Լոռիի Անկրկնելի Մեծերը

Ն. ԱՒԱԳԵԱՆ

Յովհաննէս Թումանեանի արձանը Դսեղ գիւղի հրապարակին վրայ

Առաւօտ էր: Շարժավարը մեր ճշդած ժամուն ժամանեց, եւ Ձորագետէն ուղղուեցանք դէպի Դսեղ: Գեղեցիկ էր Լոռին: Տարբեր հմայք մը ունէր` իր կանաչազարդ լեռներով,  հովիտներով, ոսկեգոյն դաշտերով: Ոլորապտոյտ ճամբաներէ անցանք ու հասանք Դսեղ գիւղի հրապարակը, որուն շատ մօտ կը գտնուէր Յովհաննէս Թումանեանի տուն-թանգարանը:

Ամէնուր կը տիրէր լռութիւն: Մեղմ հովը կը փչէր` թեթեւ զովութիւն մը պարգեւելով մեզի: Հրապարակի պուրակի ծառերուն ճիւղերը կ՛օրօրուէին հովէն, իսկ տերեւները իրարու քսուելով` կը խօսէին իրարու հետ, կարծես կը պատմէին Մեծ բանաստեղծին հեքիաթները, որոնց հերոսներուն քանդակները զետեղուած էին հրապարակին վրայ:

Առաջին հայեացքով նկատեցի հրապարակի պուրակի մուտքին կանգնեցուած Թումանեանի հսկայական արձանը, որ բաւականին բարձր էր: Այնքան բարձր, որ անոր դէմքին նայելով` հետը խօսելու համար պէտք էր քիչ մը հեռանալ արձանէն:  Այդպէս ալ ըրի: Քիչ մը ետ գացի, դիրքորոշուեցայ ու զայն դիտեցի հեռուէն: Դիտեցի ՄԵԾ ՄԱՐԴ-ը: Ակնածանքով դիտեցի անոր արձանը: Խորունկ շունչ մը քաշեցի, թոքերուս մէջ ամբարեցի Լոռիի մաքուր օդը ու համարձակութեամբ մը ըսի իրեն.

– Մե՛ծ վարպետ, ծննդեանդ 150-ամեակին առիթով հեռաւոր Լիբանանէն այցի եկած ենք քովդ, ծննդավայրդ տեսնելու, քու շնչած օդդ շնչելու, քալած հողիդ վրայէն քալելու, հետքերդ փնտռելու: Այցի եկած ենք շնորհակալութիւն յայտնելու այն բոլոր դասերուն համար, զորս սորվեցուցիր մեզի հեքիաթներուդ  ընդմէջէն: Քիչ յետոյ պիտի այցելենք  պապենական օճախդ, ուր անցուցիր մանկութեանդ տարիները: Պատկերներ պիտի նկարենք այդ օճախէն, լսենք` կեանքէդ մեզի անծանօթ բաժինները, ոգեղէն ներկայութեամբ սնուցանենք մեր հոգիները:

Յովհաննէս Թումանեանի սիրտը թաղուած վայրը

Թումանեան լուռ մտիկ ըրաւ: Լուռ էր նաեւ գիւղը: Հոն միայն կարելի էր լսել բնութեան ձայնը. ծառերուն ճիւղերուն վրայ թառած թռչուններուն ճռուողիւնը, տերեւներուն սօսափիւնը կամ պուրակին մէջ նստած պապուկներուն հանդարտ խօսակցութիւնը:

Ուղղուեցանք դէպի թանգարան: Հակառակ անոր որ օրը երկուշաբթի էր, ու թանգարանը` փակ, սակայն յաջողեցանք մտնել: Դրացիներ ձայն տուին պատասխանատուին, որ անյապաղ հասաւ ու բացաւ դուռը:  Տան մէջ շրջեցանք, հետաքրքրական տեղեկութիւններ լսեցինք եւ ելանք բակ, ուր հանդիպեցանք մեծ բանաստեղծին հեքիաթներու հերոսներուն տախտակէ քանդակներուն`  «Շունն ու կատուն», «Ծիտիկը», «Անյաղթ աքլորը», «Քաջ Նազարը» եւ այլն: Տեսանք նաեւ անոր յիշատակին նուիրուած կոթողը, ուր կը հանգչի բանաստեղծին սիրտը: Տուն-թանգարանին դիմաց գտնուող Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ շրջափակին մէջ ալ կը հանգչէին Թումանեանի հօր եւ մեծ հօր աճիւնները:

Աւարտեցինք այցը ու պէտք էր ուղղուէինք դէպի ինքնաշարժ, սակայն ինչպէ՞ս: Ինչպէ՞ս լքել խաղաղութիւնը: Ինչպէ՞ս բաժնուիլ համեստութիւն, պարզութիւն եւ անմեղութիւն ցոլացնող Դսեղէն, ուր եթէ բնակիս,  միայն ու միայն բարութեան եւ պարզութեան դասեր կը քաղես:

Բայց ինքնաշարժը յառաջացաւ ու հեռացանք գիւղէն: Այս անգամ` Լոռիի մէջ ուղղուելու համար այլ վայր մը:

Լոռիի Ծիրանաւոր Ս. Նշան եկեղեցի

Դսեղի լեռնանցքներէն բարձրացանք  դէպի վեր, դէպի խիտ ու կանաչապատ լեռներ, ճամբուն մէկ կողմը Ձորագետի կիրճն էր, միւս կողմը` Լոռիի լեռները: Դարձդարձիկ ճամբաները մեզ հասցուցին շատ բարձր ու ընդարձակ սարահարթ մը, ուր կառուցուած է Ծիրանաւոր Սուրբ Նշան եկեղեցին, իսկ սարալանջին կանգուն է Հոռոմայրի վանական համալիրը: Սարահարթին դիմաց պարզուած հրաշք տեսարանը կարծես երկրային դրախտն էր: Դրախտ մը, զոր անկուշտ աչքերով կը դիտես, ամբողջ էութեամբ կը վայելես անոր մոգական  բնութիւնը ու կը սիրահարիս  ամէն մէկ մասնիկին

Հոռոմայրի վանքը

Ճիշդ այդ երկրային դրախտավայրին մէկ գիւղին` Այգեհատի մէջ կը հանգչէր սուրբ մը: Դաշնակցութեան սուրբը` Սիմոն Զաւարեանը:

Դսեղի նման Այգեհատի մէջ ալ լռութիւն կը տիրէր: Ճամբուն տեւողութեան ինքնաշարժէն աջ ու ձախ նայելով` կը փնտռէինք սուրբին շիրիմը: Բաւական յառաջանալէ ետք հասանք ճանապարհի եզրին գտնուող գիւղին գերեզմանները, ուր կը հանգչէին Այգեհատի բնակիչները, սակայն հոն չէր մեր սուրբը:

Անոնցմէ անդին, նոյն շարքին գտանք այն, ինչ որ կը փնտռէինք: Այո՛, գտանք: Հոն էր սուրբին շիրիմը: Տեսանք զայն:

Շարժավարին հետ իջանք ինքնաշարժէն:  Քալեցինք այնպիսի երկիւղածութեամբ` կարծես  մատրան մը մէջ ըլլայինք,  քալեցինք Դաշնակցութեան դրօշակը մեր ձեռքին` անով Դաշնակցութեան սուրբին շիրիմը ծածկելու, առաքինի դաշնակցականին շիրիմին  մեր ուխտը վերանորոգելու:

Մօտեցանք շիրմաքարին: Կորսնցուցածը վերագտած մանուկի մը հրճուանքով զննեցինք  տապանաքարը, որուն տակ կը ննջէր առաքինի, խստապահանջ Մեծութիւն մը, Դաշնակցութեան հիմնադիր երրորդութեան Խիղճը: Ազնուական եւ անզուգական նուիրեալը, որ կեանքի 47 տարիները նուիրեց ժողովուրդին: Ան է մեր սուրբը, որուն կ՛երկրպագենք դաշնակցականներս, եւ որուն գաղափարները մէյ մէկ պատուիրաններ են մեզի համար: Հիմա այնքան մօտիկ կեցած` ի՞նչ կարելի էր խօսիլ, ի՞նչ կրնայինք ըսել իրեն, բացի հետեւեալ բառերէն.

– Սո՛ւրբ ընկեր, գաղափարներդ ու գործդ մեզ առաջնորդեցին դէպի հոս: Մեզի նման ուրիշներ ալ այցի պիտի գան շիրիմիդ, Այգեհատի մէջ սաւառնող հոգիիդ հանդիպելու  եւ  հողակոյտիդ իւրաքանչիւր հիւլէէն պատգամ մը առնելու:

Զարմանալիօրէն սպասեցի, որ բան մը ըսէր, լոկ բառ մը խօսէր:

Թումանեանի պէս, Զաւարեանն ալ լուռ մնաց: Երկուքին լռութիւնը պահ մը ինծի մտածել տուաւ, որ պէտք է իմանայի, թէ խօսքի փոխարէն` մեծերուն Գործն է, որ կը խօսի:

Հոգեպարար էր պահը: Բաժնուեցանք Զաւարեանէն: Վերանորոգուած կամքով բարձրացանք ինքնաշարժ:

Օձունի վանք

Վերադարձի ճամբուն վրայ այցելեցինք  Լոռիի մարզի գանձերէն`  Օձունի Սուրբ Աստուածածին վանական համալիրը: Ակներեւ, տիրական ներկայութեամբ, երկնասլաց գմբէթով վանքը կը հսկէր Օձուն գիւղին վրայ: Լոռիի բարձունքին թառած` ան հովանի էր Թումանեանին եւ Զաւարեանին:

Լոռիի մէջ մեր շրջագայութիւնը աւարտած էր: Հմայուած էինք անոր խիտ անտառներով, ոսկեգոյն դաշտերով, կանաչապատ կիրճերով ու անկրկնելի Մեծերով:

Սարահարթ Լոռիի մէջ

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)