Մարիա Թիթիզեան. «Չեմ Ուզում Տղամարդկանց Նմանուել, Ուզում Եմ Լինել Կին Քաղաքական Գործիչ»

By adminx - Mon Jul 23, 5:42 am

• 0 Comments
• 54 views
• Tweet
•  Email
•  Print

«Ինձ համար քաղաքականութիւնը շատ կարեւոր եւ հետաքրքրական ոլորտ է, որովհետեւ ես անտարբեր անձնաւորութիւն չեմ», ասում է Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւն կուսակցութեան անդամ, Ընկերվար միջազգայնականի կազմակերպութեան փոխնախագահ Մարիա Թիթիզեանը: Մեր զրոյցը նրա հետ քաղաքականութեան մէջ կանանց դերի եւ խորհրդարանում նրանց ներկայացուածութեան վերաբերեալ է:

ՀԱՐՑՈՒՄ.- Ինչպէ՞ս եղաւ, որ քաղաքական ասպարէզն ընտրեցիք ձեզ համար:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Ծնուել-մեծացել եմ Քանատայում, փոքր տարիքից գործունեայ եմ եղել ոչ միայն Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան շարքերում, այլեւ` համայնքում կազմակերպուող տարբեր ձեռնարկների ժամանակ: Հետեւաբար ո՛չ իմ, ո՛չ էլ ծնողներիս համար զարմանալի չէր, որ իմ ապագան քաղաքական ասպարէզն է: Մասնագիտութեամբ քաղաքագէտ-պատմաբան եմ: Ինձ համար քաղաքականութիւնը շատ կարեւոր եւ հետաքրքրական ոլորտ է, որովհետեւ ես անտարբեր անձնաւորութիւն չեմ: Ես հաւատում եմ, որ ազնիւ, պարկեշտ քաղաքական գործիչներ ունենալով` կը կարողանանք երկիրը վերականգնել: Հէնց այս ցանկութեամբ տասնմէկ տարի առաջ տեղափոխուեցի Երեւան:

Հ.- Քաղաքական ասպարէզի ընթացքում, որպէս կին, ձեր նկատմամբ խտրականութիւն զգացե՞լ էք:

Պ.- Ի հարկէ, բնականաբար, առանց դրա՞… (ծիծաղում է – Յ. Յ.): Երկու տարբեր իրականութիւնների մէջ եմ ապրել` Արեւմուտքում Հայաստանում: Քանատայի ոչ հայկական շրջանակներում երբեւէ խտրականութիւն չեմ զգացել` 60-ականների կնոջական շարժումն անհետեւանք չի անցել եւ այնտեղի հասարակութիւնը եղափոխութիւն է ապրել: Թէպէտ այդ շարժումն իմ սերնդի կանանց վրայ նաեւ որոշակի բացասական ազդեցութիւն թողեց: Մի կողմից կանանց յորդորում էին, տանից դուրս գալ, զբաղուել ասպարէզով, կրթութեամբ, մոռանալ խոհանոցի մասին, միւս կողմից, իմ պարագայում, լինելով հայ ընտանիքի զաւակ, գիտակցում էի, որ այնուամենայնիւ կան տնային տնտեսուհու պարտականութիւններ: Արդիւնքում փորձում էի ե՛ւ խոհանոցում, ե՛ւ հասարակական կեանքում լինել առաջամարտիկ:

Բոլոր դէպքերում այնտեղ հասարակութիւնը դրական է ընկալում կնոջ մուտքը քաղաքական ասպարէզ: Եթէ դու խելացի ես, նպատակասլաց, ունես կրթութիւն եւ լուրջ առաջարկութիւններ, ապա կարող ես շատ առաջ գնալ: Մինչդեռ հայկական աւանդական կուսակցութիւններում բազմիցս զգացել եմ կանանց նկատմամբ խտրական վերաբերմունքը: Պատճառներից մէկը սփիւռքում առկայ հայապահպանման խնդիրն է: Հէնց այդ գաղափարախօսութեամբ էլ սփիւռքը ուղղորդեց կնոջը`  որպէս հայապահպանութեան դրօշակակիր, դէպի օճախ, խոհանոց, ընտանիք, այդպիսով դուրս մղելով կանանց քաղաքական գործընթացներից:

Տասնմէկ տարի առաջ, երբ եկայ Հայաստան, քաղաքական ասպարէզում կին գործիչներ գրեթէ չկային: Խաղի կանոնները տղամարդիկ էին որոշում, բեմահարթակում եղած կանայք էլ` այդ միջավայրում գոյատեւելու նպատակով կարծես վերածուել էին տղամարդկանց:

Մինչդեռ, կարծում եմ, որ կինը այս ասպարէզում, բացի ուժեղ ու խելացի լինելուց, պէտք է լինի կանացի: Կանացիութիւնը մեր օգտին է խօսում: Ես չեմ ուզում տղամարդկանց նմանուել, ուզում եմ լինել կին քաղաքական գործիչ: Խտրականութիւն կանանց նկատմամբ կայ, բայց դա չի նշանակում, որ կանայք պէտք է թեւաթափ լինեն:

Ի դէպ, նոյն այդ խտրականութիւնը դրսեւորւում է նաեւ լրագրողների կողմից: Տղամարդկանց երբեք չեն հարցնում` ինչպէ՞ս էք համատեղում ընտանիքն ու աշխատանքը, իսկ կնոջը գրեթէ պարտադիր հարցնում են: Սկզբում այդ հարցն ինձ զարմացնում էր, յետոյ դրան էլ վարժուեցի, մանաւանդ որ ունեմ հրաշալի ամուսին, ով ինձ կաղապարի մէջ չի դնում: Ամուսինները պէտք է միմեանց աջակցեն իւրաքանչիւր հարցում: Դա է պատճառը, որ կարողանում եմ ե՛ւ խոհանոցում ճաշ պատրաստել, ե՛ւ քաղաքական կեանքով զբաղուել:

Հ.- Փորձե՞լ էք պայքարել խտրականութեան դէմ:

Պ.- Դժուար էր: Սկզբնական շրջանում խտրականութիւնը գրեթէ ամէն քայլափոխին է արտայայտուել` խօսքերի միջոցով, հայեացքով, վերաբերմունքով: Ամենապարզ մարդկային յարաբերութիւններում անգամ զգում էի դա, ասենք, սկզբում տղամարդիկ ինձ ձեռքով չէին բարեւում: Իրականում ցնցում ապրեցի, երբ աշխատանքային հանդիպման ժամանակ տղամարդ քաղաքական գործիչները ինձ ձեռքով չբարեւեցին: Վիրաւորուած էի: Յետոյ հասկացայ, որ դա ոչ թէ խտրականութիւն էր, այլ մտածելակերպ էր:

Հայաստանում` առաջին իսկ տպաւորութեամբ կարծիք ես կազմում, որ հայ տղամարդիկ ճենթլմեն են. դուռը բացում են, աթոռը քաշում: Սկզբում ինձ շատ լաւ էի զգում, բայց յետոյ նկատեցի, որ ամուսինը կարող է կողմնակի անձանց ներկայութեամբ կնոջը վիրաւորել, այսինքն փոխադարձ յարգանք չկար, կնոջ հանդէպ վերաբերմունքը կոշտ ու կոպիտ էր: Կինը ամուսնու գծած սահմաններից չի կարող դուրս գալ:

Ինձ համար դա անհասկանալի երեւոյթներ են: Ես եւ ամուսինս բոլորովին այլ յարաբերութիւններ ունենք: Մենք կեանքի ընկերներ ենք, կիսում ենք ուրախութիւն, հոգս ու դժուարութիւն: Բայց որոշ խաւերի հայ ընտանիքներում դա գոյութիւն չունի:

Այս իմաստով սկզբնական շրջանը իրօք դժուար էր ինձ համար, յետոյ որոշեցի, որ առճակատման գնալը սխալ է: Երեւի թէ ժամանակ էր պէտք, որ այս հարցերում եղափոխութիւն ապրենք Հայաստանում, սկսենք ընկալել, որ կինն ու տղամարդը պէտք է միմեանց լրացնեն, ամբողջացնեն:

Հ.- Իսկ այսօր փոփոխութիւններ նկատո՞ւմ էք:  Ինչպիսի՞ն է այսօր վերաբերմունքը կին քաղաքական գործիչների նկատմամբ:

Պ.- Փոփոխութիւններն ակնյայտ են: Ես դրանք, առաջին հերթին, նկատում եմ իմ կուսակցութեան շարքերում: Տարիներ առաջ գուցէ ձեռքով չէին բարեւում, իսկ այսօր, յարգում են, գնահատում, քո կարծիքը լսում, հաշուի առնում: Առաջ, երբ խօսում էի կանանց իրաւունքների մասին, տղամարդիկ այլ կերպ էին ընկալում, իսկ այսօր, ղեկավարութիւնից սկսած մինչեւ շարքային կուսակցական, հասկանում են խնդրի կարեւորութիւնը: Գուցէ տարբեր կառոյցներում կանանց ներկայացուածութեան առումով դեռեւս շօշափելի չէ այդ առաջընթացը, բայց մեծ յաղթանակ է, որ այսօր արդէն ընկալելի է դարձել այն, որ կինը կարող է իրենց հաւասար լինել եւ իր գիտելիքներով, եւ քաղաքական պատրաստուածութեամբ ու առաջ գնալ:

Հ.- Ձեր կուսակցութեան ընտրական ցուցակներում կանայք ի՞նչ սկզբունքով են ընդգրկւում:

Պ.- Ես չափաբաժնի կողմնակից եմ: Հասկանում եմ, որ գուցէ դրա մէջ վիրաւորական հանգամանք կայ, սակայն չափաբաժին պէտք է դիտարկել որպէս ժամանակաւոր միջոց: Եւրոպան ապացուցել է, որ դա յաջողուած տարբերակ է կանանց առաջընթացը ապահովելու առումով: Մեր կուսակցութիւնը` ՀՅԴ, ինքն իր առջեւ չափաբաժին է դրել` համամասնական ցուցակի իւրաքանչիւր հինգերորդ անդամը պարտադիր պէտք է կին լինի: Կին քաղաքական գործիչները կարող են նոր երանգ, ոգի ու շունչ բերել:

Հ.- Նախորդ խորհրդարանում կար 11 կին պատգամաւոր: Ինչպէ՞ս էք գնահատում նրանց գործունէութիւնը:

Պ.- Եթէ նայենք նրանց գործունէութեանը, ինչքան օրէնքի նախագիծ են ներկայացրել, ինչպիսի ներկայութիւն են ապահովել եւ նայենք մնացածին, ապա պարզից էլ պարզ է, որ իրենց թուի համեմատ կանայք շատ գործունեայ են եղել: Պատկերացրէք, եթէ խորհրդարանում կրկնապատիկն ունենանք, որ արդարութիւն պահանջեն, որ ուրիշի փոխարէն կոճակ չսեղմեն, որ օրէնքի նախագիծը նախ կարդան յետոյ քուէարկեն… Որքան բան կը փոխուի մեր իրականութիւնում:

Կինը պահանջում է արդարութիւն, նա որպէս մայր է մօտենում խնդիրներին: Կնոջ իւրայատուկ մօտեցումն ու անհանգստութիւնը տարբերւում է տղամարդու վերաբերմունքից: Հէնց դա է պատճառը, որ մենք իրար ամբողջացնում ենք: Եւ յետոյ, մենք չենք կարող երազել ժողովրդավարութեան մասին, եթէ ազգաբնակչութեան կէսը մասնակից չէ այդ գործընթացին:

Հ.- Ի՞նչ նպատակներով էք դուք մտել քաղաքական ասպարէզ:

Պ.- Ես միշտ ասում եմ` չեմ ապրում միայն ինձ համար, ապրում եմ իմ զաւակների, թոռների համար: Քսան տարի յետոյ, երբ զաւակներս ինձ նայեն եւ հարցնեն «Մա՛մ ջան, քո սերունդն ի՞նչ արեց այս երկրի համար, ուզում եմ` պատասխան ունենամ: Իմ ժառանգութիւնը նրանք են: Ես ուրիշ բան այս երկրի վրայ չեմ թողնելու: Ես հաւատում եմ, որ մեզանից իւրաքանչիւրը կարող է կաթիլ առ կաթիլ փոխել այս երկիրը:

Հարցազրոյցը վարեց`
ՅԱՍՄԻԿ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆԵԱՆ

• 0 Comments
• 54 views
• Tweet
•  Email
•  Print