ԳՐԱՍԵՂԱՆԻ ՆՕԹԵՐԷՍ. «ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹԵԱՆ ԲԱՒԻՂՆԵՐՈՒՆ ՄԷՋ» (ՀԵՂԻՆԱԿ` ԺԻՐԱՅՐ ԴԱՆԻԷԼԵԱՆ)

ՄԻՀՐԱՆ ՔԻՒՐՏՕՂԼԵԱՆ

Առաջին ակնարկ մը գրքին կողքին` ծանր ընթերցումի մը նախապատրաստեց  զիս, մանաւանդ ունիմ կանխակալ կարծիք այն մասին, որ բանասիրական ու գիտական աշխատութիւններ թէեւ կը կրեն տքնանքի ու երկարատեւ պրպտումի-որոնումի կնիքը, բայց եւ այնպէս ընդհանրապէս անոնք զուրկ կ’ըլլան ստեղծագործական ոգիէ, հեղինակային սեփական դրոշմէ: Նախապէս գրուած-ըսուածները կ’ուսումնասիրուին եւ անոնց պատուանդանին վրայ կ’երկնուի «նոր» մը: Պատահած է նոյնիսկ, որ այդ տեսակ «նոր»(եր) մը կարդալէ ետք, զանոնք զուգորդեմ հաւաքածոներու սիրահար մարդոց ջանքերուն…

Խորագիրը անբնական հարցում մը յառաջացուց. ինչո՞ւ արդեօք  «բաւիղները», երբ գիտենք, թէ ամէն մարդ կը խուսափի անոնցմէ եւ կը նախընտրէ «հանգիստ» ճամբան : Տարօրինակ այս հարցումին պատասխանը պարզուեցաւ գիրքը կարդալէ ետք: Յայտնապէս, եւ փաստօրէն, ինչպէս իր երիտասարդութեան,  նոյնպէս եւ հետագայ տարիներուն, հեղինակը հանգիստ ճամբաներու ուղեւոր չէ եղած ու հանրային կեանքի իր ճամբորդութիւնը  շարունակած է մտքի զօրաշարժով` կարենալ նուիրուելու համար մտայնութիւնները նորերով փոխարինելու ճիգին: Այս գրքի պարագային,  բանասիրական մարզի անկոխ բաւիղներու մէջ,   նոր յայտնագործումներով ու ինքնատիպ վերլուծումներով հարուստ  իր յօդուածները հատորի մը ծածկին տակ մէկտեղած` կու տայ ընթերցող հասարակութեան:

Տարբեր ժամանակներու  հրատարակուած, բայց եւ ժամանակի մէջ մնայունի կնիքով յատկանշուած բանասիրական  գրութիւններ տարբեր թերթերու-պարբերականներու նեղ շրջանակի «բաւիղներէն» ազատագրելու, մոռացութեան ճիրաններէն փրկելու եւ զանոնք հատորի մը մէջ տեղադրելու հեղինակին նախանձախնդիր աշխատանքը երախտապարտ գործ մըն է արդէն մեր գրականութեան համար եւ ինքնին արժանի` գնահատանքի:

Անմիջապէս յայտնեմ, որ իմ կողմէ գրախօսական փորձ մը անտեղի յանդգնութիւն մը պիտի ըլլար, քանի ատիկա կատարած է արդէն հեղինակաւոր ու վաւերական գրիչ մը` Երուանդ Տէր-Խաչատուրեան, որ իր յառաջաբան գրութեան մէջ հանգամանօրէն ներկայացուցած է «Ժիրայր Դանիէլեան որոնողը, հմուտ բանասէրը, լրագրութեան պատմաբանն ու մատենագէտը, մանկավարժը, խմբագիրն ու հրատարակիչը», ինչպէս նաեւ` «Սփիւռքի հայ մամուլի ու գրական գործի լաւագոյն գիտակներից մէկը…»:

Այս հպանցիկ անդրադարձը աւելին չէ, քան` գիրքէն ստացուած ընթերցողի պարզ տպաւորութիւն, եւ` վկայութիւն մը: Անձնապէս չեմ ալ ապրած Ժիրայր Դանիէլեանի բարեկամութիւնն ու մտերմութիւնը, որպէսզի իրազեկի դիրքէ կարենամ գէթ ուրուագիծը տալ անձին ու ծաւալած գործերուն: Սակայն հաստատ գիտեմ, որ ինք` երիտասարդութեան, այսինքն հասարակական յանձնառութեան առաջին սանդխամատին, եղած է նախաձեռնողներէն մէկը «Երիտասարդ Հայ» երկշաբաթաթերթին, որ 1960-ական թուականներու վերջերուն ալիքներ ստեղծեց լիբանահայութեան մէջ իր անկախ մտածելակերպով, մտայնութիւնները եղաշրջելու, նոր ուղիներ առաջադրելու յաւակնութեամբ եւ աջ ու ձախ արձակած յանդուգն սլաքներով: Եւ որ աւա~ղ, կարճատեւ կեանք ունեցաւ: Անխուսափելի ճակատագիրը`  «անկախ», այսինքն աննեցուկ մամուլին` հայ իրականութեան մէջ:

Այնպէս կը թուի, որ տարիներու երկայնքին հեղինակին նախաձեռնելու յախուռն ոգին ու աշխատանքի եռանդը ուղի փոխած են եւ, թերեւս` իրենց աւելի հարազատ հունը գտած, բայց եւ այնպէս անոնք պահած են սկզբնական իրենց թափն ու մղումը.– Բանասիրական բնագաւառի մէջ անխոնջ պեղումներով  նորութիւններ յայտնաբերել, սխալներ մատնանշել, բաղդատականները հիմնաւորել փաստական տուեալներով, իսկ  բանավիճային  բնոյթի գրութիւններուն տալ առարկայականութիւն, սկզբունքայնութիւն եւ տրամաբանական եզրակացութիւն: Հատորին մէջ տեղ գտած բոլոր ուսումնասիրութիւնները համապարփակ ընդգրկում ունին ու բծախնդրօրէն հետազօտուած այն աստիճան, որ օրինակ,  հայ պարբերական մամուլի պատմութեան վերաբերող իր գրութիւնը կը մատնանշէ սխալներ ու անճշդութիւններ` ո՞ւր … բոլորիս համար վաւերական աղբիւր համարուող հայկական հանրագիտարանին մէջ…: Մինչդեռ, նոյնիսկ խղճամիտ հետազօտողի մը բնական ու… «հանգիստ» ճամբան եւ յենարան պիտի ըլլար հանրագիտարանի մը «վաւերական» աղբիւրը:

Իբրեւ ընդհանուր հաստատում` արդար է արձանագրել, որ Ժիրայր Դանիէլեան գրական լայն հորիզոնով եզակի հետազօտող մըն է , որ իր ինքնատիպ վերլուծումները կը կատարէ առանց աւելորդ շաղակրատութեան եւ առանց հռետորական շեշտաւորումներու:

«Պեղումի» յայտնագործումներով հարուստ գրական վերլուծումներ ունին  Երուխանին, Օշականին, Շահան  Շահնուրի «Նահանջը առանց երգի»-ն, Րաֆֆիի «Խենթը»-ին, Երուանդ Օտեանի «Փանջունի»-ին, Վազգէն Շուշանեանին, Վահան Թէքէեանին, Ռուբէն Զարդարեանին ու այլոց նուիրուած էջերը, որոնց ընթերցումը իսկական վայելք մըն է:

Ահա ժլատօրէն տրուած վկայութիւն մը` գիրքին ընթերցումէն:

Հայերէնի սիրահար ոեւէ ընթեցողի համար ջերմօրէն յանձնարարելի է «Բանասիրութեան բաւիղներու մէջ» գիրքը, նոյնիսկ եթէ հետաքրքրուած չէ բանասիրութեամբ:

Կ’արժէ կարդալ` ըմբոշխնելու համար վճիտ հայերէնը, սքանչելի ոճը եւ մտածումի յստակութիւնը:

 

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES