Հայրենի Կեանք

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ

«ՀՅԴ-ն Արցախի Մէջ. Յետադարձ Հայեացք». Դաշնակցութեան Վերադարձը Փաստերով

1989 թուականին, աւելի քան 70 տարուան խորհրդային տարագրութենէ ետք, Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւնը վերադարձաւ Արցախ` իր կազմակերպական ողջ ներուժով սատարելու արցախահայութեան ազգային-ազատագրական պայքարին:

Այս նշանակալի իրադարձութեան նուիրուած է Ստեփանակերտի «Եւրոպա» հիւրանոցին մէջ ազդարարուած «ՀՅԴ-ն Արցախի մէջ. յետադարձ հայեացք» խորագիրը կրող ցուցահանդէսին բացումը:

Ցուցահանդէսին բացման արարողութեան ներկայ էին` Արցախի նախագահութեան թեկնածու, ՀՅԴ Արցախի Կեդրոնական կոմիտէի ներկայացուցիչ Դաւիթ Իշխանեանը, Արցախի Ազգային ժողովի փոխնախագահ Վահրամ Բալայեանը, Արցախի ՄԵՀԶ նախարար Լեռնիկ Յովհաննիսեանը, Արցախի Ազգային ժողովի պատգամաւորներ, դասախօսներ, ուսանողներ, երիտասարդներ:

ՀՅԴ Արցախի Կեդրոնական կոմիտէի անդամ Սերգէյ Շահվերդեանը նշած է, որ ցուցադրուած նմուշները կը վերաբերին Դաշնակցութեան վերադարձին Արցախ, ներկայացուած են ՀՅԴ առաջին պաշտօնական դրօշը, առաջին ծրագիրը, կանոնագիրը, զանազան գրութիւններ, արձանագրութիւններ:

Ցուցահանդէսին առանձին տեղ յատկացուած էր արցախեան շարժման երկու ամէնէն յայտնի դաշնակցական գործիչներուն` Արթուր Մկրտչեանին եւ Աշոտ Ղուլեանին անձնական իրերուն:

Սերգէյ Շահվերդեանի խօսքով, ներկայացուած ցուցանմուշներէն առանձնայատուկ հետաքրքրութիւն կը ներկայացնէ Դաշնակցութեան Հադրութի կազմակերպութեան գրութիւնը առ այն, որ Արթուր Մկրտչեանը Ստեփանակերտի մէջ բնակելու պատճառով տեղափոխուած է Ստեփանակերտի կազմակերպութեան խումբերէն մէկը: Փաստաթուղթը առաջին անգամ ըլլալով կը հրապարակուի, եւ այս մէկը սպառիչ պատասխանն է այն խօսակցութիւններուն, թէ արդեօ՞ք Արթուր Մկրտչեանը ՀՅԴ անդամ էր:

«Դաշնակցութեան գործունէութիւնը Արցախի մէջ միշտ հարթ չէ անցած, մենք ունեցած ենք ժամանակաշրջան, երբ բազում դժուարութիւններ եւ հետապնդումներ եղած են, որուն վերաբերեալ եւս բազում փաստաթուղթեր ներկայացուած են: Օրինակ, Շուշիի Արամ Մանուկեան վարժարանի բացման եւ փակման, Դաշնակցութեան պաշտօնական գրանցումը մերժելու մասին փաստաթուղթերը», նշած է Սերգէյ Շահվերդեանը` աւելցնելով, որ փաստաթուղթերուն ծանօթացողը կը վերադառնայ 1990-ական թուականներ:

Հաղորդենք, որ ցուցահանդէսէն ետք «Եւրոպա» հիւրանոցի դահլիճին մէջ իրականացուած է Արցախի մէջ ՀՅԴ գործունէութեան նուիրուած միջազգային գիտաժողովը:

Նշենք, որ ցուցահանդէսը պիտի տեւէ մէկ շաբաթ:

Հայաստանի Ազգային Գրադարանի Մէջ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեանի Անհատական Հաւաքածոն

Հայաստանի Ազգային գրադարանին մէջ պիտի ստեղծուի յայտնի մատենագէտ, լեզուաբան, բառարանագէտ, բանահաւաք, պատմաբան, մանկավարժ, խմբագիր եւ հրատարակիչ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեանի անհատական հաւաքածոն` անոր անձնական գրադարանի արժէքաւոր գիրքերու հիման վրայ. այսօր այդ գրադարանի աւելի քան չորս տասնեակ մեծարժէք գիրքեր Ազգային գրադարանին նուիրեցին Արտաշէս Տէր Խաչատուրեանի որդիները` Տարօն եւ Զարեհ Տէր Խաչատուրեանները: Նոյնքան գիրք անոնք Ազգային գրադարանին նուիրած էին 2019-ի նոյեմբերի վերջաւորութեան, Հայաստանի Ազգային գրադարանին մէջ «Ազդարար»-ի 225-ամեակի առիթով իրականացուած երկօրեայ գիտաժողովի ժամանակ:

«Արտաշէս Տէր Խաչատուրեանը մատենագէտ, լեզուաբան, գիրքի եւ մամուլի մասնագէտ, բառարանագէտ, բանահաւաք, պատմաբան, մանկավարժ, համալսարանի դասախօս ըլլալէ զատ` հսկայական հարուստ անձնական գրադարան ունէր: Երէկ երբ «Ազդակ»-ի հրապարակուած տարբերակը նուիրեցինք Ազգային գրադարանին` նպատակադրեցինք այսօր ալ մեր հօր գրադարանէն 43 անուն գիրք նուիրել գրադարանին` ի դէմս տնօրէն Հրաչեայ Սարիբէկեանի` ի յաւելում 2019-ի նոյեմբերին կատարուած մեր նուիրատուութեան: Հաւաքածոյի այլ բաժիններ տակաւին այլ առիթներով կը բերենք հոս: Սփիւռքի մէջ Ցեղասպանութենէն ետք ահռելի աշխատանք կատարուած է, սակայն կառոյցի եւ ենթակառոյցի պակաս կայ: Հայրենիքն է, որ պիտի համատեղէ, մէկտեղէ մեր մտաւորական եւ ազգային արժէքները», նշած է Տարօն Տէր Խաչատուրեան:

Զարեհ Տէր Խաչատուրեան շատ օգտակար, կարեւոր անուանեց այս ձեռնարկը, հայաստանեան իրենց հանդիպումները, կարեւոր նկատեց Հայաստանի Ազգային գրադարանին մէջ իրենց հօր` Արտաշէս Տէր Խաչատուրեանին նուիրուած անկիւն, անհատական հաւաքածոյ ունենալու փաստը, նշելով, որ ուրախ են այսպիսի վստահելի, բարձրակարգ մասնագէտներու տնօրինութեան յանձնելնուն համար:

«Անուանի մատենագէտ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան անձնական շատ հարուստ եւ արժէքաւոր գրադարան կտակած է իր զաւակներուն: Անոնք որոշած են այդ գրադարանը նուիրել Ազգային գրադարանին, Ազգային գրադարանն ալ իր հերթին պարտաւորուած է առանձին հաւաքածոյ ստեղծել, պահպանման պայմաններ ապահովել: Այդ հաւաքածոյի իւրաքանչիւր գիրք արժեւորուած է: Մատենագէտին գրադարանը բոլորովին այլ գրադարան է: Մատենագէտը շատ յաճախ իր մատենագիտական ցանկերը, մատենագիտական գիրքերը կազմելու համար ուղղակի ստիպուած եղած է գիրքի որսորդ ըլլալու, յատկապէս` սփիւռքի մէջ: Երբ կ՛ուսումնասիրես Արտաշէս Տէր Խաչատուրեանի գրադարանը, կը հասկնաս, թէ ան ի՛նչ հոգատարութեամբ կը վերաբերի գիրքերուն, որքա՛ն ժամանակ ծախսած է այդ գիրքերը ընտրելու, գտնելու համար, ինչպէ՛ս խնամած է զանոնք, ի՛նչ նշումներ ըրած է: Բնականաբար այդ ամէնը պատմութիւն է: Այս հաւաքածոյին մէջ շատ կարեւոր, անուանի մարդոց ինքնագիրներով, ստորագրութիւններով, մակագրութիւններով, կնիքներով գիրքեր կան, որոնք եւս յաւելեալ արժէք կը հաղորդեն անոնց: Առաջին հրատարակութիւնները բացառիկ, եզակի հրատարակութիւններ են, որոնք գիրքի պատմութեան մասնագէտներուն նոյնիսկ յայտնի չեն», ընդգծեց Ազգային գրադարանի տնօրէն Հրաչեայ Սարիբէկեանը:

Ան ներկայացուց հաւաքածոյի հազուագիւտ, բարձրարժէք գիրքերէն մէկ քանին. հաւաքածոյի ամէնէն հին գիրքը` Ներսէս Շնորհալիի` Ամսթերտամի մէջ 1660-ին հրատարակուած «Յիսուս որդի» բանաստեղծութիւնը, Նոր կտակարաններ, աստուածաշունչեր, սաղմոսարան, որոնցմէ Ազգային գրադարանը մէկական օրինակ ունէր, Ապտիւլ Համիտի մասին շատ արժէքաւոր ֆրանսերէն գիրք` հեղինակի ինքնագրով, Դանիէլ Վարուժանի «Հացին երգը» ժողովածուի առաջին հրատարակութիւնը, Նարեկի 1752, 1763 եւ 1851 թուականներու հրատարակութիւնները, Սիամանթոյի, Արշակ Ալպոյաճեանի, Թորոս Թորոմանեանի` ինքնագիրներով գիրքերը եւ շատ այլ մեծարժէք հրատարակութիւններ, որոնք պիտի պահուին գրադարանի Անձեռնմխելի գրականութեան բաժինի Անհատական հաւաքածոներու, նուիրատւութիւններու եւ ինքնագիրներու ենթաբաժինին մէջ, Արտաշէս Տէր Խաչատուրեանի անհատական հաւաքածոյին մէջ:

Տարօն եւ Զարեհ Տէր Խաչատուրեանները, Ազգային գրադարանի տնօրէն Հրաչեայ Սարիբէկեանի օժանդակութեամբ, Եղիշէ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանի տնօրէն Կարօ Վարդանեանին յանձնեցին Արտաշէս Տէր Խաչատուրեանի արխիւէն շատ արժէքաւոր ձեռագիր մը` սփիւռքահայ բանաստեղծ, արձակագիր Անդրանիկ Ծառուկեանի հանրայայտ «Ուխտ Արարատին» բանաստեղծութեան ձեռագիրը:

Մ. Եւ Հ. Արսլանեան Ճեմարանի Նախաձեռնութեամբ` Գիրքեր Երեւանի Պետական Համալսարանին

Համազգային հայ կրթական եւ մշակութային միութեան Մ. եւ Հ. Արսլանեան ճեմարանը Գիրքի տօնին առիթով, որ կը նշուի ամէն տարուան 19 փետրուարին` Յովհաննէս Թումանեանի ծննդեան օրը, գիրքեր նուիրեց Երեւանի պետական համալսարանի Իջեւանի մասնաճիւղի գրադարանին: Արեւմտահայերէն գիրքերը տպագրուած են արտերկրի մէջ, ուրեմն, վստահաբար, անոնք համալսարանի ուսանողներուն համար ուսումնասիրութեան նոր դուռ պիտի բանան:

Գիրքերը գրադարանին յանձնեցին Համազգայինի Երեւանի գրասենեակի տնօրէն Ռուզան Առաքելեանը եւ Երեւանի պետական համալսարանի Իջեւանի մասնաճիւղի դասախօս, պատմական գիտութիւններու դոկտոր, փրոֆեսէօր Խաչատուր Ստեփանեանը:

Ռուզան Առաքելեան հաստատեց, որ այս ձեռնարկը պիտի դառնայ աւանդութիւն, եւ սփիւռքի իրենց գործընկերներուն աջակցութեամբ Հայաստանի տարբեր գրադարաններ պիտի համալրուին այնպիսի գիրքերով, որոնք հանգամանքներու բերումով տպագրուած են միայն արտերկրի մէջ:

«Հաւատանք, որ Համազգայինի նմանօրինակ քայլը օրինակ կը հանդիսանայ միւս կազմակերպութիւններուն` այն համոզումով, որ ժամանակն է արդէն մտածելու նաեւ հոգեւոր ներգաղթի մասին», շեշտեց Խաչատուր Ստեփանեան:

Գրադարանի տնօրէն Վլատիմիր Պօղոսեան շնորհակալական իր խօսքին մէջ կարեւոր նկատեց ընդհանրապէս գրադարաններու հանդէպ այսպիսի վստահութիւնը` վկայակոչելով այն ճշմարտութիւնը, որ` «Մեր լինելիութեան հաւաստումը նաեւ մեր հոգեւոր հարստութիւնն է, եւ զայն պարտաւոր ենք պահել մեր հոգածութեան ներքեւ»:

«Հայրենադարձի Աչքերով». Տեղի Ունեցաւ Սարիկ Սեւադայի Անդրանիկ Գիրքին Շնորհահանդէսը

Երեւանի մէջ տեղի ունեցաւ լրագրող Սարիկ Սեւադայի «Հայրենադարձի աչքերով» գիրքին շնորհահանդէսը: 30 հարցազրոյց, 30 վերադարձի պատմութիւն ներկայացուցած է հեղինակը: Նպատակը մէկ է` խրախուսել հայրենադարձութիւնը: Մասնաւոր օրինակներով միւսներուն եւս հայրենադարձութեան կոչ կատարել: Գիրքի ձեւաչափին մէջ այս առաջինն էր: Գիրքը նուիրուած է ոչ այնքան Հայաստանի մէջ արդէն բնակող հայրենադարձներուն, որքան` հայրենիքէ հեռու այդ ցանկութիւնը թաքուն փայփայողներուն:

Հեղինակին խօսքով, 30 հայրենադարձի մասին յաջողուած պատմութիւնները բաւարար են, որպէսզի հիմք հանդիսանան հայրենադարձներու թիւի աւելացման: Սեւադան կը նախատեսէ 2020 թուականին եւս շարունակել յօդուածներու շարքը եւ մօտաւորապէս 50 հայրենադարձի պատմութիւն ներկայացնել: Պատմութիւնները ոգեւորող են: Ներկաները ոգեւորուած էին: Դահլիճի մէջ էին նաեւ գիրքին հերոսները` հայրենադարձները: Անոնք հայրենիքի մէջ բաւական լուրջ գործունէութիւն կը ծաւալեն տարբեր ոլորտներու մէջ: Յաջողակ գործարարներ են, հասարակական գործիչներ, տեղեկատուական արհեստագիտութիւններու մասնագէտներ, մարզիչներ եւ այլն: Սեւադայի գիրքին ազդեցութիւնը կրնայ  հայրենադարձութեան համար նոր զարթօնք ապահովել:

Դահլիճին մէջ ներկայ սփիւռքահայերը եւ հայրենադարձները եւս կարծիքներ յայտնեցին գիրքի առանձնակի կարեւորութեան մասին: Ներկայացնելով սեփական փորձառութիւնները` հայրենիքի մէջ տարբեր տարիներու հաստատուած հայրենադարձները հող կը ստեղծեն նորերու համար: Լիբանանի «Զարթօնք» օրաթերթի գլխաւոր խմբագիր Սեւակ Յակոբեանի խօսքով, այս գիրքը հոյակապ նախաձեռնութիւն է, որուն կարիքը սփիւռքը եւ Հայաստանը ունին:

«Անձնական փորձառութիւնները ուրիշներուն պատմելը կրնայ խթան հանդիսանալ, որպէսզի քաջալերուին ու ինչ-որ մտահոգութիւններ, բարդոյթներ, եթէ կան, լուծուին», նշեց Սեւակ Յակոբեանը: Ըստ անոր, շատ լաւ կ՛ըլլայ, եթէ գիրքը արեւմտահայերէն եւս հրատարակուի, որպէսզի սփիւռքահայ կարդացողին եւս հասկնալի ըլլայ:

Օրաթերթի գլխաւոր խմբագիրը իր ելոյթին մէջ ցաւով նշեց, որ հայրենիքը հայրենադարձութիւնը քաջալերելու հարցին մէջ այլեւս ռազմավարութիւն չունի, իսկ եղածները անհատական նախաձեռնութիւններ են:

«Վերջին 50 տարին Միջին Արեւելքը անընդհատ կը դատարկուի, իսկ արտագաղթող դասակարգը լաւագոյններն են թէ՛ տարիքային, թէ՛ ուսումնական, թէ՛ ֆինանսական առումով: Վերջերս Եգիպտոսը, Իրանը, Իրաքը, Սուրիան դատարկուեցան, հիմա ալ` Լիբանանը: Չորս ամիս է Լիբանանը տակնուվրայ է: Հայաստանի կողմէ ես ոչ մէկ նախաձեռնութիւն տեսած եմ: Ոեւէ մէկը չէ հարցուցած` ի՞նչ պատահած է, ի՞նչ կատարուած է: «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի կողմէ ինչ-որ գումար փոխանցուեցաւ: Բայց հայրենի պետութեան կողմէ աւելի շատ բարոյական օգնութեան կարիք կար, քան` դրամական: Ըսածս այն է, որ յստակ ռազմավարութեան կարիքը կայ: Վստահ եմ, որ այս գիրքը շատ լաւ է, բայց մեզի համար տեսլական եւ ռազմավարութիւն պէտք է», իր խօսքին մէջ ընդգծեց Սեւակ Յակոբեանը:

Ներկաները իրենց ելոյթներուն մէջ միաձայն հաստատեցին այն հանգամանքը, որ այս գիրքը մեծ կարեւորութիւն ունի սփիւռքի մեր հայրենակիցներուն համար: Հարցազրոյցներուն հերոսներէն ոմանք իրենց խօսքին մէջ շնորհակալութիւն յայտնելէ ետք  կոչ ըրած են բոլոր սփիւռքահայերուն` վերադառնալ հայրենիք:

Լսելով ներկաներուն ջերմ եւ դրական կարծիքները` Սեւադան իր ելոյթը սկսաւ նախ շնորհակալութիւն յայտնելով Սահակեան-Բաղրամեան հիմնադրամին` ի դէմս Պրուքլինի հայ համայնքի ղեկավար Տիգրան Սահակեանի, գիրքի տպագրութիւնը հովանաւորելուն համար:

«Շատ հաճելի է, երբ հայրենադարձութեան նիւթով ֆինանսաւորումը կը ստանաս սփիւռքէն: Գիրքս ստեղծելու գաղափարը յառաջացաւ այն ժամանակ, երբ իբրեւ լրագրող կ՛աշխատէի Հայաստանի սփիւռքի նախարարութեան մէջ: Ընթացքին հասկցայ, որ կարելի է մէկտեղել բոլոր հարցազրոյցները: Յաջորդ շնորհակալութիւնս կ՛ուզեմ յայտնել գիրքի խմբագիր Կարինէ Աւագեանին, որուն ուղղորդող յորդորներուն շնորհիւ` այս գիրքը ծնաւ: Կ՛ուզեմ շնորհակալութիւն յայտնել բոլոր հայրենադարձներուն, որոնք միս ու արիւն տուին իմ այս նախաձեռնութեան: Եթէ չըլլայիք դուք, չէր ըլլար իմ այս նախագիծս: Շնորհակալութիւն կ՛ուզեմ յայտնել «Էդիտ Պրինտ» հրատարակչութեան», շնորհակալական խօսքով ներկաներուն դիմեց գիրքին հեղինակը:

Ձեռնարկի աւարտին Սարիկ Սեւադան գիրքի 30 հայրենադարձներուն, որոնք ներկայ էին արարողութեան, յատուկ մակագրութեամբ գիրքը նուիրեց, ապա բոլոր փափաքողներուն սիրով յանձնեց 30 հայրենադարձի մասին պատմող կարեւոր աշխատութիւնը:

Պետոյի Յիշատակին Նուիրուած Ձեռնարկ` Պռօշեանի Ազատամարտի Պանթէոնին Մէջ

Շուշիի ՀՅԴ առանձնակի հրաձգային գումարտակի փոխհրամանատար Պետրոս Ղեւոնդեան պատերազմի աւարտի նախօրէին` 1994-ի փետրուար 14-ին, Քարվաճառի մէջ վիրաւոր զինակից ընկերոջ օգնելու ժամանակ հերոսաբար նահատակուեցաւ: Աւանդոյթի համաձայն, նոյն օրը Ազատամարտի պանթէոն` Պետոյի շիրիմ այցելեցին` պռօշեանցիները, Պետոյի զինակից ընկերները, ՀՅԴ Հայաստանի կառոյցի շարք մը անդամներ, ՀՅԴ Գերագոյն մարմինի ընկերները` ներկայացուցիչ Իշխան Սաղաթէլեանի գլխաւորութեամբ:

Հերոսի յիշատակի օրուան ձեռնարկներու պատասխանատուն, ինչպէս միշտ, ՀՅԴ Պռօշեանի կոմիտէն էր:

Նոյն կոմիտէութեան անդամ, ՀՅԴ Պռօշեանի «Դրօ Կանայեան» կեդրոնի կազմակերպչական պատասխանատու Վարդան Առուշանեան Yerkir.am-ի հետ զրոյցի ժամանակ արժեւորելով Պետոյի եւ միւս հայորդիներու անցած ուղին` փաստեց, որ իրենք ամէն ինչ կ՛ընեն, որպէսզի Պետոյի հայրենի գիւղին մէջ մեծնայ հերոսին արժանի սերունդ:

«Յաւերժ փառք տանք Պետոյին եւ մեր բոլոր նահատակ հայորդիներուն: Պետոն այն անհատն էր, որ արցախեան ազատամարտի առաջին իսկ օրերէն  ամբողջական, անմնացորդ նուիրուեցաւ արցախեան ազատագրական պայքարին: Եւ հաւատարիմ իր երդումին, կեանքը չխնայեց` մեզ ձգելով պատգամ, որ յաղթանակի միակ գրաւականը ամբողջական, անմնացորդ նուիրումն է», Պետոյի օրուան նուիրուած ձեռնարկին իր խօսքին մէջ նշեց նոյն գումարտակի ազատամարտիկ, ՀՅԴ Հայաստանի Գերագոյն մարմինի ազատամարտիկներու յանձնախումբի պատասխանատու Արտաշէս Մխիթարեան:

Ըստ Մխիթարեանի, արցախեան ազատամարտը աւարտած չէ, եւ ընդամէնը կնքուած է հրադադարի պայմանագիր:

«Մերթ ընդ մերթ տեղի կ՛ունենան հետախուզական-յարձակողական գործողութիւններ, իսկ այդ ամէնուն գագաթնակէտը 2016-ի ապրիլեան քառօրեան էր, երբ մեր երիտասարդները` ժամկէտային զինծառայողները  ցոյց տուին` աւագ սերունդը ի զուր չէ ապրած, որ` իրենք արժանի  հետեւորդներն են իրենց հայրերուն եւ պապերուն: Այսօր ալ այդ ընթացքը կը շարունակուի», նշեց ան` աւելցնելով, որ քանի դեռ հրադադար է,  իրենք նոյնպէս պէտք է պահեստազօրայիններով, աշխարհազօրայիններով պատրաստ ըլլան պատերազմի:

Պռօշեան գիւղի հերոսին անունը կրող  դպրոցին մէջ ինչպէս Պետոյի տարեդարձին, այնպէս ալ յիշատակի օրը տեղի կ՛ունենան ձեռնարկներ, որոնք կը շարունակուին Ազատամարտի պանթէոնին մէջ:

Պետոյին նուիրուած ձեռնարկներ տեղի ունեցան ՀՅԴ Պռօշեանի «Դրօ Կանայեան» կեդրոնին մէջ եւս:

 

 

 

 

Share This Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)