բայց անոնցմէ առաջ կան հեղինակին կողմէ շնորհակալիքի խօսք մը ու բացատրական նախաբաններ: Շնորհակալութեան խօսքը ուղղուած է հատորի մեկենասին` պէյրութաբնակ Արմէն եւ Միմի Յարութիւնեան բարերար ամոլին, իսկ «Նախաբան Ա.- յուշագրութիւն»-ը բեմը կը յարդարէ յաջորդելիք էջերուն համար` տալով հեղինակի յուշերէն համով պատառիկներ, որոնք ընթերցողը կը տանին անոր պատանութեան ու կանուխ երիտասարդութեան տարիները, հո՛ն, ուրկէ թռիչք պիտի առնեն օրագրական էջերը: Այս բաժինը ունի իր առանձին խորագիրը` «Մութ ու լոյս»: Իսկ երկրորդ բաժինը, որ կը շարունակուի 155-րդ էջէն անդին, խորագրուած է «Ելակ համբոյրներով», կը բացուի «Աչք մի՛ ըներ…» չափածոյ էջով մը, որուն կը յաջորդէ «Նախաբան Բ.»-ը, երկրորդ բացատրական մը, թէ ինչպէս ծնունդ առած են ու զարգացած` նամակագրական էջերը. հեղինակը կ՛ըսէ, թէ այսպիսով, իր նախատեսած եռահատորը կը հասնի իր լրումին. նախորդ հատորներն էին «Թէքէեան աստուածախոյզը» եւ «Լիլոյշատոչոր»-ը, որոնք լոյս տեսած են վերջին տարիներուն:

Երկու բաժինները զիրար ամբողջացնող «հատուածներ» են, մէկը` օրագրութեան յղացքով, երկրորդը` նամակներու ձեւին տակ: Ինչպէս կ՛ըսեն խորագիրները, այս հատորի էջերուն կայ սիրավէպ մը, որ ամէն բանէ առաջ իրական է` հակառակ զայն իբրեւ վէպ ներկայացնելու հեղինակի փորձին: Բանաստեղծ հեղինակը իր երիտասարդութեան կանուխ տարիներէն պահած է կանոնաւոր օրագրութիւն, ուր օրը օրին ու հետեւողական կերպով թուղթին յանձնած է օրուան իրադարձութիւնները` անձնական թէ գաղութային (կանուխ տարիները կերտուած են Եգիպտոսի հայկական երկինքին տակ), իր ապրած փորձառութիւնները, զգացական աշխարհէն փրցուած փունջեր, յիշատակներ` մութ ու լուսաւոր, նուաճումները` աշխատանքային առօրեային մէջ թէ սիրոյ անդաստանին: «Թէքէեան աստուածախոյզը» հատորին մէջ բանաստեղծը լոյսին բերած էր առաւելաբար մեծանուն բանաստեղծին հետ իր բարեկամութեան ծնունդն ու զարգացումը, սակայն նաեւ հոն հպանցիկ ակնարկութիւններ կային Ազատուհի Սեւյօնքեանի հետ իր ծանօթացման, անոր հանդէպ իր սրտին մէջ ծագած համակրանքին մասին, որ շուտով պիտի վերածուէր սիրոյ, հիմնական լար մը պիտի աւելցնէր Ժագ Ս. Յակոբեան բանաստեղծի քնարին, ու այդ լարը պիտի դառնար Ժագ Յակոբեան մարդուն կեանքին գլխաւոր մէկ առանցքը: Այս հատորի առաջին բաժինին մէջ կան ընդարձակ քաղուածքներ նոյն օրագրութենէն, սակայն առաւելաբար կը կեդրոնանայ բանաստեղծին սիրոյ զգացումներուն թռիչք տուող էակին վրայ եւ պիտի բացատրէ, թէ սիրահարը ինչո՛ւ Ազատուհին պիտի անուանէ Լիլոյշ:

Ինչպէս նշեցինք, հատորին երկու բաժինները զիրար կը լրացնեն` միաձուլելով սիրոյ պատմութիւն մը, որ կ՛երկարի ահաւասիկ աւելի քան 70 տարիներու վրայ, պիտի երկարի մինչեւ յաւիտենութիւն, ինչպէս որ յաւերժական են Ռոմէոյի ու Ժիւլիէթի, Սիամանթոյի ու Խչեզարէի, Անուշի, Լէյլիի ու Մեճնունի սիրավէպերը, այն տարբերութեամբ, որ միւսները հեղինակներու ստեղծագործ երեւակայութեան ծնունդն էին, իսկ այս մէկը իրական կեանքի մը վիպականացումն է` ըստ էութեան:

Հաւանաբար այս բացատրութիւններով բաւարարուող ընթերցող մը մտածէ, թէ մեր ինչի՞ն է պէտք գրողի մը, բանաստեղծի մը սիրոյ պատմութիւնը. մարդիկ պէ՞տք է ծանօթանան անհատի մը անձնական կեանքի ծալքերուն, որոշ գաղտնիքներու: Չէ՞ որ իւրաքանչիւր անհատ, ընտանիք կազմելէ առաջ թէ անկէ ետք, ունի ի՛ր սեփական պատմութիւնը, որուն մէջ սիրավէպը վստահաբար ունի ի՛ր տեղը: Բայց ի՞նչ է գրականութիւնը, ի՞նչ է գեղարուեստը, եթէ ոչ` ապրումներու, մտածումներու, ապրուած ուրախ ու տխուր պահերու, անոնցմէ բխող զգացումներու արտայայտութիւնը` պատկերներով, թռիչքով ու երեւակայութեամբ խառն իրականութեանց ձուլումով… Իսկ երբ հեղինակը չ՛ուզեր սեփական աշխարհին մէջ բանտարկել այդ բոլորը, այլ` անոնց բաժնեկից դարձնել ընթերցողը, ա՛յն, որ արդէն ծանօթ է իր տաֆթարին` էջ առ էջ, հատոր առ հատոր կուտակուած` տասնամեակներու ընթացքին, ընթերցողին իրաւունք կը մնայ քաղել այդ էջերուն տարածուող պտուղները եւ վայելել անոնց համն ու բոյրը:

Յատկանիշնե՞րը այս հատորին: Բայց անիկա տարբեր չէ այն Ժագ Ս. Յակոբեանէն, որուն գրիչէն ծորած են նախընթաց աւելի քան 40 հատորներն ու հաւաքածոները` 1938-էն սկսեալ… Ժագ Ս. Յակոբեան այն բանաստեղծներէն է, որոնք վիպապաշտութիւնը կամրջած են գեղապաշտութեան հետ, ու ինքնին կամուրջ մը դարձած` մեր գեղապաշտ սերունդին ու յաջորդող դարաշրջանները կամարած` գիրով  ստեղծագործողներուն միջեւ: Անոր էջերը սիրոյն առարկայ էակին պատուանդան ըլլալու կողքին, արտայայտութիւն են մայրենիին հանդէպ սիրոյ, պաշտամունքի ու անոր գեղին երկրպագումի: Անհատի սրտին մէջ ծաղկած սիրոյ զգացումներուն, կեանքին բերած դժուար օրերու անդոհանքին ու քրտնաթոր աշխատանքի ճամբով իրագործուած նուաճումներու պատմութիւնը, ճիշդ է, անհատի մը աշխարհը կը կազմեն, սակայն նաեւ լուսարձակի տակ կը բերեն շատ բան, որոնք այլապէս պիտի վրիպէին նոյն հեղինակին արձակ ու չափածոյ ստեղծագործութիւններու էջերէն: Հոս գրողը ընթերցողին աչքին կը ներկայանայ իր անկեղծութեան մերկութեամբ: Թուղթին յանձնուած օրագրութիւնը չէ գրուած օր մը հրատարակութեան տալու մտասեւեռումով, հետեւաբար բանաստեղծը հոն է ինքն իրեն հետ անկեղծ ըլլալու տրամաբանութեամբ ու տրամադրութեամբ: Նոյնը` նաեւ նամակներուն մասին, որոնք երկու անհատներու մտերմութեան գաղտնարանները ըլլալու կոչուած են, եւ սակայն, ահա լոյս կը տեսնեն անգաղտնապահօրէն: Ու բանաստեղծը լա՛ւ ըրած է զանոնք ընթերցողին ուշադրութեան յանձնելով, որովհետեւ միւս հատորներուն մէջ պակսող տարրերը` սպիտակ բիծերը ըստ բաւականին կ՛ամբողջանան այս հատորներուն ճամբով: Կ՛արժէ քիչ մը ցաւով արձանագրել, որ մեր գրողներէն շատերը նման էջեր չեն թողած ժառանգ, իսկ անոնք, որոնք յուշագրական-նամակագրական էջեր պահած են ու` հրատարակած, առիթ տուած են, որ մենք աւելի՛ լաւ ճանչնանք անձն ու գրական ստեղծագործութիւնը: Ահա այս առումով ալ, այս ու նախընթաց երեք հատորները ընթերցողին եւ ուսումնասիրող գրականագէտին առիթ կ՛ընծայեն աւելի՛ ամբողջականօրէն ճանչնալու Ժագ Ս. Յակոբեան գրողը, բանաստեղծը, մարդը:

Չենք նախընտրեր աւելին գրել բովանդակութեան` վէպին ծալքերուն մասին, որպէսզի ընթերցողէն չխլենք հաճոյքին վայելքը:

 

 

 

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)