50 Տարի Առաջ (9 Օգոստոս 1969)

Արժէքներու Հետազօտիչները

Կրնամ սխալած ըլլալ, սակայն կը խորհիմ, թէ բոլոր ՀՄԸՄ-ականներուն մէջ Երուսաղէմի տղաքը ամէնէն աւելի կը սիրէին իրենց միութիւնը: Անցեալ եղանակով կը խօսիմ, որովհետեւ կ՛ակնարկեմ այն շէն օրերուն, երբ տակաւին նոր Երուսաղէմը չէր գրաւուած հրեաներու կողմէ: Տարբեր էր ՀՄԸՄ-ի ակումբը. կարելի էր որեւէ երեկոյ անդամական ընդհանուր ժողովի կոչ ընել ու նոյն րոպէին իսկ ակումբին մէջ զբաղած տղոց թիւը մեծամասնութիւն կ՛ըլլար: Տարբեր էր միութիւնն ալ. Երուսաղէմի ՀՄԸՄ-ը կարելի էր կոչել Հայ մարմնամարզական ընդհ. միութիւն, Հայ մշակութային ընդհ. միութիւն, Հայ մարդասիրական ընդհ. միութիւն, մէկ խօսքով` Հայ միութիւններու ընդհ. միութիւն: Աչքառու մասնագիտութիւն` ձերբակալել բոլոր հայ արժէքաւոր անձնաւորութիւնները, որ Սուրբ Քաղաքէն կ՛անցնէին, ու օգտուիլ անոնց տաղանդէն:

Հինգշաբթի երեկոյ մը, վարչական ժողովի ընթացքին, ամենագէտ Լեւոն յայտարարեց.

– Գիտէ՞ք, պարոն Բենիամին Թաշեան Երուսաղէմ եկած է ու իջեւանած` «Ալմազա» պանդոկը:

Անմիջապէս, ընտրուեցաւ երեք անձերէ բաղկացած յանձնախումբ մը, որուն պարտականութիւն տրուեցաւ յաջորդ օրն իսկ բարեգալուստի այցելութիւն մը տալ պարոն Թաշեանին ու հրաւիրել զինք բանախօսելու ակումբին մէջ, կիրակի, կէսօրէ առաջ ժամը տասին: Հրաւիրել` կը նշանակէր փախուստի դուռերը փակել:

Պարոն Թաշեան անձնապէս անծանօթ էր բոլորիս ալ: Իր գրութիւններուն հրապոյրը գերած էր մեր հոգիները: Իր պարզ, վճիտ ու դիւրահաղորդ ոճը կարօտալի հարազատի մը վերածած էր իր անձը: Կարելի չէ Թաշեան կարդալ ու անծանօթ մնալ իրեն, որովհետեւ, երբ Թաշեան կը կարդաս, կը մոռնաս, թէ ընթերցանութիւն է ըրածդ, այլ կը կարծես, թէ մանկութեանդ ընկերը, տարեկից քեզի, մօտդ կայնած, մտերմիկ խօսակցութիւն կ՛ունենայ հետդ. այնքան մօտ, որ կը զգաս իրմէ քեզի փոխանցուող հայկականութիւնը: Հայերէն լեզուն սիրող մը չկայ, որ յափշտակութեամբ չկարդայ Թաշեանը, ու Թաշեան կարդացող մը չկայ, որ աւելի ու աւելի չյափշտակուի հայերէնէն: Ան, որ կը ճանչնայ Թաշեանը, երկիւղածութեամբ կը մօտենայ Սրբարանին:

Յաջորդ երեկոյ յանձնախումբի անդամներս պանդոկի մանչուկին ետեւէն կը բարձրանանք գորգածածկ աստիճաններէն եւ կանգ կ՛առնենք թիւ 9 սենեակին դիմաց: Մանչուկը, առանց դրան զանգը տալու, կը բանայ դուռը ու ներս կը հրաւիրէ մեզ: Պարոն Թաշեան, կռնակը` մուտքի դրան, սեղանի մը վրայ ծռած, քանի մը թուղթեր կարգի կը բերէ: Բաւականին լեցունկեկ, միջահասակ, ճաղատին շուրջը, մահիկաձեւ, սեւ ու ճերմակ երիզներով մարդ մըն է:

– Բարի՛ իրիկուն, պարո՛ն Թաշեան,- կ՛ըսեն միաբերան:

Պարոն Թաշեան, անտարբեր, կը շարունակէ աշխատանքը:

– Բարի՛ իրիկուն, պարո՛ն Թաշեան,- կը կրկնենք բարձրաձայն:

Դանդաղ, միայն գլուխը` կիսով մը, մեր կողմ կը դարձնէ ու ակնոցներուն վրայէն կը դիտէ մեզ: Շառագոյն դէմք մը ունի ու աչքերու ծիածաններուն թան խառնուած է:

– Մենք Երուսաղէմի ՀՄԸՄ-ը կը ներկայացնենք,- կ՛ըսէ Եդուարդ:

– Ինչպէ՞ս:

– Մենք Երուսաղէմի ՀՄԸՄ-ը կը ներկայացնենք,- կը կրկնենք միաձայն:

Պարոն Թաշեան ափերովը մէջքը առաջ կը հրէ ու երկա՜ր «օֆ»-ով մը կը շտկէ կռնակը:

– Կը ներէք,- կ՛ըսէ,- աչքերս լաւ չեն տեսներ, ու ականջներս լաւ չեն լսեր. ի՞նչ ներկայացում է ձեր տալիքը:

– Մենք Երուսաղէմի ՀՄԸՄ-ը կը ներկայացնենք,- կը պոռայ Յակոբ:

– Ապրի՛ս, հազա՛ր ապրիս. ես ասոր «ձա՛յն» կ՛ըսեմ. դուն քովս նստէ. խնդրեմ` նստեցէք, ես ալ հանգչելու նպատակ ունէի:

Թաքուն ու հաճելի ժպիտ մը ունի դէմքին վրայ ու կեանքի տաքն ու պաղը ճաշակած մարդու մը տպաւորութինը կը ձգէ վրաս: Կը տեղաւորուինք ու կը փորձենք հաճելի խօսակցութեան մը սկսիլ:

– Ինչպէ՞ս է ձեր առողջութիւնը, պարո՛ն Թաշեան,- կը հարցնէ Եդուարդ:

Պարոն Թաշեան կը ծռի Յակոբին կողմը:

– Առողջութիւնը ինչպէ՞ս է,- կը թարգմանէ Յակոբ:

– Ա՜խ, այս աչքերս ու ականջներս. եթէ կարենամ ասոնք փոխել, «լաւ եմ» կրնամ ըսել այն ատեն:

– Ինչպէ՞ս են մեր տղաքը ծեր երկրին մէջ,- կը պոռամ իմ կարգիս:

– Ձեր տղաքը մեր երկրին մէջ,- կ՛ըսէ պարոն Թաշեան դառն ծիծաղով,- երբ կարենան իրենց վարտիքները կապել` առանց իրենց մամաներուն օգնութեան, կը դադրին այլեւս մեր տղաքը ըլլալէ ու կը կորսուին ազատութեան ովկիանոսին մէջ:

– Ինչո՞ւ,- կը պոռամ,- ի՞նչ կ՛ընեն մեր մեծերը, ինչո՞ւ ձեռնածալ նստած են:

– Ինծի նայեցէք,- կ՛ըսէ պարոն Թաշեան,- մեծ պատերազմը նախորդող եւ յաջորդող սերունդները կարելի չէ քննադատել. շատ տառապած են. այնքա՜ն արդարանալի պատճառաբանութիւններ ունին, որ անպատճառ անպարտ կ՛արձակուին: Մեր յոյսը ձեր վրան է, հոս լաւ առաջնորդներ ունիք, Սուրբ Յակոբը կայ:

– Պարոն Օշականը այցելելու նպատակ ունի՞ք,- կը հարցնէ Յակոբ:

– Շիտակը անանկ նպատակ մը չունիմ,- կ՛ըսէ պարոն Թաշեան.- ես այդ մարդէն շատ չեմ ախորժիր:

– Ինչպէ՞ս,- կը պոռանք զարմացած ու յարձակողական ձայնով:

– Եղբա՛յր,- կ՛ըսէ պարոն Թաշեան մեղաւորի պէս,- ինչպէ՞ս սիրեմ այն մարդը, որ «բարի լոյս» ըսելու տեղ «սյոլիրաբ» կ՛ըսէ:

Եդուարդ, Օշականին պաշտպանը, աններելի մեղանչում կը նկատէ պարոն Թաշեանի այս խօսքը ու խօսակցութեան ընթացքը կը փոխէ` իր զիլ ձայնովը պոռալով.

– Մենք հոս եկած ենք ձեզ հրաւիրելու մեր ակումբը, որպէսզի բանախօսութիւն մը տաք, կիրակի, կէսօրէ առաջ ժամը տասին:

– Չէ՛, այդ չեղաւ,- կ՛ըսէ  պարոն Թաշեան,- այդ սովորութիւնը չունիմ. կը խնդրեմ, որ այդ մասին չխօսիք:

– Չ՛ըլլար,- կը պոռայ Յակոբ,- արդէն բոլորն ալ լուր ունին ու անհամբեր կը սպասեն ձեզ:

– Բայց դուք ուրկէ՞ կը ճանչնաք զիս,- կը հարցնէ պարոն Թաշեան ապշած:

– Ձեր գրութիւններէն,- կ՛ըսենք միաձայն:

– Դուք իմ գրութիւններս կը կարդա՞ք,- աւելի կը զարմանայ պարոն Թաշեան:

– Եւ մեծ յափշտակութեամբ,- կը պոռամ:

– Դո՛ւք, հո՛ս, Երուսաղէմի մէջ, կը կարդա՞ք իմ գրութիւններս:

– Ի՞նչ կ՛ըսէք, կը բողոքէ Եդուարդ,- ձեր զարմանքը կը զարմացնէ զիս. ինծի համար ձեր գրութիւնները աւելի ախորժաբեր են, քան թոնիրէն նոր դուրս ելած լաւաշը եւ աւելի թարմ, քան` առաւօտեան ցօղի շիթերը, որ կը հանգչին վարդի թերթերուն վրայ: Ես ձեր գրութիւնները կրկին ու կրկին կարդացած եմ:

– Դուն ամուսնացա՞ծ ես, բանաստեղծ տղաս,- կը հարցնէ պարոն Թաշեան Եդուարդին:

– Ո՛չ,- կը պատասխանէ Եդուարդ, դժգոհ` «բանաստեղծ» բառին պատճառաւ:

– Չես ամուսնացած ու կրկին ու կրկին կարդացած ես գրութիւններս. դուք զիս պիտի խենթեցնէք. իրապէս որ այս Ս. Քաղաքը հրաշքներու վայր է եղեր. ուրեմն պարապի չեմ գրեր. ես կը կարծէի, որ միայն ես կը կարդամ գրածներս: Կը հաճի՞ք ուիսքի մը առնել հետս:

Ծանօթ էինք պարոն Թաշեանի կատակախառն գրելակերպին ու կուշտ ու կուռ կը խնդանք:

– Սիրով կ՛առնենք,- կ՛ըսէ Յակոբ,- պայմանաւ որ խոստանաք դասախօսել մեր ակումբին մէջ:

– Դասախօսել կարելի է,- կ՛ըսէ պարոն Թաշեան ոգեւորութեամբ,- ի՞նչ նիւթի մասին կ՛ուզէք, որ խօսիմ:

– Այն նիւթը, որ դուք յարմար կը դատէք,- կ՛ըսէ Յակոբ,- մեզի համար յարմարագոյնն է: Ես կիրակի օր ժամը իննուկէսին կու գամ ու ձեզ ակումբ կ՛առաջնորդեմ:

Մէկական ուիսքի խմելէ ետք հրաժեշտ կ՛առնենք պարոն Թաշեանէն:

***

Կիրակի, ժամը իննուկէսին ակումբը լեցուն է ծայրէ ի ծայր: Դասախօսին սեղանը դրուած է պատուհանին առջեւ. սեղանին ճիշդ մօտիկը, ծալապատիկ ու կիսաշրջանակի մէջ նստած են կակուղ թաթիկներն ու գայլիկները. անոնցմէ անմիջապէս ետք, նստարաններու վրայ, խիտ շարքերով նստած են սկաուտները, ապա, աթոռներուն վրայ, տեղ գրաւած են կանուխ ժամանած ՀՄԸՄ-ականները ու պատերու երկայնքին խճողուած են ուշ մնացած անդամներն ու անոնց բարեկամները: Ժամը տասին, երբ Յակոբ ներս կ՛առաջնորդէ պարոն Թաշեանը, զսպանակէ մղուածի պէս, ոտքի կը ցատկեն նստողները ու խլացուցիչ եւ անվերջանալի ծափահարութիւնը կը սկսի: Պարոն Թաշեան ապշած` կանգ կ՛առնէ. դէմքը աւելի շառագոյն է դարձած ու ձեռքի շարժումներով բաներ մը կ՛ուզէ բացատրել Յակոբին: Յակոբ պարոն Թաշեանը վարչութեան սենեակը կ՛առաջնորդէ ու վայրկեան մը ետք վարչականներն ալ ներս կը հրաւիրուին: Պարոն Թաշեան ջղային շարժուձեւերով կը խօսի.

– Աս ի՞նչ է, այս ի՞նչ խայտառակութիւն է. դուք զիս մանկապարտիզպանուհի՞ կարծեցիք: Ո՞ւր են մայրերն ու հայրերը, ո՞ւր են դայեակներն ու բժիշկները, ո՞ւր են գիտնականներն ու հիւանդանոցներու ներկայացուցիչները: Ես ի՞նչ պիտի խօսիմ սա երեխաներուն: Խենթ չէ՞ք ըսեր ինծի, եթէ այս տղոց խօսիմ` «Հիփնոթիզմը եւ անցաւ ծննդաբերութեան կարելիութիւններ»-ու մասին, հա՞:

Միութեան ատենապետը խոժոռ նայուածք մը կը նետէ յանձնախումբի անդամներուն վրայ ու շատ քաղաքավարի կը հարցնէ.

– Կարելի՞ է ձեր անունը հասկնալ, յարգելի պարոն:

Յարգելի պարոնը կը դառնայ Յակոբին` հարցական նայուածքով: Յակոբ կը բարձրախօսէ ատենապետին հարցումը:

– Օ՜հ, ուրեմն դուք զիս չէք ճանչնար,- կ՛ըսէ,- ուրեմն որո՞ւն գրութիւնները կարդացած էք մեծ յափշտակութեամբ:

– Պարոն Թաշեանին,- կը պոռայ Յակոբ` կարմրած մինչեւ ականջներուն ծայրը:

– Օ՜հ,- կ՛ըսէ խնդալով,- ես ալ կը կարդամ պարոն Թաշեանի գրութիւնները յափշտակութեամբ, ու կ՛ուզէի ծանօթանալ իրեն. բախտս օգնեց ու սենեկակից եղանք հետը: Ան թիւ 8 սենեակը առած է. ուրեմն,  պարոններ, սխալ դուռ բախած էք. ես տոքթ. Մայքըլ Աւետեանն եմ, Միացեալ Նահանգներէն, օբսթեթրիշըն – ժինեքոլոժիսթ:

Եդուարդ, Օշականի պաշտպանը, առիթը յարմար կը դատէ հակահարուածի.

– Դո՛ւք, յարգելի՛ պարոն,- կ՛ըսէ,- երբեք չէ՞ք լսած ՀՄԸՄ անունը եւ կամ ՀՄԸՄ-ը Հայ մայրերու ընդհանուր միութի՞ւն կարծեցիք:

Միութեան ատենապետը կը նեղանայ Եդուարդին, սակայն տոքթ. Աւետեան սրտաբուխ կը խնդայ.

– Տօ՛, բանաստեղծ բարեկամս,- կ՛ըսէ տոքթորը,- ինչպէ՜ս չեմ լսած. ժամանակին ձեր սկաուտական շարքերուն մէջ ալ եղած եմ. բայց ես կարծեցի, թէ գիտէիք իմ ո՛վ ըլլալս: Ես ի՞նչ գիտնամ, որ դուք դերձակէն կ՛ակնկալէք, որ ձեզի կօշիկ կարէ: Ըսէ՛ք, ի՞նչ կը հրամայէք հիմա:

Տոքթ. Աւետեան, երգիծախառն, հոյակապ դասախօսութիւն մը տուաւ պատանիներու առողջութեան մասին` գոհ ձգելով բոլորն ալ ու արժանանալով երկարատեւ ծափահարութիւններու:

***

Նոյն երեկոյ, նոյն յանձնախումբը, «Ալմազա» պանդոկի թիւ 8 սենեակէն ներս կը մտնէ:

– Բարի՛ իրիկուն, պարո՛ն Թաշեան, մենք Երուսաղէմի ՀՄԸՄ-ը կը ներկայացնենք:

Պարոն Թաշեան` իրականը այս անգամ, սրտաբաց կ՛ընդունի յանձնախումբը:

ՖԻԼԻՓ ԶԱՔԱՐԵԱՆ

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)