Թոմ Եւ Ճերի. 80 Տարի Կատուն Ընդդէմ` Մկնիկին

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ

Շարժուն գծանկարներու ստեղծումէն, մանաւանդ շարժապատկերի եւ ապա պատկերասփիւռի միջոցով տարածումէն ի վեր բոլոր տարիքի «երեխաներ» մեծ հետաքրքրութեամբ կը հետեւին անոնց` հաճելի եւ օգտակար  ժամանց մը վայելելով: Կարգ մը շարժուն գծանկարներ կարճատեւ գոյութիւն մը ունեցած են եւ` անհետացած, մինչ ուրիշներ մարդոց ընկերակցած են գրեթէ ամբողջ կեանքի մը ընթացքին: Այդ վերջիններէն է Թոմ եւ Ճերի շարժուն գծանկարը, որ այս տարի կը նշէ իր ութսունամեակը: Այս առիթով յօդուած մը հրապարակած է բրիտանական հեղինակաւոր «Պի.Պի.Սի.» կայքը:

 Ն.

Շարժուն գծանկարի կատուն իր տան մէջ ապրող, ջղայնացնող մուկէն զզուած, կը  պատրաստէ դաւ մը` պանիրով լարուած թակարդով մը զայն դուրս հանելու համար: Խոհեմ մկնիկը, հասկնալով անոր ծրագիրը, զգուշութեամբ կը հանէ խորտիկը եւ… լեցուն ստամոքսով կը հեռանայ:

Կրնաք գուշակել, թէ յետոյ ի՛նչ կ՛ըլլայ: Պատմութիւնը կ՛աւարտի այնպէս, ինչպէս գրեթէ միշտ կ՛ըլլայ. կատուն ցաւէն կը պոռայ, երբ հակահարուած մը կը ստանայ:

Նիւթը կամ ծրագիրը կրնայ ծանօթ ըլլալ, բայց անոր ետին գտնուող պատմութիւնը` ոչ: Օսքար մրցանակի նուաճումէն  մինչեւ Պաղ պատերազմի Երկաթէ վարագոյրին ետին գաղտնի արտադրութիւն. ահաւասիկ ինչպէս Թոմ եւ Ճերի շարժուն գծանկարը, որ անցեալ շաբաթ 80 տարեկան եղաւ, աշխարհի ամէնէն յայտնի double-acting-ներէն մէկն է:

Զոյգը ստեղծուած է յուսահատութեան պահու մը: Շարժապատկերի «Էմ.Ճի.Էմ» ընկերութեան շարժուն գծանկարներու բաժանմունքը, ուր կ՛աշխատէին ստեղծագործողներ Պիլ Հաննան(ծագումով լիբանանցի) եւ Ճօ Պարպարան, ճիգ կ՛ընէին մրցելու այլ սթիւտիոներու հետ, որոնք մեծ յաջողութիւններ նուաճած էին  «Փորքի Փիկ»-ի եւ «Միքի Մաուս»-ի նման  կերպարներով:

Հաննա եւ Պարպարա, որոնք այդ օրերուն տակաւին 30 տարեկան չէին եղած, սկսան մտածել իրենց սեփական ստեղծագործութեան մասին: Պարպարա ըսաւ, որ կը  սիրէ կատուի եւ մկնիկի շարժուն գծանկարի պարզ գաղափարը` բախում եւ հետապնդում, հակառակ անոր որ այդ նախապէս բազմաթիւ անգամներ կատարուած էր:

Անոնց պատրաստած առաջին շարժուն գծանկարը «Puss gets the Boot»-ն էր, որ հարապարակուեցաւ 1940-ին: Առաջին ցուցադրութիւնը մեծ յաջողութիւն վայելեց եւ առաջադրուեցաւ Օսքար մրցանակի թեկնածու` լաւագոյն կարճ շարժուն գծանկարի դասակարգին մէջ:

Հակառակ այս աշխատանքին` անոնք պատշաճ գնահատանքի չարժանացան:  Ընկերութեան պատասխանատուները ըսին, որ անոնք պէտք չէ իրենց ճիգերը կեդրոնացնեն միայն մէկ գծանկարի վրայ:

Սակայն այս վերաբերմունքը փոխուեցաւ, երբ ճարտարարուեստի ասպարէզին մէջ ազդեցիկ կին մը Թեքսասէն յղած նամակով կը հարցնէր, թէ ե՞րբ ինք պիտի տեսնէ այդ «հրաշալի կատուին եւ մկնիկին շարժուն գծանկարներէն» մէկը:

Ճասփըր եւ Ճինքս, ինչպէս առաջին անգամ յայտնի էին, դարձան Թոմ եւ Ճերի:

Ըստ Պարպարայի,  իրական քննարկում չէ եղած անխօս կերպարներու մասին, բայց մեծնալով Չարլի Չափլինի նկարահանած անխօս շարժապատկերներով` իրենք գիտէին, որ կրնան ծիծաղելի ըլլալ առանց երկխօսութեան:

Սքոթ Պրետլիի յօրինած երաժշտութիւնը ընդգծած է շարժումը, իսկ Թոմ կատուի մարդու նման յատկանշական գոռոցը Հաննայինն է:

Յաջորդ երկու տասնամեակներուն Հաննան եւ Պարպարան ղեկավարեցին արտադրութիւնը այդ շարժուն գծանկարներուն, որոնց իւրաքանչիւրը շաբաթներ պահանջեց արտադրելու եւ արժեց մինչեւ 50 հազար տոլար, այնպէս որ, տարին միայն քանի մը հատ կարելի էր պատրաստել:

Թոմ եւ Ճերիի այս շարքը համաշխարհային մակարդակով  լաւագոյնը նկատուեցաւ, ձեռքով գծուած հարուստ նկարազարդումներով, հետաքրքրական մանրամասնութիւններով, որոնց շնորհիւ` անոնք նուաճեցին եօթը ակադեմական մրցանակ` Օսքարներ եւ ներառուեցան հոլիվուտեան շարժանկարներու շարքին:

«Ես վստահ եմ, որ ձեր փոքր տարիքին, եւ նոյնիսկ հիմա, երբ կը դիտէք, կը դժուարանաք գիտնալու, թէ ե՛րբ պատրաստուած են», կ՛ըսէ Ճերի Պեք` շարժուն գծանկարի պատմաբան մը, որ այդ ճարտարարուեստի ասպարէզին մէջ զանազան աշխատանքներ կատարած է:

«Շարժուն գծանկարը յատկանշական բան մը ունի: Անիկա մշտադալար է, չի թառամիր, չի մարիր: Գծանկարը գծանկար է, անիկա նման է նկարչական ցուցահանդէս մը դիտելուն: Այո՛,  մենք գիտենք, որ ատոնք 1800-ականներէն կամ 1700-ականներէն են. ատիկա նշանակութիւն չունի, եւ այդ գործերը տակաւին ձեզի հետ այսօր կը խօսին », կ՛ըսէ ան:

«Այս իրողութիւնը նոյնն է շարժուն գծանկարներու պարագային: Ժամանակի ընթացքին մեր սորվածը այն է, որ անոնք իսկապէս հիանալի արուեստ են: Անոնք ժամանակաւոր, միայն մէկ անգամ գործածելու զուարճանք չեն»:

Քելլի   Ճերի պարեց Ճին Քելիի հետ, 1945 թուականին պատրաստուած  Anchors Aweigh երգախառն շարժապատկերին մէջ:  Թոմ եւ Ճերի  նոյնպէս ելոյթ ունեցան  լողորդ եւ դերասանուհի Էսթեր Ուիլիըմսի հետ, 1953-ի  Dangerous When Wet ժապաւէնին մէջ

Երբ շարժապատկերի արտադրիչ Ֆրետ Քիմփի հանգստեան կոչուեցաւ, 1950-ականներու կէսերուն, Հաննան եւ Պարպարան ստանձնեցին «Էմ.Ճի. Էմ»-ի շարժուն գծանկարի բաժանմունքը, պիւտճէի կրճատումէն կարճ ժամանակ առաջ:

Ընկերութեան ղեկավարները, որոնց կը սպասէր  պատկերասփիւռի աճող ժողովրդականութիւնը, հասկցան, որ իրենք կրնան գրեթէ նոյնքան գումար շահիլ` ե՛ւ կրկին հրապարակելով հին շարժուն գծանկարները, ե՛ւ պատրաստելով  նորերը:

Երբ անոնց բաժանմունքը  փակուեցաւ 1957-ին, Հաննան եւ Պարպարան ստեղծեցին իրենց արտադրական ընկերութիւնը: Բայց միայն քանի մը տարի ետք «Էմ.Ճի.Էմ» որոշեց վերակենդանացնել Թոմը եւ Ճերին` առանց իր բուն ստեղծողներուն: 1961 թուականին ընկերութիւնը այդ աշխատանքին ձեռնարկեց Փրակայի մէջ` ծախսերը խնայելու համար: Շիքակոյէն գծագրիչ Կեն Տէյչին յանձնարարուած էր ղեկավարել վերամշակումը, բայց ան սեղմ պիւտճէին եւ բնօրինակին  անծանօթ անձնակազմին պատճառով դժուարացաւ:

Անոր սթիւտիոն նոյնպէս գաղտնի նկարահանեց այլ շարժուն գծանկարներու դրուագներ, ներառեալ` Փոփէյը: Չեխական անունները ամերիկեանի վերածուեցան, որպէսզի պատկերասփիւռը դիտողները այդ հաղորդումները, շօ-երը համայնավարութեան չկապեն:

«Երկաթէ վարագոյրին պատճառով Փրակայի սթիւտիոյին մէջ գտնուող գծագրիչները բնաւ չէին տեսած Թոմ եւ  Ճերի շարժուն գծանկարի ժապաւէն», աւելի ուշ ըսաւ Տէյչ հարցազրոյցի մը մէջ:

«Ես գիտէի, որ դասականներուն առաջին հետեւողը ըլլալս զիս Թոմ եւ Ճերիի համակիրներու թիրախը պիտի դարձնէր», աւելցուց Տէյչ, որուն պատրաստած 13 շարժուն գծանկարները պարբերաբար պիտակաւորուեցան որպէս ամէնէն վատը:

Հարցազրոյցներուն մէջ Տէյչ ազնիւ էր իրենց վատ համբաւին, վարկին մասին եւ բացայայտեց, որ իր պատրաստածներուն համար նոյնիսկ մահուան սպառնալիք ստացած է:

Տէյչէն ետք  առաջադրանքը յանձնուեցաւ Չաք Ճոնզի, որ յայտնի էր «Ուորնըր եղբայրներ» ընկերութեան մէջ «Լունի Թունզ» շարժուն գծանկարներու շարքերուն վրայ իր կատարած աշխատանքով: Չաք Ճոնզ Թոմի յօնքերը աւելի հաստ գծեց, իսկ դէմքը` աւելի շեղակի:

72-ամեայ Մարք Քոսլեր բազմաթիւ  մարդոցմէ մէկն է, որ ջերմ յիշատակներ ունի Թոմ եւ Ճերիի մեծնալուն մասին: Ան հօրը ձեռքէն քաշելով` զայն տարած է Սենթ Լուիի տեղական շարժապատկերի սրահը` կրկին եւ կրկին դիտելու համար այդ շարժուն գծանկարները: Մարք Քոսլեր սկսաւ պատրաստել իր սեփական շարժուն գծանկարները, որոնք մասամբ ներշնչուած էին այդ կերպարներէն: Ան ապա շարժուն գծանկարի  իր ինքնուրոյն ընդարձակ ասպարէզը ունեցաւ:

«Թոմ եւ Ճերի շարժուն գծանկարին մեծ մասը հիմնուած է անոնց տեսքին, ժամանակին, երաժշտութեան եւ ամէն բանի վրայ: Անիկա սքանչելի ձեւանիշ, բանաձեւ մըն է, ամէն բան իրարու կապակցուած է: Եւ երբ ընկերութիւնը փորձեց զանոնք կազմաքանդել եւ վերակազմել այլ անձնակազմով, ձեւագէտներով եւ այլ կատակերգութեամբ, անիկա ինծի համար անհարազատ կը թուի, եթէ գիտէք, թէ ես ի՛նչ նկատի ունիմ», ըսաւ Մարք Քոսլեր:

Ան քիչ մը ուշ եկած է այս ասպարէզին մէջ աշխատելու Թոմ եւ Ճերիի վրայ,  բայց կը յիշէ «կոթողական» պահու յուզումը, երբ Հաննան եւ Պարպարան երեւան հանեցին իր շարժուն գծանկարի դպրոցը:

«Էմ.Ճի.Էմ» ընկերութեան մէջ պատկերասփիւռը «վատ բառ» կը նկատուէր, բայց առանձին գործելէ ետք Հաննա եւ Պարպերա առանցքային էին հարթակին վրայ: Աւելի երկարատեւ դրուագներով եւ փոքր պիւտճէներով, անոնք յարմարցուցին շարժուն գծանկարի իրենց ոճը եւ ի գործ դրին հնարքներ ` ժամանակ եւ գումար խնայելու համար:

Անոնց շարժուն գծանկարները տասնամեակներ շարունակ տիրապետեցին մանկական պատկերասփիւռին: Անոնք առաջին անգամ յաջողութիւն գտան 1960-ականներու սկիզբին`  Հաքըլպըրի Հաունտ եւ Եոկի Պեր  կերպարներով, եւ շուտով հասան աւելի մեծ յաջողութիւններու ` «Ֆլինսթոնզ», «Թոփ Քեթ» եւ «Սքուպի Տու» շարժուն գծանկարներով:

1970-ականներուն, զոյգը վերադարձաւ Թոմ եւ Ճերիի: Մինչ այդ առաջին դրուագներէն  շատերը կը նկատուէին «չափազանց վայրագ»` պատկերասփիւռի կայաններուն տրուած թարմ ուղեցոյցներու ներքեւ: Նոր դրուագները` Թոմը եւ Ճերին որպէս ընկերներ,  երբեք բնօրինակներու յաջողութիւնը չեն ունեցած:

Հաննա. Հաննա(ձախին) եւ Պարպարա (աջին) փորձեցին վարձել  Էմ.Ճի.Էմ.-ի իրենց նախկին աշխատակազմէն կարելի եղածին չափ  շատ գործակիցներ

Ժամանակի միւս շարժուն գծանկարներուն նման` Թոմ եւ Ճերի-ին ժառանգութիւնը նոյնպէս բարդացած է ցեղային հարցի անոր նկարագրութեան դէմ  երկար ատենէ գոյութիւն ունեցող քննադատութեամբ: Մասնաւորապէս` «Մայրիկի երկու կօշիկ»-ի կերպարը. հարաւային չափազանցուած առոգանութեամբ, տան սեւամորթ սպասուհին, որ մէջքէն վար նկարուած է, պիտակաւորուած է որպէս վիրաւորական ցեղային ծաղրանկար: Շարքին որոշ հատուածներ նոյնպէս կը պարունակեն կատակներ` օգտագործելով ասիացիներու եւ բնիկ ամերիկացիներու սեւամորթ եւ նսեմացուցիչ պատկերներ:

Երբ բնօրինակները կը պատկերասփռուէին, 1960-ականներուն Միացեալ Նահանգներու մէջ  որոշ տեսարաններ խմբագրուած էին եւ «Մամմին» փոխարինուած էր նոր կերպարներով, որոնք աւելցուած էին Չաք Ճոնզի խումբին կողմէ: Այսօր ամէնէն վիրաւորական դրուագները սովորաբար կը ջնջուին նախկին հաւաքածոներէն:

Թոմ եւ Ճերին` իր բռնութեամբ եւ մութ կատակերգութեամբ, այսօր աշխարհի մէջ տակաւին կը շարունակէ մնալ չափազանց տարածուած: Անիկա կարելի է գտնել մանկական պատկերասփիւռներու մէջ`  Ճափոնէն մինչեւ Փաքիստան, իսկ բջիջային հեռաձայններու նոր խաղը Չինաստանի մէջ ունի աւելի քան 100 միլիոն գործածող:

Ցուցադրութիւնը զարմանալիօրէն նոյնպէս յայտնուեցաւ լրատուական միջոցներուն մէջ:  2016-ին եգիպտական բարձրաստիճան պաշտօնատար մը փորձեց մեղադրել Թոմ Եւ Ճերի շարժուն գծանկարը Միջին Արեւելքի մէջ  բռնութեան աճին համար, եւ  Իրանի հոգեւոր գերագոյն առաջնորդը իրենց յարաբերութիւնները Միացեալ Նահանգներու հետ առնուազն երկու անգամ համեմատեց Թոմի եւ Ճերիի հետ:

Իրաք Թոմ եւ Ճերիի նկարը` Իրաքի Տոմիզ գաղթակայանին մէջ, 2014 թուականին

Տասնամեակներէ ի վեր «Պի.Պի.Սի.»-ի յայտագիրներու մէջ, որպէս կանոնաւոր հաղորդում,  անիկա յատկապէս հաճելի թուեցաւ Բրիտանիոյ մէջ,  եւ 2015-ին կայացած հարցախոյզը` Թոմ եւ Ճերին Բրիտանիոյ չափահասներու շրջանակին մէջ  ամէնէն տարածուած շարժուն գծանկարը անուանեց:

Կատուն եւ մկնիկը իրենց ստեղծումէն 80 տարի ետք յայտնուած են ամէն բանի մէջ` «մանկական» տարբերակէն  մինչեւ 1992-ի երաժշտախառն շարժապատկեր մը, ուր անոնք կ՛երգեն եւ կը խօսին:

Պիլ Հաննա մահացաւ 2001 թուականին, իսկ Ճօ Պարպարա`  2006-ին: Իր մահէն տարի մը առաջ Պարպարա` Թոմ եւ Ճերի շարժուն գծանկարին համար վերջին անգամ արժանացաւ պատիւի, որ  նոյնպէս առաջինն էր` առանց իր նախկին գործընկերոջ:

«Մենք կատարեալ կերպով կը հասկնայինք զիրար, եւ իւրաքանչիւրս խորապէս կը յարգէր միւսին աշխատանքը», ըսաւ Պարպարա իրենց աշխատանքային յարաբերութիւններուն մասին:

Թոմ եւ Ճերիի նոր  տարբերակը, որ ձեռքով գծագրութեան փոխարէն` պատրաստուած է ֆլեշով, կը պատկերասփռուի 2014 թուականէն

«Ուորնըր եղբայրներ» ընկերութիւնը, որ այժմ  Թոմ եւ Ճերի շարժուն գծանկարին սեփականատէրն է, այս տարուան Ս. Ծննդեան տօնէն առաջ պիտի հրապարակէ նոր շարժանկար մը: Ծրագիրին մասին շատ բան յայտնի չէ, բացի անկէ, որ դերասաններ Քլոէ Կրէյս Մորեցի եւ Քեն Եոնկի հետ համաձայնագիր ստորագրուած է

Ճերի Պեք կ՛ըսէ. «Թոմ եւ Ճերի շարժուն գծանկարը միշտ գրաւիչ կը մնայ, որովհետեւ կերպարները համաշխարհային են եւ զանոնք դիւրին է հասկնալ: Կը խորհիմ, որ բազմաթիւ մարդիկ  կրնան նոյնանալ Ճերիին հետ, որովհետեւ մեր կեանքին մէջ միշտ ճնշող մը կայ: Մենք միշտ ունինք մէկը` մեր տնօրէնը, մեր տանտէրը, քաղաքականութիւնը, որեւէ բան: Երբ մենք պարզապէս կը փորձենք ապրիլ մեր կեանքը, կը գտնուի մէկը, որ կ՛ուզէ խանգարել այն»:

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )