«Նեմեսիս»-ի Գործողութեան 90-Ամեակին Նուիրուած Ձեռնարկին Երեսփոխան Յակոբ Բագրատունիի Արտասանած Խօսքը

Հայութեան ցեղասպանութիւնը պատմող հազարաւոր էջերէ բաղկացած յիշատակարանին մէջ կը պատմուի, թէ գրաւեալ Հայաստանի Էրզրումի Խոտորջուր գիւղէն Մարալ հանըմ, տեղահանութեան ու տարագրութեան Սամսաթէն Ուրֆա ճանապարհին ծայրայեղ թշուառութեան, անօթութեան ու մահուան ճիրաններուն մէջ, բազմահարիւր կիներէ բաղկացած խմբակի մը հետ կը հանդիպի «Իսլամի առիւծ» արաբական աշխարհի ու հայութեան պատուհաս Ճեմալ փաշային, որ ձգած էր այն տպաւորութիւնը, թէ ինք Իթթիհատի, Թալէաթ, Էնվէր, Շաքիր խմբակէն հեռացած է ու չի բաժներ կատարուող ջարդերը: Մահէն փրկուելու յոյսի նշոյլով մը Մարալ կը դիմէ իր ձիուն բազմած Ճեմալին` գթութիւն հայցելով: Ճեմալ, իր շքախումբին գլուխը անցած, կը պատասխանէ, որ` «օձին էգն ու որձը չըլլար. հայ կիներն աւելի վտանգաւոր են, քան այրերը…» ու կը հրահանգէ շարունակել արեան բաղնիքը: Մարալ հանըմ, ձեռքերը երկինք բարձրացուցած, Ճեմալին կ՛ըսէ. «Փաշա՛, փաշա՛, քեզմէ մեծ Աստուած կայ, մեր զաւակները մեռած չեն, անոնք Ռուսիա կը գտնուին, ու օր մը անոնց պատասխան պիտի տաս»:

Մարալ հանըմի եւ իր նմաններուն զաւակներն էին Ճեմալը Թիֆլիսի մէջ զգետնող խոտորջուրցի Ստեփան Ծաղիկեանը, Պետրոս Տէր Պօղոսեանը եւ Արտաշէս Գէորգեանը:

Անոնք զաւակներն էին` Թալէաթի պատուհաս Սողոմոն Թեհլիրեան, Ճիւանշիրի պատուհաս Միսաք Թորլաքեան, Սայիտ Հալիմ փաշայի, Ճեմալ Ազմիի, Պեհաէտտին Շաքիրի եւ Խան Խոյսկիի պատուհաս Արշաւիր Շիրակեան եւ Արամ Երկանեան, ու Թիւրքմենստանի մէջ կռիւի դաշտին վրայ այն հայ զինուորները, որոնք զգետնեցին Էնվերը:

Նոյն այդ մայրերուն զաւակներն էին` Հրաչ Փափազեան, Լիպարիտ Նազարեանց, Շահան Նաթալի, Վահան Զաքարեան, Մերճանօֆ, Յազօր, Յարութիւն Յարութիւնեան, Երուանդ Ֆնտըքեան եւ Արշակ Մուշեղեան, որոնք ծրագրեցին ու պատրաստեցին ոճրագործներուն ահաբեկումը:

Մարալ հանըմի ու հանըմներու, աննկուն կամքի տէր հայ կիներու, հայութիւնն ու պատիւը ամէն բանէ վեր նկատող հայ մայրերու արիւնոտ արգանդէն ծնած հերոսացած զաւակներու հիմնած ՀՅ Դաշնակցութիւնը ցեղասպանութենէն ետք, գիտակցելով, թէ միջազգային քաղաքական առեւտուրը արդարութիւն չի բերեր հայ ժողովուրդին, անկախ Հայաստանի մէջ գումարուած առաջին, սակայն իր թուարկումով իններորդ Ընդհ. ժողովին, 1919 թուականին, կ՛որոշէ պատժել Ցեղասպանութեան պատասխանատուները` Արմէն Գարոյին վստահելով «Նեմեսիս» գործողութեան ծրագրումի պատասխանատուութիւնը:

Իսկ դեռ, 1892-ին, Թիֆլիսի մէջ գումարուած իր առաջին Ընդհ. ժողովին, Դաշնակցութիւնը միջոցներ գլխուն տակ կ՛որոշէր` «կռիւ մղել եւ ահաբեկել կառավարութեան պաշտօնեաները, մատնիչները, դաւաճանները, վաշխառուները եւ ամէն տեսակ հարստահարիչները»: Այլ խօսքով, Դաշնակցութիւնը իր ծագումի առաջին իսկ օրէն, իբրեւ պաշտպան հայ ժողովուրդի բովանդակ շահերուն, իր գաղափարական, քաղաքական, կազմակերպական, ընկերային թէ ազգային գործունէութեան զուգահեռ, հիմնական միջոց նկատած է հայ ժողովուրդի թշնամիները պատժելու սկզբունքը: Թշնամիներ, որոնք կը վնասեն հայութեան գոյութեան, գոյատեւման, ինքնուրոյնութեան, ազատ ու անկախ ապրելու իր իրաւունքին ու իր կամքը ազատօրէն արտայայտելու տենչին:

«Նեմեսիս»-ի 90-ամեակին ճակատաբաց կերպով ու բարձր արժանապատուութեամբ կրնանք յայտարարել, թէ կտակն էր նահատակներուն, որ գործադրուեցաւ: Կտակը նահատակներուն, որոնք ինկան մերժելու համար ստրկութիւնը, իսլամացումը, թրքացումը, ազգուրացութիւնը, խօսքի ու մտքի ազատութեան բռնաբարումը, արժանապատուութեան ոտնակոխումը, հողի ու ինչքի հարստահարումը, իր հողին վրայ հայ ծնելու, հայ ապրելու եւ հայ մեռնելու արդար իրաւունքի ոտնահարումը, հայերէն խօսելու եւ հայերէնով իր եկեղեցիին մէջ աղօթելու  պարտաւորութեան խլումը: Այդ նահատակները ինկան` մերժելով հանգիստ կեանք խոստացող, սակայն ազգուրացութիւն պահանջող թուրքին եւ անոր մեղսակից օտարազգի ուժերուն կամքը, այն հաւատքով, որ գալիք սերունդները տէր պիտի կանգնին հայ ժողովուրդի իրաւունքներուն, պիտի պաշտպանեն հայկականութիւնը, Հայաստանն ու հայութիւնը եւ արդարահատոյց պիտի ըլլան թուրքերէն:

«Նեմեսիս»-ը վրէժխնդրական արարք չէր: Դաշնակցութեան յեղափոխական աւանդներուն մէջ վրէժը, վրէժխնդրական աքթերը խորքային գաղափարական հիմնաւորում ունեցած են: Անոնք անհատական քէներ ու ոխեր, սեփական հաշիւներ եւ նոյնիսկ զուտ կուսակցական շահերու արդիւնք արարքներ չեն: Անոնք ազատութեան մարտիկի գաղափարական պոռթկումներ են, պատմական սխալները սրբագրելու, ազգավնաս շեղումները ուղղելու եւ արդարութիւն հաստատելու նպատակասլաց հարուածներ: Անոնք արդարադատ եւ արդարահատոյց հարուածներ են, գաղափարի զինուորներու, անձնուրաց ֆետայիներու, նահատակներու զաւակ ու անոնց կտակը գործադրող անձնազոհ մարտիկներու քաջ ու արի բազուկներով պատուհասուած:

Պէտք չէ շփոթել դաշնակցական ահաբեկիչը մերօրեայ հասկացողութեան կամ արեւմտեան աշխարհի ահաբեկիչի բացատրութեան հետ: Դաշնակցական ահաբեկիչը ամէն բանէ առաջ գաղափարի զինուոր է, թրծուած` գաղափարական հնոցի մէջ, անձնուրաց, իր եսը ճզմող, ոչ մէկ ատեն սեփական շահի հետամուտ մարտիկ է ան, որ գիտէ իր անձը հրդեհել` մարելու համար իր ժողովուրդին պարտադրուած կրակը:

Դաշնակցական ահաբեկիչը տիպարն է ազնուութեան: Ան խոնարհ է, լուռ եւ համեստ: Ցուցադրական ելոյթներէ խորշող, յոխորտանքէ հեռու, սակաւապէտ, գնահատանք ու խօսքի շռայլանք եւ պաշտօն մերժող, իր կատարածին փոխարէնը չսպասող: Ան ծառան է հայ ժողովուրդին, եւ իր ծառայութեան փոխարէն` ոչինչ կ՛ակնկալէ: Ան տիպար հայն է, որ իր արարքը կը կատարէ հայութեան ու Հայ դատին համար, հայօրէն, մերժելով օտարին ծառայել ու դառնալ անոր խաղալիքը:

Ու մեր ժողովուրդը ահաբեկիչի տիպարը ճանչցած է այս ձեւով: Ճանչցած է այն ահաբեկիչները, որոնք բացայայտուած են ու չէ ճանչցած բոլոր անոնք, որոնք գործը կատարած են ու մնացած են եւ կը մնան անյայտ, մինչեւ որ օր մը պատմութիւնը բացայայտէ վաղուց արդէն արդարութեան դափնիներով զարդարուած իրենց անունները:

«Նեմեսիս»-ի 90-ամեակին, եթէ երբեք կրնանք մասամբ գոհացած ըլլալ, որ Ցեղասպանութեան ուղղակի պատասխանատուները պատժուած են եւ Մարալ հանըմի եւ մէկուկէս միլիոն նահատակներու կտակը գործադրուած, սակայն կտակի գործադրութիւնը տակաւին շատ հեռու է ամբողջական ըլլալէ: Ճիշդ եւ արդար պէտք է ըլլալ, որ Ցեղասպանութենէն ետք, Հայաստանի անկախութեան հռչակումը, Հայաստանի խորհրդայնացմամբ, շուրջ 30,000 քառ. քմ. տարածութեամբ Հայաստանի գոյատեւումն ու հակառակ ազատութեանց բացակայութեան, զանազան մարզերու մէջ արձանագրուած զարգացումը եւ հայութեան ֆիզիքական ու միատեղ գոյութեան պահպանումը, Արցախի անկախացումն ու Հայաստանի երկրորդ անկախացումը, Ցեղասպանութեան ճանաչման գործընթացը եւ սփիւռքեան գաղութներու հայապահպանման քայլերը հարուածներ են թրքական երազներուն թէ ծրագիրներուն դէմ, սակայն մեր նահատակներուն կտակին մէկ հսկայ բաժինը դեռ կը կարօտի իրականացման:

Այո՛, մենք ազգովին դեռ հեռու ենք նահատակներու կտակին ամբողջական իրականացումէն: Ու դժբախտաբար, թէ՛ Հայաստանի, թէ՛ սփիւռքի մէջ, օրէ օր աւելի կը հեռանանք անոր իրականացումէն: Այն, ինչ որ թուրքը սուրով ու զէնքով, բռնաբարումով եւ հարստահարութեամբ փորձեց առնել ու ձախողեցաւ, մենք այսօր, ժողովրդավարութեան, ազատ մտածողութեան, արդիականութեան, փոփոխութեանց հետ քայլ պահելու, բարեկարգութեան, ներողամտութեան, մարդկային իրաւունքներու, թափանցիկութեան թէ նորարարութեան, տնտեսական թէ նիւթական բարւոքութեան, հաստատութենականութեան թէ մեր միջավայրերուն հետ մերուելու, զիրար հասկնալու, նոյնիսկ մեր Դատը օտարին ծանօթացնելու մեր մշակոյթը տարածելու դղրդահունչ, բայց յաճախ սին խորագիրներու տակ, երբեմն կամայ թէ ակամայ կը գործադրենք թուրքին ծրագիրը, թուրքին նպատակը, կ՛իրականացնենք թուրքին երազը` առանց հայու Հայաստանի եւ առանց հայկականութեան հայ մարդու կամ հայ անունի պահպանման:

Այո՛, քաջութեա՛մբ ընդունինք:

Հայաստանը կը պարպենք հայութենէ:

Հայրենամերձ գաղութները, Թուրքիոյ սահմանակից երկիրները կը պարպենք հայութենէ:

Թուրքին կողմէ մեր ընտանեկան սրբութիւններու բռնաբարումին դէմ ծառացող հայ մայրերու ու հայրերու թոռները իրենք կ՛ոտնակոխեն այդ սրբութիւնները` առանց թուրքի սուրին:

Մեր աղջիկները բռնի կնութեան առնող թուրքին դէմ իր պարանոցը թուրք ասկեարին առջեւ երկարող հայ հօրը թոռնիկը ազատօրէն օտարին կնութեան կու տայ իր դուստրը:

Հայ դպրոցին մէջ հայերէնը արգիլող թուրքին դէմ ծառացող եւ Եղեռնէն ճողոպրած հայուն թոռնիկը իր զաւակները կը զրկէ հայկական դաստիարակութենէն ու ազատօրէն զայն կ՛օտարացնէ` յաջողեցնելով թուրքին թրքացման, իսլամացման թէ օտարացման քաղաքականութիւնը:

Եկեղեցւոյ կոչնակներուն ղօղանջը եւ հայոց լեզուով իր Աստծուն հետ աղօթքի արգելքին դէմ ծառացող հայ քահանան թէ ղեկավարը այսօր օտար լեզուով կ՛աղօթէ հայուն եկեղեցիին մէջ:

Ի՞նչ կ՛ուզէր թուրքը, ինչի՞ կը միտէր ան, ի՞նչ ըրինք մենք, ի՞նչ էր մեր պատասխանը եւ ի՞նչ կ՛ընենք այսօր:

Ի՞նչ էր կտակը մեր նահատակներուն: Ի՞նչ կը պահանջեն դեռ անոնք մեզմէ:

Անոնց կտակը արդարութեան հաստատումն էր: Արդարահատ բազուկները 90 տարի առաջ գործադրեցին այդ կտակին մէկ մասը միայն: Մէկ այլ մասը գործադրուեցաւ ժամանակի ընթացքին, երբ պատուհասուեցան Ցեղասպանութիւնը մերժող թուրք պետութեան ներկայացուցիչները` Փարիզէն, Պուրկաս, Լիզպոն, Լա Հէյ, Սիտնի, Լոս Անճելըս, Պելկրատ, Օթթաուա թէ այլուր:

Այո՛, անկախ Հայաստանն ու հերոս Արցախը մէկական պատնէշներ են թուրքին ծրագիրին դէմ: Մէկական պատնէշներ են սփիւռքի մէջ ապրող իւրաքանչիւր հայ ընտանիք, հայ եկեղեցի, հայ դպրոց, հայ երիտասարդ, հայ կին, հայ տարեց ու հայ մանուկ: Այո՛, անոնք նահատակներուն կտակը գործադրողներն են անտարակոյս:

Բայց կան նաեւ տկարներ, քծնողներ, մոլորողներ ու մոլորածներ, աշխարհաքաղաքացի նկատուելու տենչէն վարակուած տականքներ, ազգուրացներ, օտարամոլներ, օտարին ծառայ ազգադաւ փառամոլներ, հարստահարիչներ թէ տակաւին թուրքին հաւատացող քաղաքագէտ գիտոսիկներ, հայութիւնը համաշխարհային գիւղին մէջ փոքր կէտ մը նկատող նորելուկ իմաստակներ, հայութիւնը նախատող, Հայաստանէն, ու հայութենէն մերժուած դրամի տոպրակներ, իրենք զիրենք իմաստութեան կարաս նկատող ցեցեր: Անոնք իրենք զիրենք օտարութեան գիրկը նետող, օտարացումի գացող հայերը պարզապէս կ՛ամբողջացնեն թուրք ցեղասպանին սկսած հայասպանութիւնը` խաղաղ, քաղաքավար, անաղմուկ, արդիական, ժամանակին հետ քայլ պահող, երեւութապէս չվիրաւորող ձեւերով, ի վերջոյ հասնելու համար նո՛յն նպատակին. Հայաստան` առանց հայու, եւ հայ` առանց հայկականութեան:

Ու ճիշդ հոս է, որ կը կայանայ «Նեմեսիս»-ի դասը եւ անկէ առաջ սկսած հայկական յեղափոխութեան եւ աւելի ուշ սփիւռքեան պայմաններուն մէջ ծաւալած հակաթուրք պայքարին դասերը: Այսօրուան հրամայականը` դէմ կանգնիլ թրքական ամէն տեսակի ծրագիրներու եւ թումբ կանգնիլ այն երեւոյթներուն դէմ, որոնք կը տկարացնեն մեր իրականութիւնը եւ ջուր կը լեցնեն Թուրքիոյ ջաղացքին` այլեւայլ միջոցներով սատարելով անոր հայաջինջ քաղաքականութեան եւ ամբողջացնելով անոր կիսատ թողած գործը:

Թուրքիան եւ թուրքերը Համիտին, Թալէաթին, Էնվերին, Հալիմին, Շաքիրին, Նազըմին եւ Ճեմալին ժառանգած են կտակ մը` ջնջել հայութիւն, ջնջել Հայաստան:

Մենք մեր նահատակներէն ժառանգած ենք այլ կտակ մը` պայքար արդարութեան համար, պատիժ ոճրագործին, ապրիլ ու ապրեցնել Հայաստանն ու հայութիւնը:

Հայ մայրերուն ու հայրերուն կտակն է այս:

Շիրակեանի, Թեհլիրեանի, Թորլաքեանի, Ծաղիկեանի, Երկանեանի, Արայի, Վաչէի, Սիմոնի, Սագոյի եւ Սեդրակի, ընկ. Աբոյի եւ ընկ. Սարգիսի, Վիգէնի եւ Մհերի եւ բազո՜ւմ, բազում հարուածող բազուկներու պահանջն է այս:

Յարգենք այս կտակը:

Յաւերժական Հայաստան եւ յաւերժական հայութիւն ստեղծող կտակը:

Քաջերուն կտակը: Դրօշը բարձր պահող հերոսներուն կտակը:

Ջահը ձեր մօտն է, երիտասարդնե՛ր: Վա՛ռ պահեցէք զայն: Ձեր պայքարը տկարութիւն թող չճանչնայ:

Ձեր կրակով հրդեհեցէք ամէն տկարութիւն, թումբ կանգնեցէք ամէն մոլորեցնող երեւոյթի դէմ ու պայքարը շարունակեցէք: Պայքարը` հայ մնալու, մոլեգնօրէն հայ մնալու եւ միա՛յն հայ մնալու:

Ու այդպէս ինքնաբերաբար թուրքը կը պարտուի:

Եւ նահատակներուն կտակը կ՛իրականացուի:

Օ՛ն ուրեմն, հերթը ձերն է: Առաջ անցէ՛ք:

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES