Մուսա Լեռ-Այնճարի 80-ամեակին. «Ես Մուսա Լեռցի Եմ»

ՍԵՒԱՆ ԱԴԱՄԵԱՆ-ՓԱՄՊՈՒՔԵԱՆ

Այս օրերուս, մինչ զանազան ձեռնարկներով կը նշուի Այնճարի հիմնադրութեան 80 եւ Մուսա Լերան հերոսամարտի 104-ամեակները, սենեակիս անկիւնը նստած կը մտածեմ. արդէն 104 տարիներ անցեր են այս հերոսամարտէն, որուն ընթացքին Մուսա լեռցիները լեռ բարձրացան եւ 40 օրեր պայքարելով տուին 18 անմեղ զոհեր, որոնք առանց մտաբերելու մահը նետուեցան կրակին մէջ եւ իրենց կեանքին գնով պաշտպանեցին պապերուն հայրենի սուրբ հողը: Այո՛, անոնք իրենց մարմինով մեզմէ բաժնուեցան, բայց անոնց անթառամ յիշատակը ու կատարած սուրբ գործը մնաց իւրաքանչիւր մուսա լեռցիի հոգիին ու սրտին մէջ ու պիտի շարունակէ մնալ գալիք բոլոր սերունդներուն մէջ եւս, այնքան ատեն որ ամէն տարի կը նշուի անոնց սուրբ յիշատակը:

Եթէ պահ մը մտածես, թէ ինչ կը նշանակէ աշխարհի վրայ թերեւս շատ փոքր եւ քանի մը հազար հաշուող ժողովուրդ մը 40 օրեր շարունակ պայքարի բազմաթիւ երկիրներու տիրապետած հսկայ օսմանեան պետութեան մը դէմ, որպէս մուսա լեռցի, իսկապէս կը հպարտանաս, որովհետեւ նմանօրինակ պատմութիւններ քիչ կը պատահին աշխարհի վրայ:

Որպէս այս քաջարի հերոսամարտէն ազատած ժողովուրդի մը զաւակներ, անհուն ու անսահման սիրով լեցուած մեր քաջ պապերուն հանդէպ, եթէ մէկը մեզ հարցնէ, թէ Հայաստանի որ շրջանէն էք, հպարտօրէն պէտք է պատասխանենք. «Մենք մուսալեռցի ենք»:

Մուսա լեռցին իր սիրելի գիւղերուն մէջ ստեղծած էր բարեկեցիկ ընտանեկան կեանք, հողը սիրելու եւ պաշտպանելու երեւոյթ, հիմնած էր եկեղեցիներ, դպրոցներ, արհեստանոցներ… ունէր սեփական կալուածներ, ինչքեր, աղբիւրներ, պտղատու ծառեր… տակաւին շատ երազներ ունէր կատարելիք այնտեղ, բայց ափսոս, այդ բոլոր երազները չկրցաւ իրականացնել, որովհետեւ 80 տարիներ առաջ այդ օսմանեան հսկայ ու անգութ պետութիւնը, շարունակելով իր նախնիներու աղտոտ քաղաքականութիւնը, ուզեց հայութենէն պարպել Մուսա Լեռը` կարծելով, թէ անոնք այս ձեւով պիտի բնաջնջուին: Ան չէր բաւարարուած 1915-ի տեղահան եղած եւ մէկուկէս միլիոն զոհ տուած հայ ժողովուրդի անմեղ արեամբ: Ուզեց բնաջնջել նաեւ մուսալեռցին, բայց մուսա լեռցին այս բոլոր տառապանքները տարաւ ծով համբերութեամբ, որովհետեւ լաւ գիտէր, որ ինքը հերոս եւ քաջարի ժողովուրդի մը ժառանգորդն էր եւ թոյլ պէտք չէ տար, որ այդ անպիտանը յաջողի իր ծրագիրին մէջ: Տեղահանութեան ընթացքին տոկաց, դիմագրաւեց բոլոր դժուարութիւններն ու խոչընդոտները: Ճիշդ է, որ շատ չարչարուեցաւ, բայց յաջողեցաւ հասնիլ Լիբանանի Պեքաայի այն դաշտը, որ լեցուն էր քարերով, ժայռերով, փուշերով, հիւանդութիւններով…: Այս բոլորը դիմագրաւեց վրաններու տակ ապրելով, տալով բազմաթիւ նահատակներ, որոնք իրենց հոգիները աւանդեցին ցուրտէն, սնունդի պակասէն, զանազան հիւանդութիւններէն: Այո՛, այս բոլոր տառապանքներն ալ տարաւ ծով համբերութեամբ, մինչեւ որ իրեն տրուեցաւ ֆրանսական այն փոքրիկ ու ապրելու համար ոչ այնքան բաւարար տնակը, որ յոյս ներշնչեց իրեն: Անկէ ետք մուսալեռցին ունէր աւելի ծանր ու հսկայական գործ մը. ինչպէս ծաղկեցնել այս քարքարոտ վայրը: Առաջին օրերէն լծուեցաւ աշխատանքի: Ուսերուն վրայ ժայռը կրելով տաշեց ու ձեւաւորեց, հողը փուշերէն մաքրեց ու հերկեց, գիշեր-ցերեկ աշխատելով աղի քրտինք թափեց եւ այս մեկուսացած ու ամայի վայրը վերածեց աննման դրախտավայրի եւ հայակերտ բուրաստան մը, որ կոչուեցաւ Այնճար եւ դարձաւ շքեղ ու նախանձելի գիւղ մը:

Սիրելի՛ մուսա լեռցի երիտասարդներ եւ գալիք սերունդներ,

Խօսքս ձեզի ուղղելով կ՛ըսեմ, որ յարգը գիտցէք ձեր պապերուն ձեռքերով, արեամբ ու քրտինքով կերտուած այս գիւղին: Աշխարհի վրայ, ո՛ւր ալ երթաք, վստահ պիտի չգտնէք այսպիսի հայաշունչ եւ շքեղ գիւղ մը, որ դժոխքէն վերածուած է դրախտի` շնորհիւ մեր աշխատասէր պապերուն: Միշտ տէր կանգնեցէք այս գիւղին, որպէսզի մեր պապերուն աճիւնները հանգիստ ննջեն: Եւ եթէ մէկը ձեզի հարցնէ, թէ որտեղացի էք, հպարտօրէն, բարձրաձայն եւ յստակ ձայնով գոչեցէք. «ԵՍ ՄՈՒՍԱ ԼԵՌՑԻ ԵՄ»:

10 սեպտեմբեր 2019
Այնճար

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)