Վերադառնալու Երազանքով

Ն. ԱՒԱԳԵԱՆ

Շաբաթ էր օրը: Խանդավառութեամբ պատրաստուեցանք Գիւմրի երթալու` գնացքով:

Սասունցի Դաւիթի արձանին մօտ հասանք եւ կ’ուղղուէինք դէպքի գնացքի կայարան, երբ յանկարծ մեր փոքրիկ աղջնակը հարցուց.

– Մա՛մ, հոս Սասո՞ւն է:

Զարմացայ, թէ ինչո՞ւ հարցուց այդ հարցումը, որովհետեւ նախապէս այցելած է արձանը: Իրեն յիշեցուցի, որ մենք տակաւին Երեւանի մէջ ենք, այս հրապարակին վրայ կանգնեցուցած են Դաւիթի արձանը այնպէս, ինչպէս` այլ արձաններ, որոնց հանդիպեցանք զանազան տեղեր, աւելցնելով, որ Սասունը պատմական, գրաւեալ Հայաստանի մէջ է, բայց ինչո՞ւ հարցուցիր այս հարցումը:

– Այո՛, մա՛մ, գիտեմ,- ըսաւ ու շարունակեց.- մեր հայոց պատմութեան ուսուցչուհին ըսած է մեզի, որ Դաւիթ սասունցի է, պէտք չէ՞ր, որ անոր արձանը Սասունի մէջ ըլլար:

Անմեղ, բայց տեղին էր հարցումը: Ըսի. «Ճի՛շդ ես. կարելի է Սասնոյ մէջ ալ տեղադրել արձանը, այլ քաղաքի մէջ ալ»: Չուզեցի անոր  միտքը աւելի խճողել եւ երթալով հայոց պատմութեան ակունքները` մանրամասնութիւններ յիշել: Միտքէս ըսի. «Երանի Սասնոյ մէջ ըլլայինք: Իւրաքանչիւրս վերարմատաւորուէր իրեն հարազատ հողին ակօսներուն մէջ»:

Հասանք կայարան: Ներկայացանք տոմսարկղի պատասխանատուին, ապահովեցինք տոմսերը եւ բարձրացանք գնացք:

Տեղերը սահմանափակ էին: Ամէն ոք արդէն ապահոված էր իր աթոռը եւ` տեղաւորուած:  Գնացքին պատասխանատու հսկիչն ու ոստիկանը արդարօրէն կը կատարէին իրենց պարտականութիւնը` քաղաքավարօրէն ստուգելով տոմսերը, հաշուի առնելով նաեւ ամէն նրբութիւն` երեխաները, տարեցները: Ըստ պատասխանատուին փոխանցած թելադրանքներուն, հարկ էր իւրաքանչիւր ճամբորդ նստէր իր տեղը, ընտանիքի անդամներ համատեղ նստէին, ճամբորդները ճամբու ընթացքին բարձրաձայն չխօսակցէին  չխանգարելու համար իրենց ընկերակիցներուն հանգիստը: Ուղեւորներուն մէջ կային հայաստանցիներ, սփիւռքահայեր, լիբանանցի արաբներ եւ զանազան գոյնի մարդիկ:

Գնացքը իր ընթացքը առաւ: Շուրջ 2 ժամ պէտք էր համբերել հասնելու համար Գիւմրի: Հարց չէր, որովհետեւ այդ միջոցին պիտի վայելէինք պատուհաններէն պարզուած տեսարանը` հայրենի լեռները, դաշտերը, հրաշագեղ բնութիւնը:

Մինչ ամէն ճամբորդ զբաղած էր իրեն հետաքրքրող զբաղումով, ուշադրութիւնս գրաւեց մեր շարքին, կողքի նստարանին վրայ բազմած  միջին տարիքով հայ երիտասարդ մը, որ բարձրաձայն արեւմտահայերէն կը խօսէր: Քովը նստած էր աւելի յառաջացած տարիքով մարդ մը` գիրկը առած թոռնիկը: Ճիշդ դիմացի նստարանին վրայ կային լիբանանցի արաբ երիտասարդներ, որոնցմէ մին որոշ ժամանակէ մը ի վեր Հայաստան կ՛ապրէր ու կ՛աշխատէր, իսկ միւսն ալ պտոյտի եկած էր: Ի՜նչ զուգադիպութիւն. լիբանանցիները նոյն շարքին վրայ տեղաւորուած էին:

Երիտասարդը անվերջ կը խօսէր, համարեա չդադրեցաւ խօսելէ: Լիբանանահայ մըն էր ան: Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին գաղթած էր Ամերիկա ու կ’ապրէր Կլենտէյլ քաղաքին մէջ: Խօսքերէն իմացայ, որ հիացած էր Երեւանով, հրապարակով, ճամբաներուն օրինականութեամբ, հակառակ անոր որ իր բնակած քաղաքին մէջ ալ կարգ ու կանոն կը տիրէր: Իրեն համար Հայաստանի կանոնները կարծես աւելի օրինական էին: Ընկերակիցին պատմեց Լիբանանէն, Կլենտէյլէն: Ուրախ էր, որ Գիւմրի պիտի այցելէր: Բջիջային հեռախօսին վրայ, քարտէսի միջոցով կը հետեւէր իւրաքանչիւր կէտի, մանուկի հիացմունքով յայտնաբերելով հասած վայրին անունը կամ դիմացի լեռնաշղթային ետեւ գտնուող սահմանը, ծառերը, արագիլներու բոյները… Իրեն ընկերակցող հայաստանցի բարեդէմ մարդը լուռ մտիկ կ’ընէր, երբեմն մեղմ կը ժպտէր ու գլուխը կ’օրօրէր: Երկար արեւմտահայերէն խօսելէ ետք մէկ ալ  արտայայտուեցաւ արաբերէնով: Ինքզինք ծանօթացուց լիբանանցի տղոց, անոնց եւս պատմեց հայոց պատմութիւնը` իրեն ծանօթ տեղեկութիւններով, հասնելով մինչեւ պատմական Հայաստան: Երիտասարդը ամէն ճիգ կը թափէր ցոյց տալու համար, որ ինք հայ մըն է եւ քաջածանօթ է իր պատմութեան եւ ազգին: Այնքան մը, որ իր շուրջը նստողները  բոլորն ալ ներկայ եղան հայոց պատմութեան դասապահի մը:

Ես մերթ ընդ մերթ կը պատասխանէի աղջնակներուս հարցումներուն` դիտելով պատուհանէն բացուող պատկերները, դաշտերուն մէջ կանգնած թէ երկինքը թռչող  արագիլները, կուտակուած յարդի բլուրները, լայնածիր դաշտերը, գիւղական տուները, արօտավայրերը եւ մերթ ականջալուր  կը հետեւէի երիտասարդին խօսքերուն: Պահ մը ինկայ խոր մտածումներու մէջ:

Ան ալ մեզի նման լիբանանահայ մըն էր: Ամերիկաբնակ լիբանանահայ մը, որ պտոյտի եկած էր հայրենիք: Կարօտի ապրումներով, հայրենիքը յայտնաբերողի աչքերով կը դիտէր շուրջբոլորը, կը զմայլէր հայրենիքի գեղեցկութեամբ, կը նկարէր ամէն ինչ: Այնքան մը, որ հեռախօսին մէջ հաւաքեց մեծաթիւ պատկերներ: Պատկերներ` հայրենիքէն: Այդ պատկերները իրեն հետ պիտի տանէր շա՜տ հեռու, պիտի տանէր օտարութիւն,  յիշատակներ վերապրելու եւ գուցէ օտարներուն ցոյց տալու համար եւ հպարտանալով իր հայրենիքով:

Այդ երիտասարդին նման` քանի՜ քանի՛ հայ ընտանիքներ, երիտասարդներ սփիւռքի այլազան գաղթօճախներէն ամէն ամառ կու գան հայրենիք այցելութեան: Հայրենիք կու գան` ծանօթանալու պապենական հողին, խմելու անոր անապական ջուրը, շնչելու անոր զով օդը, այցելելու գեղատեսիլ վայրերը, բարձրանալու սարերը, պտտելու սաղարթախիտ անտառներուն մէջ, աղօթելու եւ խոկալու խորհրդաւոր վանքերուն մէջ, ըմբոշխնելու Արարատի վեհութիւնը, հոգու պարտք կատարելու Ծիծեռնակաբերդի մէջ հանգչող նահատակներուն աճիւններուն, ուխտի երթալու Ս. Էջմիածին, յաղթանակի եւ անկախութեան կանչ բարձրացնելու Սարդարապատի մէջ, ընտանեկան հաւաքներ կազմակերպելու, հայրենի հողին վրայ, Աստուծոյ օրհնութեամբ  ընտանիք կազմելու խոստում տալու,   հայրենի եկեղեցիի մը մկրտարանին մէջ քրիստոնեայ մկրտուելու, ճեմելու Երեւանի փողոցները, այցելելու թանգարանները, համտեսելու հայկական ճաշերն ու…

Ու ի՞նչ:  Ու թաց աչքերով, քաղցր յիշատակներով մեկնելու` յաջորդ ամառ  վերադառնալու երազանքով:

Եւ, օտարութեան մէջ, արմատէն պոկուած բոյսի մը նման, ամիսներ շարունակ փնտռելով այն հողը, ուր իր նմանները կ’ապրին: Փնտռելով այն երկնակամարը, ուրկէ պայծառ արեւը կը ծագի եւ շողերը կը տարածէ անծայրածիր ոսկեգոյն դաշտերուն վրայ` իր գիրկին մէջ առնելով ամէն տեսակի բոյսերը անխտի՛ր: Փնտռելով հայրենի լեռներուն առինքնող զօրութիւնն ու ապահովութիւն: Վիշտով փնտռելով, բայց խանդով յիշելով հայրենիքի մէջ անցուցած երանելի օրերը: Թախիծով, բայց հայրենիքը ճանչցողի, հայրենիք այցելած ըլլալու գոհունակութեան զգացումով: Գուցէ` հայրենի երկրէն յիշատակի իրեր  բերելով ու բնակարանին մէջ Հայաստան ստեղծելով:  Օտար միջավայրի մէջ` իրեն հարազատ միջավայրը փնտռելով: Կրկնակի պատկանելիութեան ապրումներուն դէմ մաքառելով, մինչեւ հասնի այն պահը, երբ  հայուն հոգին ու միտքը ամէն պատկանելիութենէ վեր գերադասեն հայրենիքի պատկանելիութիւնը: Մինչեւ այն պահը, երբ կարենանք Դաւիթի արձանը կոթողել Սասնոյ մէջ:  Մինչեւ այն օրը, երբ հայրենի հողին վրայ ապրելու երազանքը դառնայ իրականութիւն:

Ակնթարթի մը մէջ մտածումներուս շղթան յանկարծ քակուեցաւ: Մենք հասած էինք վարպետներու քաղաքը` Գիւմրի: Մեր օրը պիտի անցընէինք հոն` Յովհաննէս Շիրազի, Աւետիք Իսահակեանի տուն- թանգարաններու ծանօթացումով, եկեղեցի այցելութեամբ, քաղաքին մէջ շրջելով եւ երեկոյեան,  յիշողութեանս կողովին մէջ Գիւմրիէն յիշատակներ ժողված, Երեւան վերադառնայինք:

Աւեիտիք Իսահակեանի տուն-թանգարան

Յովհաննէս Շիրազի տուն թանգան

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)