50 Տարի Առաջ (26 Օգոստոս 1969)

Ճնշիչ Հարցականը

 Լուսինէն Անդին…

Աստղանաւորդներուն ընծայուած համաժողովրդային յարգանքը (օգոստոս 13-ին), ինչպէս նաեւ նախագահ Նիքսընի պատուոյ ընդունելութիւնը Քալիֆորնիոյ մէջ, առիթ դարձան արծարծելու գիտութեան եւ կեանքի հիմնական կարգ մը ըմբռնումներ, ու, անշուշտ, մարդկութիւնը մղձաւանջային երազի մը մէջ պահող գերագոյն իղձը` «Խաղաղութիւն»:

Ամիս մը առաջ ալ, երբ լուսնէջքը փաստ կը դառնար Արմսթրոնկի պատմական առաջին պտոյտով` արբանեակի մակերեսին վրայ, յաջողութեան առաջին անդրադարձը եղաւ Մարդուն հարցումը` մարդկութեան.

– Գիտական նուաճում մը արձանագրեցինք` շնորհիւ մարդկային մտքի թռիչքներուն եւ թեքնիք իրագործումներուն. հասանք աննուաճելի լուսնին եւ Միջոցի դարը թեւակոխեցինք անջրպետային խիզախումով մը. սակայն ի՜նչ նուաճելի իտէալներ ու նպատակներ կան տակաւին Երկրի վրայ… Պիտի կրնա՞նք, պիտի ուզե՞նք հասնիլ նաեւ խաղաղութեան:

Լուսնէջքի աշխարհացունց դէպքը տեսակ մը «գինովութիւն» ստեղծեց երկրէ երկիր: Եթէ ամերիկացի ժողովուրդին համար հասկնալի էր ասիկա, նոյն իմաստը եւ բնոյթը չունէր, սակայն, եւրոպական, ասիական կամ ափրիկեան ցամաքամասերուն համար, որոնք ի վերջոյ վկաներ էին եւ հանդիսատեսներ, եւ ո՛չ նախաձեռնողներ:

Համաշխարհային խանդավառութեան ակունքը պէտք է փնտռել վստահօրէն բոլոր ժողովուրդներու այն ներքին եւ բնազդական հաւատքին մէջ, որ գիտութեան այս նոր յաղթանակը կոչուած է խորհրդանշելու մարդ էակի անպարտելի կամքը` «անիրագործելի» կամ «անկարելի» նկատուած երազներ իրականացնելու:

Իրե՛նք, երրորդութեան աստղերը` Արմսթրոնկ, Ալտրին եւ Քոլինզ, երբ լուսնային հորիզոնէն Երկրի ծիրը կը խուզարկէին յաղթանակի առաջին իսկ ակնթարթին, խռովուած էին ապահովաբար այն խոր անդրադարձումով, որ գիտութեան այս նոր նուաճումը չի կրնար դարմանել մարդկային հաւաքականութեան պարտութեան իրողութիւնը` խաղաղութիւն հաստատելու ճիգերուն մէջ:

Բարձրանալ անհուն, խորտակել երկնքի «անհասանելի»-ութեան առասպելը ու ոտք դնել լուսնի վրայ` գիտութեան յաղթանակն է անգիտութեան դէմ. սակայն մտքի այս նուաճումը պատճառ մը չէ ժխտելու հոգեկան աղքատացումի եւ որբացման երեւոյթը մարդկային կեանքի մէջ. արդարութեան, բարութեան եւ խաղաղութեան դատի տեղքայլը, որ տագնապի ու մղձաւանջի մէջ կը պահէ ժողովուրդները, մեծը թէ փոքրը` հաւասարապէս:

Ուշագրաւ էին, արդարեւ, երեք աստղանաւորդներուն պատգամները` նախ լուսնէն, ապա` Միացեալ ազգերու կազմակերպութեան եւ վերջապէս համաժողովրդային ընդունելութեան բեմերէն.

– «Երկրի քաղաքացիներ, որոնք կրցան լուծել գաղտնիքը երկրէն հեռանալու եւ հասնելու լուսնին, կրնա՛ն նաեւ լուծել երկրի վրայ մնալու հարցը»…

Նախագահ Նիքսըն, յաղթանակի անմիջական վաղորդայնին, Պուքրեշի մէջ (Ռումանիա), զինք ու ամերիկացի ժողովուրդը ողջունելու փութացող ռումէն նախագահին եւ ժողովուրդին նո՛յն բանը կ՛ըսէր.

– Մարդկային պատմութեան մեծագոյն թուականներէն մէկուն կը զուգադիպի իմ այս այցելութիւնը: Մարդ էակը ոտք դրաւ լուսնին վրայ. անջրպետին հետ հաստատեցինք մնայուն կապ մը: Հեռանկարներ կան սակայն, զորս չենք իրագործած դեռ, հոս` երկրի վրայ: Տակաւին չհասանք ճշմարիտ խաղաղութեան, աշխարհի մէջ»:

Ա՛յս է տիրական զգացումը եւ տանջող հարցականը, հինգ աշխարհամասերու վրայ, բոլոր ցեղերէ բոլոր ժողովուրդներուն մօտ:

Մեծ յաղթանակներ ու մեծ պարտութիւններ, հոգեբանօրէն ցնցումի եւ անդրադարձումի առիթներ կը դառնան: Մեծ ուրախութիւններ եւ մեծ աղէտներ մարդ էակը կը մղեն մարդկայնական ապրումներու եւ մտածումներու:

Լուսնի նուաճումը` գիտութեան եւ մարդուն կողմէ, մարդկայնութեան նոյն զգացումով վարակած է ժողովուրդները, ու միջազգային մամուլ եւ մտաւորական շրջանակներ լայնօրէն արձագանգ կ՛ըլլան հոգեկան այս մակընթացութեան:

Լուսինը դարձած է «ուսուցիչ»` մտրակելու համար մարդոց էութիւնը եւ մղելու համար զանոնք իրենց տկարութեան, չարութեան, շահախնդիր ախորժներուն, տմարդութեանց եւ սխալներու ճանաչումին:

Գիտութեան հաշուոյն, աննախընթաց նուաճումի մը փաստը կայ անշուշտ: Սակայն, խորքին մէջ, նոյնիսկ գիտական այս յաջողութիւնը մարդ էակի մտքին, կամքին, ծրագրուած ճիգերուն, դէպի նպատակ հերոսական ձգտումին արդիւնքն է: Լուսնէջքը վկայութիւն մը կը դառնայ այն մասին, որ յաղթանակները կը կարօտին մարդկային մտքի զօրաշարժի մը` իմացական թէ թեքնիք գիւտերու, ներդաշնակ ու համակարգուած տքնութեանց:

Տուեալներ, որոնք որքան գործնական եւ իրապաշտ` նոյնքա՛ն եւ բնազանցական եւ գաղափարական իմացումներու սահմանին մէջ կրնան նպաստ դառնալ յաջողութեան: Բարիք դառնալ մարդկային հաւաքականութեան: Խոցեր դարմանել, վէրքեր սպիացնել, տառապանքներ մեղմել:

Կարելիութիւններու դաշտ մըն է, որ կը բացուի, եթէ անշուշտ չպակսի բարեացակամութիւնը, որ հիմնական կամուրջն է մարդ էակը մարդկութեան կապող: Նախապաշարումներ, կիրքեր, անձնասիրութիւններ եւ շահախնդրութիւններ կը չքանան, երբ անհատը կամ առանձին ժողովուրդներ ընդհանրականութեան մը մէկ մասնիկը ըլլալու գիտակցութեամբ կ՛ապրին:

Լուսին երթալու պէտք չկա՜ր, անշուշտ, այս անդրադարձումով ապրելու եւ գործելու համար. եւ հաւանական է, որ Հրատն ու Լուսնթագը նուաճելէ ետք ալ, տակաւին, լուծելի խնդիրներ մնացած ըլլան մարդկային կեանքի մէջ: Պատմութիւնը շա՜տ «կառախումբեր» փախցուցած է եւ մնացած` նոյն կէտին վրայ, նոյն խարխափումներուն մէջ…

Սակայն այն յո՜յսը, որ քարացած խիղճերը եւ մեղապարտ հոգիները այսպէս պարբերաբար կը ցնցուին ու ձգտումը ցոյց կու տան բարձրանալու նաեւ հոգեպէս, կը մղէ մարդկութիւնը ակնկալելու, որ հրաշքներ պատահին նաեւ Երազներու աշխարհին մէջ…

ՄԻՆԱՍ ԹԷՕԼԷՕԼԵԱՆ

«Ազատ Օր»-ը

Քանակով քիչ, սակայն որակով բարձր մնաց յունահայ մեր գաղութը: Ան թեւակոխեց վերանորոգման շրջան մը` վերահաստատելով իր բնականոն կեանքը ազգային, կրթական եւ հանրային բոլոր մարզերու մէջ:

Եւ անտարակոյս, այդ վերակենդանացման ընթացքին մեծապէս նպաստեց տեղւոյն հայ մամուլը, եւ առաջին հերթին` «Ազատ օր»-ը:

Դաշնակցական այս օրաթերթը խմբագրական թէ վարչական անկարելի պայմաններու տակ մնաց իր դերին մէջ` թէ՛ որպէս ազգային ոգիի արտայայտութիւն եւ թէ՛ որպէս գաղութի վերակազմութեան աշխատանքներուն մղում տուող ուժը:

Գիտակից իր վսեմ առաքելութեան, «Ազատ օր»-ը բարձր պահեց գաղափարական դրօշը` միանգամայն արդարացնելով դաշնակցական մամուլէն ակնկալուած իր դերը:

Տնտեսապէս տկար գաղութներէն մին կը ներկայանայ Յունաստանի հայկական օճախը, եւ ատոր համապատասխան դժուարին պայմաններու մէջ կը հրատարակուի «Ազատ օր» թերթը, որ տակաւին ձեռքով կը շարուի: Այլեւս հրամայական պահանջ դարձած է, թեքնիքի եւ յառաջդիմութեան այս դարուն, «Ազատ օր»-ի տպարանը օժտել տողաշար մեքենայով մը:

Գնահատելով «Ազատ օր»-ի ճիգերն ու ազգային ճակատին վրայ անոր թափած ջանքերը` Հիւսիսային եւ Հարաւային Ամերիկայի ընկերները որոշեցին տողաշար մեքենայ մը նուիրել «Ազատ Օր»-ի տպարանին:

Այդ նպատակով Պուէնոս Այրեսի մէջ կազմուեցաւ հանգանակիչ յանձնախումբ մը, որ գովելի նախանձախնդրութեամբ գործի ձեռնարկեց եւ մեր շրջանին բաժին ինկած գումարին երկու երրորդը ապահովեց: Մնացեալ մէկ երրորդը գոյացնելու համար յանձնախումբը կազմակերպեց ընկերահամակրական ճաշկերոյթ մը, որ տեղի ունեցաւ Խրիմեան կրթական հիմնարկութեան սրահին մէջ:

«ԱՐՄԵՆԻԱ»

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)