Շնորհիւ ՀՅԴ-ին, Նահատակ Տղոց, Նաեւ Իր Կամքին, Լիբանանահայութիւնը Պատուով Դուրս Եկաւ Պատերազմական Բովէն

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ

Արդարեւ, այսօրուան մեր հաւաքը, մեր ակումբին դիմաց եւ մեր ժողովուրդին իսկ մասնակցութեամբ, խորքին մէջ հաւաքական-ազգային պատարագ մըն է, որ ունի իր հնչեղութիւնն ու թելադրականութիւնը:

Հնչեղութեամբ լիացած պատարագ մը, որովհետեւ պէտք չէ մտահան ընել այլ ճշմարտութիւն մը եւս, որ դաշնակցական երիտասարդութիւնն ու ակումբներ պիտի չկարենային տոկալ, դիմադրել, ապրիլ եւ ապրեցնել, եթէ երբեք իրենց թիկունքին չունենային հայ ժողովուրդի նիւթական ու բարոյական աջակցութիւնը:

Այլ խօսքով` մենք չենք կրնար մոռնալ շրջաններու թէ հայահոծ թաղամասերու մէջ ապրող հայութեան անսակարկ նուիրումը, յատկապէս ահաւոր պատերազմի տարիներուն: Չենք կրնար մոռնալ երբեք մեր մամիկներուն եւ պապիկներուն աղօթքը, ամէն անգամ որ շրջաններ կ՛ենթարկուէին սաստիկ ռմբակոծումներու: Չենք կրնար մոռնալ պահակութիւն ընող տղոց սնունդի եւ այլ կարիքներու ապահովումը ստանձնած շրջանի բնակիչներու յանձնառութիւնը:

Աւելի՛ն. ինչպէ՛ս կրնանք մոռնալ եւ միշտ երախտապարտ չըլլալ ԼՕԽ-ին, որ անմնացորդ ծառայութեամբ թեւ եւ թիկունք էր ակումբին, տղոց եւ ժողովուրդին: Այս եզակի կազմակերպութեան անդամակցած մեր մայրերը, քոյրերն ու կողակիցները տիւ եւ գիշեր աշխատեցան իբրեւ թիկունքի զինուորներ, որպէսզի մեր պահակ տղոց կարիքներուն հասնին եւ վիրաւոր հայորդիներու ցաւերը ամոքեն:

Ո՛վ է ըսեր, որ պատերազմները  ցանկալի են եղած, ո՛վ է ըսեր, որ հարազատի, եղբօր, զաւկի ու ընկերոջ մահը, կորուստը կամ նահատակութիւնը դիւրին ընկալելի հասկացութիւն է եղած, այդ ալ` մեզի համար: Ո՛չ, երբեք: Պատերազմները միայն ցաւ ու տառապանք են պատճառած, արիւն հեղած եւ երկիրներ քանդած: Այդուհանդերձ, բուռ մը լիբանանահայութիւն, ապաւինած իր հաւատաւոր ու քաջարի տղոց, կը գերազանցէր ինքզինք եւ կը նետուէր պարտադրուած պատերազմի դաշտ: Ճիշդ է, որ քաջերու առընթեր եղան նաեւ վախկոտներ եւ դասալիքներ, եղան փախուստ տուողներ, ինչ որ բնական երեւոյթ է կարծես, ազգերու պատմութեան մէջ:

Բայց եւ այնպէս եղան նաեւ գերազանց ու հրաշալի տիպարներ, առնական եւ տոկուն սրտի տէր տղաներ, երէցներ ու պատասխանատուներ, որոնք ստեղծուած ճգնաժամին մէջ ցուցաբերեցին բացառիկ արիութիւն եւ վճռակամութիւն: Անոնք, այս տեսակի տղաքը, իրենց հոգիի մեծութեամբ ըմբռնեցին պահու լրջութիւնը եւ տէր կանգնեցան հայու արժանապատուութեան:

Մեր գաղութի փրկարար տղաքը, դաշնակցական «խենթ»-երը ռոպենհուտեան ժապաւէններ չխաղացին, դերասանութիւն չըրին, չէին սորված այդպէս ըլլալ, փառք ու պատիւ չմուրացին, այլապէս ալ անոնք կառչած մնացին իրենց դաշնակցականի երդումին, ուխտին ու պատմութեան թելադրանքին:

Անոնք տարիներ շարունակ գործեցին լո՜ւռ, ծառայեցին անսակարկ ու անաղմուկ, սիրեցին մեր ժողովուրդը եւ չլքեցին մեր թաղամասերը, չհեռացան մեր ակումբներէն, եղան վիրաւորի աջակից եւ մամիկի ու պապիկի կողքին, 15 երկար տարիներ շարունակաբար:

Ու այսպէս հիւսեցին լիբանանահայութեան փառքի տարիները եւ դարձան գաղութահայ կեանքի յիշատակելի տղաները:

Ի սրտէ կ՛ողջունենք ձեր այս ձեռնարկը: Թոյլ տուէք, որ քանի մը միտք ալ ԼԵՄ-ականներուն երբեք դուք մէկ կողմէ դաշնակցական ակումբներու ապագայակերտ սիւներն էք, ապա, միւս կողմէ, դուք մեր նահատակ ընկերներու ժառանգորդ սերունդներ էք. պարտաւոր էք տէր կանգնիլ անոնց կտակին եւ յանձնառութեամբ շարունակել անոնց ուղին:

Այո՛, ձեր երիտասարդ ուսերուն բեռցուած է այն ծանր լուծը, դաշնակցական կերպարի նորովի ըմբռնումը, յայտնաբերումը, ջրդեղումը, թարմացումը կատարել:

Հաւատացողն ենք, որ ձեր ստացած գաղափարական դաստիարակութեամբ, ուսումով, դաշնակցական ողջ պատմութեան առաւել իւրացումով, ազգային վսեմ արժէքներու հանդէպ հայավայել մօտեցում եւ կեցուածք ցուցաբերելով` կարող պիտի ըլլաք դիմակայել կեանքի փորձութիւնները եւ տէր կանգնիլ դաշնակցական հաւատոյ հանգանակին: Այո՛, պիտի կարենաք դէմ դնել մեր օրերու յոռի եւ այլասերիչ երեւոյթներու եւ հպարտօրէն կանգնիլ ձեր ժողովուրդին դիմաց:

Փաստօրէն, այս ձեռնարկը դասական բնոյթ ունենալով հանդերձ, անիկա յոյժ պարտաւորեցնող է, որովհետեւ հոս չենք հաւաքուած ողբալու, այլ` յիշատակելու մեր հերոսներու սխրանքը, աստուածավայել քաջութիւնն ու մահուան դէմ ելլելու անոնց հզօր կամքը:

Չենք հաւաքուած հոս հեքիաթ պատմելու, այլ` իսկական, արեամբ գրուած պատմութենէն դասեր քաղելու ու զանոնք նորահաս սերունդին փոխանցելու:

Չենք հաւաքուած հոս նահատակներ տարբերակելու, այլ` ընդհակառակը, բոլոր նահատակներուն թանկագին արեան ղօղանջը լսելու եւ անով զօրանալու:

Չենք հաւաքուած հոս խրատական խօսքեր ուղղելու եւ ստանալու, այլ` մեր նահատակ տղոց խիզախութեան ընդմէջէն աւելի՛ հայանալու, աւելի՛ հայրենասէր եւ ինքնաճանաչ դառնալու:

Ըսուած է, չէ՞, եւ արդարօրէ՛ն, որ ԼԵՄ-ը դաշնակցական երիտասարդութեան դարբնոցն է, ազնիւ, գիտակից, քննական միտք ունեցող, չարքաշ, մարտունակ, ծառայասէր ու ստեղծարար երիտասարդութիւն պատրաստելու հնոցն է, աւելի՛ն. ազգային ու դաշնակցական արժէքներու տէր ու պահապան եղող միաւորն է:

Եւ դո՛ւք` «Րաֆֆի» մասնաճիւղի ԼԵՄ-ականնե՛ր, վերոնշեալ արժէքները կրող եւ անոնց անկեղծօրէն ծառայող մեր օրերու երիտասարդ-երիտասարդուհիներն էք:

Սիրելի՛ ներկաներ, թոյլ տուէք գողտրիկ պատմութեամբ մը իր լրումին հասցնել մեր խօսքը: Պատմութիւն մը, որ իրական կեանքէ առնուած է եւ լոյս տեսած` հայ մամուլի էջերուն, դեռ 1980 թուականին, եւ զայն ընթերցած էինք աւելի ուշ` գիրքի մը ծածկին տակ:

Պատմութիւն մը, որ չափազանց զգացական եւ յուզիչ է, բայց իր մէջ կը խտացնէ հայու ազնիւ նկարագիրը, հայ ծնողքի լաւագոյն պատկերը եւ լիբանանեան դաժան պատերազմի օրագրութիւնը:

Գրողը արձանգրած է, թէ օր մը իր ընկերոջ հետ գացած էր համեստ ճաշարան մը, սենտուիչ գնելու: Կը մտնէ մարդ մը, որ հազիւ 40-45 տարեկան էր: Ան, ողջունելէ ետք ներկաները, կը տեղաւորուի անկիւն մը գտնուող սեղանի մը ետեւ: Քիչ ետք ան կը դիմէ ճաշարանի տիրոջ` ըսելով. սիրելի՛ բարեկամ, ես եկայ, գիտե՛ս ինչ է խնդրանքս, գաւաթ մը ոգելից ըմպելի եւ իմ սիրած երկու երգս»: Այդ միջոցին մարդը գրպանէն կը հանէ նկար մը եւ կը կռթնեցնէ մոխրամանին: Ապա, ան նկարին նայելով կը սկսի ցած ձայնով խօսիլ ու երգել: Անոր դէմքին ակնյայտ էին յուզումի եւ արցունքի շիթերը:

Պահանջած երգին կը յաջորդէ այլ երգ մը, նոյնպէս յուզիչ: Անոր բերանը միշտ շարժումի մէջ էր: Գրողը կ՛ուզէ գիտնալ, թէ ի՛նչ են այդ մարդուն փսփսացած բառերը, անոնք քանի մը նախադասութիւն էին: Ան կ՛ըսէր. «Տղա՛ս, դուն մեռար ազգիդ համար: Դուն մեռար, պահելու համար քու մօրդ, քրոջդ եւ ազգիդ պատիւը: Տղա՛ս, մինակ չեմ ձգեր քեզ. մօտ օրէն քովդ կ՛ըլլամ: Տունը, խանութը, ընկերներդ եւ ամէն մարդ, որ նահատակ բառին իմաստը գիտէ, քու եւ քու միւս ընկերներուդ մասին կը խօսի հոս»: Եւ ան կը շարունակէ երգել: Պատմողը, չկարենալով համբերել, կը մօտենայ եւ կը հարցնէ չափահաս հայորդիին. «Հայրի՛կ, ինչո՞ւ կու լաս, ինչո՞ւ միշտ նոյն երգը կը խնդրես ունկնդրել»:

Հայորդին, ի պատասխան իրեն ուղղուած հարցումին, կը սկսի պատմել, «Ես, տղա՛ս, զաւակ մը ունէի, անունը Զաւէն էր: Ամէն օր, երբ դպրոցէն վերադառնար, դասերը աւարտելէն ետք, կը նստեցնէի մօտս եւ իրեն Գէորգ Չաւուշի, Սերոբ Աղբիւրի եւ այլ ֆետայիներու կատարած քաջագործութիւնը կը պատմէի: Ան միշտ կը լսէր ու կ՛ըսէր. «Հայրիկ, ես ալ կրնա՞մ ըլլալ այդ ֆետայիններուն նման»: Պատասխանս միշտ կ՛ըլլար. «Ինչո՜ւ չըլլաս, անկարելի բան չկայ»: Այս դաստիարակութիւնը տարիներ կը շարունակուի, մինչեւ որ օր մըն ալ քովս գալով կ՛ըսէ. «Հայրի՛կ, զիս ակումբ արձանագրէ»:

«Երբ տեսայ, որ շատ կը կրկնէ ու կը պնդէ իր այս առաջարկը, զինք պատանի արձանագրեցի: Մէկ տարի չանցած` կը պատահի Նապաայի կռիւը, ուր կը նահատակուի իր սիրելի ընկերը: Ընկերոջ մահէն ետք, Զաւէն կրակի կտոր մըն էր այլեւս: Երբ քիչ մըն ալ կը մեծնայ, կը պատահին սեպտեմբերեան բախումները, ուր տղաս կը հասնի իր նպատակին` նահատակուելով Գէորգ Չաւուշի եւ Սերոբ Աղբիւրի նման:

«Իսկ թէ ինչո՛ւ կը սիրեմ «Դաժան կռւում դուք ընկաք» երգը, որովհետեւ երգին կէսը իմ զաւկիս մասին է, իսկ միւս բաժինը` տուն վերադարձող հայ զաւակներու: Իսկ յաջորդ երգը` «Բարի հայրիկ խրատներդ լսել եմ», իմ զաւկիս երգն է, որ միշտ կ՛երգեմ: Ան խրատներս լսեց եւ հասաւ իր մուրազին: Այս է իմ պատմութիւնը, սիրելի՛ տղաս»:

Այո՛, այս է լիբանանահայութեան դաժան, բայց փառքի տարիներու պատմութեան խտացումը, որուն յիշատակումը կը կատարենք այսօր: Եւ մեր կարգին կ՛ուզենք աւելցնել, թէ տակաւին գոյութիւն ունի՞ն Զաւէնի հօր նման հայրեր, որոնք իրենց զաւակներուն հայոց պանծալի պատմութիւնը կը պատմեն եւ զանոնք ակումբ կ՛առաջնորդեն, գոյութիւն ունի՞ն Զաւէնի մօր նման քաղցրադէմ մայրեր, որոնք իրենց անուշիկ զաւակները հայ դպրոց, եկեղեցի եւ մշակութային միութիւններ կ՛ուղարկեն կամ կ՛արձանագրեն` քաջ հաւատալով, որ միա՛յն հայ վարժարանին հայ եկեղեցւոյ ու հայ ակումբին մէջ է, որ հայու զաւակներ կրնան սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծած մայրենին սորվիլ, Սասունցի Դաւիթ առասպելի յաւերժական ուժին տիրանալ,  յեղափոխական սուրբ Նարեկացիի մեծութեան ծանօթանալ, հանճարեղ Կոմիտասի երգերուն մաքրութիւնը ըմբռնել, Դաւիթ Բէկի, Գէորգ Չաւուշի, Արամի, Նժդեհի, Նիկոլ Դումանի, Անդրանիկի եւ շատ-շատերու, ինչպէս նաեւ արցախեան մերօրեայ հերոսներու հայրենապաշտութեան, մարտունակութեան եւ ազնուական հոգիին ջերմութիւնը զգալ ու անով ապրելու գիտակցութիւնը ունենալ:

Այո՛, մենք վստահ ենք, որ, հակառակ գաղութի դիմագրաւած բազմաբնոյթ դժուարութիւններուն եւ ունեցած մտահոգութիւններուն, դեռ կա՛ն, գոյութիւն ունի՛ն, կը շնչեն ու կ՛ապրին նման պատուախնդիր ծնողներ, որոնք ամէն քայլափոխի իրենց զաւակները կ՛առաջնորդեն հայեցի դիմագիծ ունեցող օճախներ եւ կառոյցներ:

Մենք աւելի քան վստահ ենք, որ լիբանանահայութիւնը պիտի կարենայ շրջանցել առկայ ներազգային հարցերն անգամ, որպէսզի ինքզինք վերանորոգէ, աւելի՛ հայանայ եւ առաւե՛լ կազմակերպուի:

Այնքան ատեն որ հայոց աստուածներու օրրան` Արարատ լերան հայեացքին ներքեւ հայութիւնը կը շարունակէ իր ապրելու, արարելու եւ ինքզինք պաշտպանելու սրբազան երթը, հայ ազգը պիտի կարենայ տիրութիւն ընել իր ազգային, քաղաքական ու պատմական իրաւունքներուն:

Այնքան ատեն որ հերոսական Արցախի լեռներու գագաթին կը ծածանի Եռագոյնը, այնքան ատեն որ հայոց աւանդական արժէքները, հայեցի դիմագիծն ու միասնական ոգին` նորահաս սերունդներու դաստիարակութեան ուղեցոյց է եւ հզօր դառնալու զուլալ աղբիւր, մենք վստահ ենք, որ լիբանանահայութեան ծոցէն նորէն ծնունդ պիտի առնեն Գէորգներ, Ժոզէֆներ, Կարոներ, Վաչէներ եւ Մհերներ, որոնք իրենց արեամբ ու քաջութեամբ պիտի պաշտպանեն հայու արժանապատուութիւնը:

Որովհետեւ, անկրկնելի ղեկավար, հզօր մտքի ու գրիչի տէր դաշնակացական ընկեր Սարգիս Զէյթլեան, իբրեւ ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, դեռ 18 փետրուար 1976-ին, Պուրճ Համուտի պահակ տղոց նուիրուած ձեռնարկի մը ընթացքին ըսած է. «Հայ ժողովուրդը հպարտ զգալու այդ հաւաքական զգացումը ունեցաւ կամ կ՛ունենայ, երբ մեզի կը նայի աշխարհի չորս կողմերէն, մեր մեռելները իրենց գերեզմաններուն մէջ անգամ կ՛ունենան աննիւթական զգացումը, թէ իրենք չեն մեռած, որովհետեւ մենք կ՛ապրինք, իրենց իտէալներով, իրենց արեամբ եւ իրենց զոհաբերութեան գերագոյն ոգիով»:

Այո՛, սիրելի ընկեր, իբրեւ անշիրիմ նահատակ, մենք ալ, մեր կարգին, այսօր, նաեւ յիշատակիդ առիթով` կը վերանորոգենք մեր ուխտը ու կառչած կը մնանք մեր դաշնակցականի երդումին, ու կ՛ըսենք, թէ պիտի շարունակենք ծառայել մեր ժողովուրդին, ամէն օր, պիտի շարունակենք սիրել մեր ժողովուրդը, արեան գնով:

Այս է ձեր ժառանգը աննման տղաներ,
Այս է ձեր կտակը նահատակ ընկերներ,
Փա՜ռք ձեզի` Արարատի զաւակներ:

(Շար. 2 եւ վերջ)

Խօսք` արտասանուած ՀՅԴ ԼԵՄ-ի «Րաֆֆի» մասնաճիւղին կողմէ կազմակերպուած նահատակներու նուիրուած ձեռնարկին, 19 սեպտեմբեր 2019:

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)