Սրբալոյս Միւռոնը

ՆԱՐԵԿ ՎՐԴ. ԼՈՒԻՍԵԱՆ
Ժողովրդապետ`
Քեսապի հայ կաթողիկէ Ս. Միքայէլ եկեղեցւոյ

Ձիթենին խորհրդանիշն է խաղաղութեան, ինչպէս նաեւ` Աստուծոյ եւ մարդոց միջեւ բարեկամութեան: Անոր ազնուական պտուղներէն քամուած հիւթը` խառնուած բալասանի եւ քառասուն տեսակ ծաղիկներու նեկտարին, կը կազմեն հայ միւռոնը:

Սրբալոյս միւռոնը մեր հայու հոգին անպարտելի պահող անգերազանցելի հոգեկան աւիշն է ամէն տեսակ չարի դէմ: Ան կը խորհրդանշէ միութիւնը հայութեան: Բոլոր հայ քրիստոնեայ երեխաները, դարերէ ի վեր, իրենց ճակտին կը ստանան լուսակաթ, մեղրագոյն արտօսրը քաւութեան` սուրբ միւռոնը:

Հայուն համար սուրբ միւռոնը ունի կենսական կարեւորութիւն: Անիկա մանուկին ճակատէն կը սրբէ ադամական` սկզբնական մեղքը, հիւանդներ կը բուժէ, ցաւեր կը դարմանէ, սուգեր կը փարատէ, չարիքին չքացման կը նպաստէ եւ Աստուծոյ թագաւորող ձեռքը իբրեւ հովանի կը տարածէ մեր հոգիին եւ սրտին վերեւ: Հայ հաւատացեալը մեծ ջերմեռանդութեամբ ու հաւատքով կը մօտենայ  միւռոնով օրհնուած սուրբ աւազանին, յունուար 6-ին, ու անոր ջուրէն, իբրեւ ցաւերու բուժիչ եւ վէրքերու բալասան, կը խմէ ու կը քսէ իր ցաւած մարմնին վրայ:

Մեր հայրապետները Աստուծոյ սուրբ սեղանները սրբալոյս միւռոնով կ՛օծեն, անոնց առջեւ կ՛աղօթեն ու ս. պատարագ կը մատուցեն: Հայ հաւատացեալը իբրեւ հոգեւոր պետ կ՛ընդունուի, որովհետեւ անոր աջն ու ճակատը օծուած են սուրբ միւռոնով:

Ահա, թէ ինչո՛ւ հայ ժողովուրդին բոլոր խաւերուն համար բացառիկ օր մըն է միւռոնօրհնութեան օրը, որ 8  սեպտեմբեր 2019-ին տեղի ունեցաւ Զմմառու դարաւոր մայրավանքին մէջ:

Սուրբ միւռոնը, հոգեւոր դիտանկիւնէն զատ, բացառիկ խորհրդաւորութիւն եւ ընդհանրացած ժողովրդական նշանակութիւն ունի մեզի համար` ազգային տեսակէտէն դիտելով: Հայ ազգը շրջապատուած ըլլալով այլակրօն ու այլադաւան ազգերով` աշխատած է ինքնութիւնը պահելու համար որոշ տարբերութիւն մը դնելու իր եւ օտարներու միջեւ` սուրբ միւռոնի դրոշմով:

Աւանդութեամբ մեզի հասած տեղեկութեան համաձայն, կը կարդանք, որ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եղած է առաջին օրհնողը սուրբ միւռոնին: Բայց ե՞րբ եւ ինչպէ՞ս` չենք գիտեր: Պատմական տուեալ ունինք միայն Լուսաւորչի որդի` Վրթանէս կաթողիկոսի մասին, երբ Երուսաղէմի Մակար պատրիարքը նամակ մը կը գրէր հայոց հայրապետին եւ կ՛ըսէր., որ «սրբութեան իւղը» պէտք է, որ եպիսկոպոսապետը միայն օրհնէ կամ, բացառիկ պարագաներու մէջ, եպիսկոպոսապետի հրամանով, երկու կամ երեք եպիսկոպոսներ միասնաբար օրհնեն` քահանաներու եւ եպիսկոպոսներուն ձգելով միայն հասարակ իւղի օրհնութիւնը, որ կը գործածուի հիւանդներ օծելու համար:

Ը. դարուն, Յովհաննէս Օձնեցի կաթողիկոս, իր ժամանակին կատարուած ինչ-ինչ զեղծումներու առաջքը առնելու համար, կը հրահանգէր, որ միւռոնը, այսինքն` «անուշահոտութեան իւղը», միայն եպիսկոպոսապետը` կաթողիկոսը օրհնէ:

Յովհաննէս Իմաստասէր Օձնեցի կաթողիկոսին օրով, 719 թուականին գումարուած Դուինի Ե. ժողովին մէջ խնդրոյ առարկայ կը դառնայ միւռոնի օրհնութեան խանգարումներու առաջքը առնելու հարցը, եւ կ՛որոշուի սուրբ միւռոնի օրհնութիւնը միայն կաթողիկոսին վերապահել, տարին մէկ անգամ, Աւագ հինգշաբթի օրը բաշխել եպիսկոպոսներու եւ քահանաներու, սուրբ սեղան, եկեղեցի, խաչ օրհնելու եւ օծելու համար:

768 թուականին, Պարտաւի ժողովին մէջ, Սիոն Ա. Բաւոնցի կաթողիկոսի օրով, դարձեալ նիւթ կը դառնայ ս. միւռոնի օրհնութիւնը, որովհետեւ հակառակ հաստատուած սովորութեան` կրկին անկարգութիւններ տեղի կ՛ունենային. քահանաներ եւ եպիսկոպոսներ միւռոն կ՛օրհնէին, կամ կաթողիկոսին օրհնուած միւռոնին վրայ իրենց կողմէ յաւելումներ կը կատարէին: Սոյն ժողովի Ե. կանոնը կ՛արգիլէ եպիսկոպոսներուն եւ քահանաներուն` միւռոն օրհնել եւ կը հրահանգէ, սրբազան հայրապետներու համաձայն, կաթողիկոսէն միայն ստանալ միւռոնը:

Գեղեցիկ աւանդութիւն մը կայ, որ կ՛ըսէ, թէ Պետրոս Գետադարձ կաթողիկոս (1019-1058 թ.) Վասիլ Բ. կայսեր հրաւէրով Տրապիզոն կ՛երթայ Աստուածայայտնութեան տօնին առիթով ջրօրհնէք կատարելու: Երբ կաթողիկոսը կը սկսի միւռոնը գետին մէջ կաթեցնել, լոյսի ճառագայթներու մեծ ցնցուղ մը կը փայլատակէ չորս դին, եւ ներկայ հաւատացեալները կը տեսնեն, հայ թէ յոյն, թէ` «ո՛չ միայն սաստիկ հուր ցոլաց ջուրին վրայ, այլ գետը վայրկեան մը կապուեցաւ ու անշարժ մնաց` իբրեւ երկնային ապացոյց  հայոց միւռոնին սրբութեան»:

ԺԱ. դարուն, Անի մայրաքաղաքի անկումով, Բագրատունեաց թագաւորութիւնը վերջ կը գտնէր: Գագիկ Բ. կ՛արգելափակուէր Կ. Պոլսոյ մէջ: Յոյներ, առանց քաղաքական իրենց շահը նկատի առնելու, կուրօրէն հայ Բագրատունի թագաւորութիւնը կործանելէ ետք, կ՛ուզեն նաեւ դարերու իրենց երազը իրականացնել` Հայ եկեղեցին ձուլելով Յոյն եկեղեցւոյ հետ: Պետրոս Գետադարձ կաթողիկոս Կ. Պոլիս կը կանչուի: Ան գուշակելով Հայ եկեղեցւոյ գլխուն գալիքը` 400 լիթր միւռոն կը պահէ Անիի մօտ, Ախուրեան գետի յատակը, որպէսզի հակառակ պարագային, եթէ յոյները չարտօնեն իրեն վերադառնալ եւ իր յաջորդին` Խաչիկ Բ. Անեցի կաթողիկոսին արգիլեն միւռոն օրհնել, հայեր միւռոնի` իրենց ինքնուրոյնութիւնը շեշտող գլխաւոր սրբութեան պակաս չունենան,:

Ս. Ներսէս Շնորհալի կաթողիկոսի օրով (1166- 1173), 1172-ին յոյն պատգամաւորներ Հռոմկլայ կը հասնին` իրենց հետ բերելով Մանուէլ կայսեր եւ Միքայէլ պատրիարքի նամակները` ինը գլուխներէ բաղկացած առաջարկութիւններով, եկեղեցական միութիւնը վերջնականապէս կարգադրելու համար:

Առաջարկութեան 5-րդը կը վերաբերի սուրբ միւռոնի պատրաստութեան: Յոյները կ՛առաջարկեն, որ միւռոնի պատրաստութիւնը ձիթենիի պտուղներէն ըլլայ, այսինքն` անխարդախ ձէթով: Հայաստանի ցուրտ կլիմային պատճառով ձիթենին հազուագիւտ ըլլալով` միւռոնը երբեմն պատրաստուած էր շուշմայի բուսական իւղով եւ ոչ թէ ձիթենիի իւղէն: Ս. Շնորհալի կաթողիկոս կը պատասխանէ յոյներուն.

«Նիւթը չունի որեւէ զօրութիւն, այլ հայրապետին աղօթքն ու օրհնութիւնն է, որ աստուածային շնորհքը կը միացնէ ձէթին հետ, ուրեմն առաւելութիւն կամ պակասութիւն չկայ, եթէ ձէթը ծառէն ըլլայ կամ բոյսէն»:

Սարգիս Շնորհալի (ԺԲ դար) չորս տեսակ իւղ կը յիշէ. առաջինը` սրբալոյս միւռոնը, երկրորդը` երեխաները օծելու իւղը, երրորդը` հիւանդաց իւղը եւ չորրորդը` վախճանելուն իւղը:

Հայուն բովանդակ կեանքը եղած է տառապանքներու եւ հալածանքներու շղթայ մը: Հայ կաթողիկէ Տանն Կիլիկիոյ աթոռի փոխադրութիւնը դէպի Զմմառ` Լիբանան, 1749-էն ի վեր, տասնեակ հայրապետներ օրհնած են սրբալոյս միւռոնը մայրավանքէն ներս, ու 270 տարիներու ընթացքին մեր սուրբ եւ ուղղափառ հաւատքը պահած ենք Ս. Գրիգոր Լուսաւորչի եւ անկէ «պլպլացող ու պլպլալիք միշտ կանթեղ»-ին հանդէպ:

Մայր հայրենիքէն հեռաւոր հորիզոններու օտար ափերուն վրայ ցրուած հայ հաւատացեալ բեկորներուն գութ եւ սէր, դեղ ու բալասան, մխիթարութիւն եւ սփոփանք պիտի ըլլայ սրբալոյս միւռոնի օրհնութիւնը` ձեռամբ Գրիգոր Պետրոս Ի. Ղապրոյեան կաթողիկոս-պատրիարք  Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկէ հայոց եւ բաշխումը ի սփիւռս աշխարհի Զմմառու հնադարեան մայրավանքէն:

Թող սրբալոյս միւռոնը հայ ժողովուրդին մէջ ծագեցնէ սիրոյ, համերաշխութեան ոգին եւ ըլլայ զօրաւոր կապը, որ անքակտելիօրէն կը միացնէ Հայ եկեղեցւոյ բոլոր զաւակները:

Թող սրբալոյս միւռոնը մաքրէ մեր սրտերը, լուսաւորէ մեր մտքերը, սրբացնէ մեր կեանքը ու մեզ առաջնորդէ դէպի սրբութիւն, ճշմարտութիւն ու յաւերժութիւն:

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)