Մուսա Լեռ – Այնճարէն Տպաւորիչ Պատկերներ

ՇԱՂԻԿ ՊԷՐՊԷՐԵԱՆ
ՄԵՍՐՈՊ ՔԷՆՏԻՐՃԵԱՆ

Մուսա Լեռէն Եկած Սուրբ Մեսրոպը

Տէր Վահան Քէնտիրճեան եւ իր ընտանիքը, Պիթիաս, 1930-ականներ։

Մուսա Լերան Պիթիաս գիւղէն Սուրբ Աստուածածին եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւը` Վահան քհնյ. Քէնտիրճեանը իր վտիտ մարմնով, բայց մեղմ ժպիտով կը յայտնուէր նոր ժամանակաշրջանի մը մէջ եւ` Դիմատետրի եւ Սուրէն Քէշիշեանի Ս. Ծննդեան երգեցողութեամբ, կը միացնէր աշխարհասփիւռ մուսալեռցիները` Այնճարին:

Մուսա Լերան բարբառը կը գործածուէր բացատրելու համար Ս. Ծննդեան պատմութիւնը եւ տալու երկնային պատգամը. «Մի՛ վախնար, փոքրիկ հօտ»: Տէր Վահան քահանան իր երկարամեայ եկեղեցական ծառայութեամբ կարողացած է Աւետարանը քարոզել` օգտագործելով Մուսա Լերան բարբառը:

Ան տասնեակ տարիներ ամենայն համեստութեամբ բաժնեկցած է Այնճարի ժողովուրդին անձկութիւնը: Հագնելով գիւղը շրջապատող աղքատութիւնն ու դժբախտութիւնը` որպէս անձնական պատեան, կարողացած է վայելել բոլորին յարգանքն ու համակրանքը:

Տէր Վահան եղած է Այնճարի հին թէ նոր եկեղեցւոյ անշարժ սիւնը: Իր հիմնադրած գործը ներկայիս կը շարունակուի Շուշանեան Կիրակնօրեայ դպրոցին ընդմէջէն:

Յաւերժ պիտի ապրին Մուսա Լեռէն Այնճար եկած, լուսահոգի Տէր Վահանը եւ անոր ամէնօրեայ ժամերգութիւնները, իսկապէս ան մուսալեռցի Սուրբ Մեսրոպն էր, որ շարունակ կը միացնէր Այնճարը բոլոր մուսալեռցիներուն` Մուսա Լեռի բարբառով եւ իր խոնարհ հոգւով:

Անմահ է յիշատակը բոլոր սպասարկած քահանաներուն եւ օրհնեալ է գործը ներկայիս գործող տարեց ու երիտասարդ հոգեւոր հայրերուն:

Այնճարի Սեւ Ձին

Տարիներու ընթացքին ձին շարունակած է մնալ քաջութեան, զօրութեան եւ ազնուականութեան գերագոյն խորհրդանիշը:

Տարբեր մշակոյթներու պատմութեան մէջ ծանօթ ենք պատկերներու եւ դէպքերու, ուր նշանաւոր ռազմիկներ եւ ասպետներ տարած են յիշատակելի յաղթութիւններ` իրենց ձիերուն շնորհիւ: Բայց արդեօք հարց տուա՞ծ ենք ու մտածա՞ծ` ի՛նչ կը նշանակէ ըլլալ այդ ձին, եւ ոչ թէ ասպետը:

Այդ ձին, որ կը վազէ ցեխոտ, մրոտ ճամբաներէ, բայց կը մնայ միշտ խրոխտ ու կանգուն, ինչպէս ինքը` Մուսա Լեռը:

***

Ամառնային տաք առաւօտ մը, յունիսի կիսուն, արթնցայ ու տեսայ, թէ հօրս հեծանիւը տակաւին յենած էր բակի պատին, իսկ ինք նստած էր բակի շատրուանին մօտ: Տասնամեայ մանչուկ խելքս սարսափելիօրէն խորթ գտաւ անոր գործի չերթալը: Մտահոգութեան մութ ամպերուն մէջ կորսուած, յանկարծ ներս եկաւ վարժապետ Հապէշեանը` հօրս տեղեկացնելու, թէ էֆենտին կը պահանջէ զինք տեսնել ու անձամբ խօսիլ անոր հետ:

Միանալով հօրս պտոյտին, ուղղուեցանք դէպի էֆենտիին բնակարանը: Հայրս զիս իր ուսին առած, մօտեցաւ Մովսէս Տէր Գալուստեանին տան, որ ճերմակ ու կանաչ ցանկապատերով շրջապատուած շատ գրաւիչ ու տարբեր էր բոլոր գեղջուկ տուներէն: Երկարահասակ, հուժկու մտաւորականը արդէն դուրսը կանգնած էր` մեզ դիմաւորելու: Էֆենտին էր: Հօրս ուսերուն վրայ նստած ըլլալով, կարողացայ ուշադրութեամբ քննել անոր դէմքին մանրամասնութիւնները: Վախազդու, բայց միեւնոյն ժամանակ խորհրդաւոր արտայայտութիւն մը ուրուագծուած էր անոր դէմքին: Ունէր հանդարտ, բայց մտածկոտ աչքեր: Իսկ անոր գլխուն կազմուածքը իմ մանկական յիշատակարանիս մէջ ձգեց ձիու տպաւորութիւն: Կարծես բաւական սակաւախօս ըլլար, արդարեւ գլխու փոքր շարժումով մը մեզ հրաւիրեց ներս: Անոր յարգարժան կինը` տիկին Անահիտը, իր երեւոյթով եւ խօսելաոճով տարբեր էր գիւղի բոլոր կիներէն: Ան փարիզուհիի ոճով ամուսնոյն հետ կը խօսէր ֆրանսերէն բառեր. հագած էր ծաղկաւոր կոկիկ եւ երկար հագուստ մը, որ շատ հազուագիւտ էր եւ չտեսնուած: Այս մէկը առաջին տպաւորիչ յիշատակս է Այնճարի սեւ ձիէն:

Մովսէս Տէր Գալուստեան Մուսա Լեռէն վրնջելով եւ վազելով եկած է ու մեզ բերած է Այնճար:

Մուսա Լերան ինքնապաշտպանութեան զինուորական ղեկավար, հայկական լեգէոնի սպայ, Լիբանանի խորհրդարանի պատգամաւոր, ՀՅԴ-ի երկարամեայ գործօն անդամ, դիւանագէտ, ազգային հերոս, մուսալեռցիները համախմբող ու ճահիճ Այնճարը բարեփոխող, կառուցող ու շքեղացնող ինքնատիպ ուժ մըն էր ան:

Այնճարի սեւ ձին մինչեւ իր կեանքին վերջալոյսը «վրնջած է» հայութեան եւ Այնճարի համար: Թէեւ հիմա ան ֆիզիքապէս հեռացած է, բայց եւ այնպէս ձիուն աչքերը տակաւին մշտարթուն են եւ կը դիտեն դրախտավայր Այնճարը:

Անմառ Լապտերը

Մութ գիշեր է. երիտասարդուհի մը լապտերը ձեռքին կը պտտի Այնճարի ամայի փողոցները: Ձիւնը սառած է, ինչ որ շատ կը դժուարացնէ այս միսիոնարուհիին շրջագայութիւնը: Աստուածային կոչում ունէր ան, միշտ կը հսկէր եւ շատ սիրով կը խնամէր գիշերօթիկի խումբ մը սաներ, զորս պատսպարած է երկու սենեակնոց ֆրանսական տուներու մէջ:

Այնճար կոչուող ձմեռնային ցեխոտ, ամառնային փշոտ անապատը սաստիկ ճնշումի կ՛ենթարկէ այս միսիոնարուհին` յուսահատելու աստիճան:

Ցատկելով տասնամեակներու օղակին վրայէն, քոյր Հետուիկի մաքնիսային լապտերը իր շողարձակումով Այնճար կը կեդրոնացնէ սփիւռքահայութեան չքաւոր աշակերտութիւնը: Ան կը պատսպարէ զանոնք Այնճարի Հայ աւետարանական երկրորդական վարժարանին մէջ. ասոր կողքին, այս միսիոնարուհիին եւ գործակիցներուն ջանքերուն շնորհիւ կը կառուցուին գիշերօթիկ կեանքի համար նուիրուած ընդարձակ երեք շէնքեր: Այս երկսեռ շէնքերուն մէջ ան շարունակ կը ջանայ հիմը դնել չքաւոր, անտէր անտիրական աշակերտութեան քրիստոնէական կեանքին` անոնց տալով կրթական, ֆիզիքական եւ հոգեւոր ամէն տեսակ յարմարութիւններ ու սնունդ:

Այնճարի 80-ամեակի կրթական հունձքին անկասկած իրենց անժխտելի բերքը տուած են Ազգային Յառաջ վարժարանը եւ կաթողիկէ Անարատ Յղութեան քոյրերու վարժարանը, որ մինչեւ օրս կը ծառայէ իր Աղաճանեան սանուց պատսպարեալներու տունով:

Տակաւին շատ մեծ առեղծուած է, թէ ի՞նչ աստուածային ներշնչումով տասնամեակներ շարունակ Հիլֆսպունտ միսիոնարութեան քոյրերը ամոքեցին գաղթական այնճարցիներուն եւ համայն սփիւռքահայութեան հոգին` մղելով զանոնք դէպի լուսաշող ապագայ մը:

Քոյր Հետուիկի եւ գործակիցներուն վառած բազմակողմանի անցեալէն եկած լապտերները առասպելական են, եւ անոնք յաւերժ կը մնան որպէս հայապահպանման անժխտելի վկաներ: Անոնց ճառագայթները սփռուած են ցեխոտ Այնճարէն մինչեւ լուսաւոր աշխարհի անկիւնները:

Նուիրեալ միսիոնարուհիներու կրօնական, կրթական ու բարեսիրական գործը գաղթական այնճարցիներուն եւ համայն հայութեան տուած է եւ կը շարունակէ տալ բազում օրհնութիւնները` Այնճարի 80-ամեակէն անդին եւս:

 

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)