«Ամէնուն Տարեցոյցը 1923, 1924 Եւ 1925» (Հեղինակ` Թէոդիկ)

Նախաձեռնութեամբ «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան հայկական մատենաշարի, Հալէպի մէջ, 2010 եւ 2011 տարիներուն վերահրատարակուեցան պոլսահայ խմբագիր Թէոդիկի «Ամէնուն տարեցոյցը» խորագրեալ 1923, 1924 եւ 1925 թուականներու տարեգիրքերը: Յիշեալ հրատարակութիւնները օժտուած են գեղեցիկ եւ անթերի գրաւչութեամբ` շնորհիւ «Կիլիկիա» հրատարակչատան տէր եւ տնօրէն Մաթիկ Էպլիղաթեանի հրատարակչական բծախնդիր գործունէութեան եւ հալէպահայ խմբագիր եւ մտաւորական Լեւոն Շառոյեանի նրբաճաշակ եւ անխոնջ աշխատանքին:

Թէոդիկի «Ամէնուն տարեցոյցը» խորագրեալ ԺԷ. (1923) տարուան հատորը կ՛ընդգրկէ գրական չափածոյ եւ արձակ էջեր, յուշեր եւ վկայութիւններ, ինչպէս նաեւ` բանասիրական, ուսումնասիրական, հնախօսական եւ այլազան նիւթեր:

Հատորին նախամուտ բաժինով Թէոդիկ կը գուժէ մահը իր հաւատարիմ կնոջ եւ տարեցոյցի հիմնադրուհի` Արշակուհի Թէոդիկի, որուն հետ ան վարեց ուղիղ քսան տարուան ամուսնական կեանք մը, 2 յունուար 1902-էն մինչեւ 2 յունուար 1922: Կնոջը մահուան առիթով Թէոդիկ կը  յայտնէ իր խորասոյզ ու ցաւատանջ վիշտը` 19-րդ դարու ֆրանսացի բանաստեղծ Ալֆրետ տը Միւսէի հետեւեալ սրտառուչ խօսքերով.

L’homme est apprenti, la douleur est son maître,
Et nul ne se connait tant qu’il n’a pas souffert.

Սոյն բաժինով Թէոդիկ կը կատարէ նաեւ կարգ մը մէջբերումներ` ցաւակցական այն հեռագիրներէն, զորս ստացած է ան եկեղեցական եւ աշխարհական ականաւոր անձնաւորութիւններէ` Արշակուհիին մահուան առիթով:

Թէոդիկի 1923 տարուան տարեցոյցին մէջ լոյս տեսած են անտիպ գրութիւններ տաղանդաւոր գրողներէ: Սոյն գործերու շարքին կը պատկանին շահեկան էջեր` Միսաք Մեծարենցէն, Մատթէոս Զարիֆեանէն, Աւետիք Իսահակեանէն, Է. Ակնունիէն, Ռուբէն Որբերեանէն, Զապէլ Եսայեանէն եւ այլ հեղինակներէ:

Թէոդիկի տարեցոյցներուն ԺԸ. (1924) տարուան յաջորդ հատորը լոյս կը տեսնէ Պոլսէն դուրս, Փարիզ, Յակոբ Թիւրապեան տպարանին մէջ, տարագրութեան դժնդակ տարիներուն:

Սոյն հրատարակութիւնը, որ կը դասուի տարացոյցներու 14-րդ կարգին, իր նախորդներուն նման, կը պարունակէ ճոխ բովանդակութիւն` հակառակ նիւթական տագնապալի այն կացութեան, զոր կը դիմակալէ Թէոդիկ Յունաստանի կղզիներէն մէկուն` Քորֆուի մէջ, ուր կ՛ապաստանի ան մահաշուք պայմաններու բերումով:

Արդարեւ, Թէոդիկի 1924 թուակիր տարեցոյցին իրենց աշխատակցութիւնը կը բերեն` Եղիշէ արք. Դուրեան, Վահան Թէքէեան, Եղիա Տեմիրճիպաշեան, Գ. Կառվարենց, Զապէլ Եսայեան, Վ. Մելքոնեան (Ինտրայի եղերական մահուան մասին իր ուսումնասիրութեամբ), Նշան Պէշիկթաշլեան, Ռուբէն Որբերեան, Մկրտիչ Պարսամեան եւ ուրիշներ:

Իսկ Թէոդիկի տարեցոյցներուն երրորդ շարքին կը պատկանի ԺԹ. (1925) տարուան 15-րդ հատորը, որ պատրաստուած է Քորֆու կղզիին մէջ եւ լոյս տեսած Վիեննայի Մխիթարեան հայրերու տպագրատան մէջ:

Հատորին բովանդակութեան մաս կը կազմեն թատերական աշխարհի, երաժշտութեան, նկարչութեան, արձանագործութեան եւ ճարտարապետութեան վերաբերեալ ուսումնասիրական էջեր, ինչպէս նաեւ` ազգային, եկեղեցական եւ ընդհանրական երեւոյթներու շուրջ շահեկան յօդուածներ:

Սոյն հրատարակութեան գրական բաժինին իրենց մասնակցութիւնը կը բերեն` Եղիշէ արք. Դուրեան, Եղիա Տեմիրճիպաշեան, Աւետիք Իսահակեան, Մատթէոս Զարիֆեան, Եդ. Գոլանճեան, Լեւոն Էսաճանեան եւ Նշան Պէշիկթաշլեան:

Խմբագիր Լեւոն Շառոյեան յիշեալ երեք տարեցոյցներէն իւրաքանչիւրի աւարտին տրամադրած է յատուկ էջեր` յիշատակուած անձնանուններու, տեղանուններու, հայ մամուլի անուններուն եւ ընդհանուր բովանդակութեան:

Թէոդիկի տարեցոյցներուն արժէքը կը կայանայ այն իրողութեան մէջ, որ անոնք իրենց համապատասխան նիւթերով կ՛ընդգրկեն գրական-գեղարուեստական հարուստ պաշար:

Պէտք է ըսել, որ սոյն տարեցոյցները կը յատկանշուին նաեւ այն իւրայատկութեամբ, որ անոնց բովանդակած գրութիւնները լոյս կը տեսնեն առաջին անգամ իրենց բնագրային հարազատութեամբ, օրինակ` Մեծարենցի, Զարիֆեանի, Իսահակեանի եւ այլ տաղանդաւոր հեղինակներու գործերը:

Այս յղացքով, Թէոդիկի տարեցոյցները ուսումնասիրական արժէքաւոր աղբիւրներ են, որոնք կը պահեն իրենց իմացական թարմութիւնը` հակառակ ժամանակի թաւալքին…

ՅԱԿՈԲ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

Ապրիլ, 2012

 

Share This Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)