Գաղութէ – Գաղութ

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԱԼ ՄԽՍԵԱՆ

Լիզպոնի Հինգ Անմահ Հերոսներու
Յիշատակին Նուիրուած Ոգեկոչումներ

 Սուրիա

Կազմակերպութեամբ Սուրիահայ երիտասարդական միութեան, 27 յուլիսին Ազգային գերեզմանատան մէջ զետեղուած յուշակոթողին դիմաց տեղի ունեցաւ հոգեհանգստեան արարողութիւն եւ ծաղկեպսակներու զետեղում:

Սուրիահայ երիտասարդական միութեան անունով Անժելա Չաղլասեանը արտասանեց սրտի խօսք` վերանորոգելով երիտասարդական միութեան անդամներուն ուխտը` Հայ դատի հետապնդման ու սերունդներու իրազեկման, պատմութեան իւրացման եւ ապագային նորովի հայեացքով ու հաւատքով, պատմագիտական եւ իրաւական տուեալներու ձեռքբերման նպատակով: Այնուհետեւ գործադրուեցաւ գեղարուեստական յայտագիր, որմէ ետք Զարեհ քհնյ. Շաքարեանը երիտասարդներուն ուղղեց իր պատգամը` յորդորելով տէր կանգնիլ մեր ազգային արժէքներուն եւ իրաւունքներուն ու զարգանալով, ժամանակակից գիտական եւ արհեստագիտական նորութիւններով զինուելով` զանոնք ծառայեցնել մեր ազգային շահերուն:

Յունաստան

Կազմակերպութեամբ  Յունաստանի երիտասարդական միութեան Կեդրոնական վարչութեան, 28 յուլիսին Քոքինիոյ Ս. Յակոբ եկեղեցւոյ մէջ տեղի ունեցաւ հոգեհանգստեան պաշտօն:

Ս. Յակոբ եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ Պարէտ քհնյ. Խաչերեանը իր քարոզին մէջ շեշտեց հայ ժողովուրդին ստեղծագործ  ըլլալու հանգամանքը` աւելցնելով, որ տուած է շինականներ, գիտնականներ եւ արուեստի մարդեր, սակայն իր արդար իրաւունքներու պաշտպանութեան ի խնդիր գիտցած է տալ նաեւ ֆետայիներ, որոնք իրենց կեանքի գնով տէր եղած են հայու արդար Դատին, ինչպէս` Լիզպոնի հինգ տղաքը, որոնք իրենց կեանքը նուիրեցին հայ ժողովուրդին եւ ազգային ոգիով շաղախուած` նետուեցան պայքարի դաշտ եւ իրենց արեան տուրքը տուին Հայ դատի իրագործման ճամբուն վրայ:

Յունաստանի երիտասարդական միութեան անունով Նարօտ Շահինեան նկատել տուաւ, որ Լիզպոնի հինգ տղաքը անձնազոհ եղան սուրբ նպատակի մը հետեւելով, եւ իրենց անունները դրոշմուեցան մեր մտքերուն մէջ եւ դարձան ազգային խորհրդանիշ,  աւելցնելով, որ անոնք իրենց ամբողջ կեանքը ունէին իրենց առջեւ, սակայն նախընտրեցին իրենց ազատ կամքով անձնազոհ ըլլալ, որպէսզի գաղափարին, հայ ժողովուրդի Դատին  ծառայեն: Ան շեշտեց, որ Լիզպոնի տղաքը լոյսի եւ յոյսի աղբիւր են, որոնք մեզ կ՛ոգեշնչեն ազգային ոգիով, կ՛ոգեւորեն մեր ամէնօրեայ քարոզչական պայքարը, կ՛ամրացնեն հայ զինուորի հաւատքն ու տենչը` հայրենիքի ու հերոսական Արցախի սահմանները աւելի յամառօրէն պահպանելու համար:

Շիքակօ (Միացեալ Նահանգներ)

Կիրակի, յուլիս 28-ին Շիքակոյի գաղութը նշեց Լիզպոնի 5 հերոսներուն 36-ամեակը: Ձեռնարկը կազմակերպած էր տեղւոյն «Քրիստափոր» կոմիտէն, որուն անունով խօսք առաւ Արմէն Փափազեան: Ան յայտնեց, որ 27 յուլիս 1983 թուականի առաւօտեան Լիզպոնի մէջ կատարուածը շարունակութիւնն էր գրեթէ տասը տարիէ ի վեր կատարուած արարքներու, որոնք պայքարի, կամքի եւ արդարութեան հանդէպ հաւատքի, հայ ժողովուրդին յարատեւ մաքառումին մէկ փաստն էին, եւ որոնք յաջողեցան բարձրացնել Հայկական հարցը` խիղճը քնացուցած Եւրոպայի մամուլին մէջ: Փափազեան աւելցուց, որ զոհողութիւնը հարկաւոր էր եւ անխուսափելի, պէտք էր քանդուէր լռութեան պատը, ատկէ կախեալ էր հայրենիքի գոյատեւումը եւ վերադառնալու մարմաջն ու քաղցր յոյսը: Ապա ան ներկայացուց գործողութեան մանրամասնութիւնները: Նշեց, որ Լիզպոնի մէջ տեղի ունեցած յարձակումը հազիւ սկսած, Փարիզի մէջ, «Հայ յեղափոխական բանակ»-ը, լրատու գործակալութեան հետ հաղորդակցութեան մէջ մտնելով, ստանձնեց գործողութեան պատասխանատուութիւնը, իսկ երեկոյեան «Հայ յեղափոխական բանակ»-ը, այս անգամ Լիզպոնի մէջ միջազգային լրատու գործակալութեանց յղուած հաղորդագրութեամբ, վերստին կը ստանձնէր պատասխանատուութիւնը:

Հաղորդագրութիւնը կարդաց ՀԵԴ-ի «Արարատ» մասնաճիւղի անդամ Արենի Արթինեանը:

Ցուցադրուեցաւ այս արարքը ներկայացնող վիտէօ երիզը, որ կ՛ընդգրկէր նաեւ տղոց թաղման արարողութենէն տեսարաններ:

Ապա տեղւոյն ՀԵԴ-ի «Արարատ» մասնաճիւղի անդամներ կարդացին հինգ հերոսներ` Սիմոն Եահնէեանի, Վաչէ Տաղլեանի, Սեդրակ Աճեմեանի, Արա Գըրճլեանի եւ Սարգիս Աբրահամեանի խօսքերը:

Օրուան հաւաքի աւարտին Փափազեան եզրակացուց, որ Լիզպոնի հերոսներուն տեսլականը ձեւ ու մարմին ստացաւ արցախեան հայրենիքի ազատագրումով, ինքնորոշման, անկախացման, հանրապետութիւն ունենալու իրաւունքներու առարկայացումներով:

—————

Միացեալ Նահանգներ

 Ոչ Եւս Է Գրիգոր Փիտէճեանը

Ոչ եւս է հանրածանօթ երաժիշտ, երգահան, դաստիարակ, երաժշտագէտ, հայ երգի մեկնաբան եւ պատմագէտ, Համազգայինի երգչախումբի ղեկավար Գրիգոր Փիտէճեանը:

Համազգայինի Նիւ Եորքի մասնաճիւղի հիմնադիր անդամ Փիտէճեանը մահացաւ 31 յուլիսին:

Գրիգոր Փիտէճեանը ծնած է Աղեքսանդրիա (Եգիպտոս), 17 օգոստոս 1935-ին, երաժշտական հակումներով ընտանիքի մը մէջ: Ուսումը ստացած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան դպրեվանքին մէջ` միաժամանակ ուսման հետեւելով Պէյրութի երաժշտանոցին մէջ Դպրեվանքին մէջ երաժշտական կրթութիւնը ստացած է աշակերտելով ծանօթ երաժշտագէտ Համբարձում Պէրպէրեանին` խորանալով ազգային ու կրօնական երաժշտութեան մէջ: Շրջանաւարտ ըլլալէ ետք ստանձնած է Անթիլիասի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ մայր տաճարի դպրապետի պաշտօնը: Իր մասնագիտական ուսումը շարունակած է Նիւ Եորքի «Ման» դպրոցին եւ «Հանթըր» քոլեճին մէջ, ուր ստացած է մագիստրոսական աստիճան: Խմբավարական իր գործունէութեան առընթեր, նաեւ բեղուն ուսումնասիրող մը եղած է Գ. Փիտէճեանը: Իր ուսումնասիրական գործերէն են` «Անձինք նուիրեալք», «Հայ յեղափոխական երգերուն տեղը հայ երաժշտութեան մէջ», «Հայ եկեղեցւոյ երգերը», «Գրիգոր Նարեկացի` շարականագի՞ր» եւ «Քրիստափոր Կարա-Մուրզա»: Ի շարս այլոց, Միացեալ Նահանգներու Արեւելեան շրջանի առաջնորդարանի հովանաւորութեամբ հրատարակուած է «Երպապսակ ապրիլեան նահատակներուն» անունով գործին ձայնապնակը, զոր կը կատարեն Երեւանի սենեկային երգչախումբն ու Ալան Յովհաննէսի անուան սենեկային նուագախումբը`  Փիտէճեանի խմբավարութեամբ:

Փիտէճեանը միջազգային ճանաչում ստացած էր իբրեւ տաղանդաւոր երաժշտագէտ, որուն գիրքերն ու յօդուածները գիտական կարեւոր նպաստ բերած են հայ ազգային ու կրօնական երաժշտութեան ուսումնասիրութեան, եւ իբրեւ դպրաց դասերու եւ երգչախումբերու հիմնադիր ու խմբավար` տարբեր երկիրներու մէջ:

Մուշեղ Արք. Մարտիրոսեանի Այցելութիւնը Հայաստանի Դեսպանատուն Եւ Ամերիկայի Հայ Դատի Գրասենեակ

15 յուլիսին Հիւսիսային Ամերիկայի Արեւմտեան թեմի առաջնորդ Մուշեղ արք. Մարտիրոսեան, ընկերակցութեամբ Արեւելեան թեմի առաջնորդ Անուշաւան արք. Դանիէլեանի, Ս. Խաչ եկեղեցւոյ հովիւ Սարգիս քհնյ. Աքթաւուքեան եւ Ազգային Կեդրոնական վարչութեան անդամ տոքթ. Տրդատ Մանկիկեանի, այցելեց Ուաշինկթընի մէջ Հայաստանի դեսպանատուն, ուր հանդիպում ունեցաւ Ազգային ժողովի նախագահ Արարատ Միրզոյեանի հետ, որ պաշտօնական այցելութեամբ Միացեալ Նահանգներ կը գտնուէր: Հանդիպումին ներկայ էին դեսպան Վարուժան Ներսիսեանը եւ Ազգային ժողովի անդամ եւ «Իմ քայլը» խմբակցութեան ղեկավար Լիլիթ Մակունցը:

Թեմերու առաջնորդները ողջունեցին Միրզոյեանի ներկայութիւնը եւ իրենց զօրակցութիւնը վերահաստատեցին Հայաստանի վերելքին: Մուշեղ արք. Մարտիրոսեան իր կարգին ողջունեց Ներսիսեանը` նշելով, որ սոյն հանդիպումը առաջին պաշտօնական հանդիպումն էր դեսպանին հետ Ուաշինկթընի մէջ:

Ինչպէս ծանօթ է, 6 յուլիսին իր մահկանացուն կնքեց Ուաշինկթընի մէջ Հայաստանի նախկին դեսպաններէն Արման Կիրակոսեանը: Այս առիթով առաջնորդ սրբազանները եւ Մանկիկեանը ցաւակցական խօսքեր արձանագրեցին հանգուցեալին նուիրուած յուշագրքոյկին մէջ:

– 16 յուլիսին Արեւմտեան թեմի առաջնորդ Մուշեղ արք. Մարտիրոսեան եւ Ազգային Կեդրոնական վարչութեան անդամ տոքթ. Տրդատ Մանկիկեան այցելեցին Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախումբի Ուաշինկթընի գրասենեակը, ուր դիմաւորուեցան գործադիր տնօրէն Արամ Համբարեանի եւ պաշտօնէութեան կողմէ:

Հանդիպումին ընթացքին արծարծուեցան Հայ դատի կատարած հայանպաստ ջանքերը եւ համայնքային հարցերը:

Կողմերը նաեւ անդրադարձան 15 յուլիսին տեղի ունեցած միջեկեղեցական արարողութեան, որուն ընթացքին առաջնորդ սրբազաններուն եւ եկեղեցականաց դասուն կողմէ երգուած «Տէ՛ր,  ողորմեա՛»-ն դիւթած էր բոլորին հոգիները:

Առաջնորդ սրբազանը եւ տոքթ. Մանկիկեանը Հայ դատի աշխատակիցներուն յաջողութիւն մաղթեցին իրենց հայանուէր գործունէութեան մէջ:

Անգլիա

Մահացաւ Մտաւորական Եւ Արուեստագէտ Խաչատուր Փիլիկեանը

28 յուլիսին Լոնտոնի մէջ մահացաւ մտաւորական, արուեստագէտ, երաժիշտ եւ գեղանկարիչ փրոֆ. Խաչատուր Փիլիկեանը: Լուրը կը հաղորդէ եւ ցաւակցութիւն կը յայտնէ Եւրոպայի հայերու համագումարը:

Ան ծնած է 1937-ին, Իրաքի Մուսուլ քաղաքը: Հռոմի մէջ ճարտարապետութիւն ուսանելէ ետք յաճախած է նոյն քաղաքի գեղարուեստի ակադեմիան: Գեղանկարիչ էր, միեւնոյն ժամանակ մեներգիչ: Ապրած է Լիբանան, Միացեալ Նահանգներ եւ 1978-էն ի վեր` Լոնտոն:

Նախորդ տարի` 2018-ին, Լոնտոնի մէջ մահացաւ նաեւ բազմագիտակ, բեմադրիչ, թատերագէտ եղբայրը փրոֆ. Յովհաննէս Փիլիկեանը:

Այս առիթով հրապարակած հաղորդագրութեան մէջ Եւրոպայի հայերու համագումարը կը նշէ, որ Փիլիկեան եղբայրները ո՛չ միայն նշանաւոր էին իրենց արուեստով եւ մտաւորական լայն կարողութիւններով, այլ նաեւ իրենց անկաշառ հայրենասիրութեամբ եւ մարդկային նրբագոյն յատկութիւններով:

Փրոֆ. Խաչատուր Փիլիկեանի ստեղծած նշանաւոր կտաւներէն է իր «Ծնունդ – Յաւիտենական սէր» իւղանկարը, որ դարձաւ Միջազգային ժողովուրդներու երիտասարդ արուեստի մրցանակակիր:

Ֆրանսա

«Շարլի Հայեացքը» Շարժապատկերը Եւ Ազնաւուրի Նկարահանումները 

11 յուլիսին Շան զ՛Էլիզէի «Փիւպլիսիս» շարժապատկերի սրահին մէջ առաջին անգամ ըլլալով ցուցադրուեցաւ Մարք տի Տոմենիքոյի կողմէ պատրաստուած` Շարլ Ազնաւուրի նկարահանած ժապաւէնը` «Շարլի հայեացքը» վերնագիրով, ուր Ազնաւուր  նկարահանած է իր կեանքի զանազան իրադարձութիւնները: Ժապաւէնը նախատեսուած է հանրութեան ներկայացնել 2 հոկտեմբերին:

Այս նկարահանումները կու գան առաւել եւս ապացուցելու անոր հետաքրքրութիւնը մարդ արարածի գործունէութեան նկատմամբ, աշխարհի տարբեր անկիւններէն սկսեալ մինչեւ իր անմիջական շրջապատը` ընկերները, ընտանիքը, անձնական կեանքը: Շատ կարեւոր է իր հետաքրքրութիւնը` հանդէպ հայութեան, այն հատուածին, որ իր հանրային ու գեղարուեստական շրջանի երկրորդ կիսուն ի յայտ եկաւ, յատկապէս` 1988-ի Սպիտակի երկրաշարժին, որուն առիթով ան ստեղծեց «Ազնաւուր փուր լ՛Արմէնի» հիմնադրամը եւ յօրինեց «Քեզի համար, Հայաստան» երգը, որուն կատարումին մասնակցեցան ֆրանսացի հանրածանօթ 90 երգիչներ:

1948-ին Էտիթ Փիաֆ Շարլին նուիրած է իր առաջին նկարահանման գործիքը` 8 միլիմեթր «Փայար» մը: Սակայն անկէ ետք ունեցած է 16 միլիմեթրնոց տարբեր գործիքներ, զորս ճամբորդութիւններու ընթացքին միշտ հետը տարած ու նկարած է համերգներէն առաջ եւ վերջ, հանգիստի պահերուն, աշխատանքի կամ հանդիպումներու ընթացքին` Հարաւային Ամերիկա, Ճափոն, Չինաստան, Կովկաս, Հայաստան, Ռուսիա, Վրաստան եւ այլուր` աւելի քան հազար ժամ նկարահանումներ, որոնք գաղտնի պահպանուած են հեղինակին կողմէ: Իր մահէն քանի մը ամիս առաջ զանոնք յանձնած է իր մտերիմ ընկերոջը` Մարք տի Տոմենիքոյին, եւ միասին որոշած են ժապաւէն մը պատրաստել այդ նիւթերէն: Տոմենիքօ դիտած է այդ բոլորը եւ պատրաստած` բեմագրութիւնը, զանազան անձերու օգնութեամբ: Շարժապատկերը համադրում մըն է Ազնաւուրի նկարահանած դրուագներուն եւ Ազնաւուրի համերգներէն առնուած նկարահանումներու հատուածներու: Խօսքերը փոխ առնուած են Ազնաւուրի կողմէ տարբեր առիթներով արտայայտուած միտքերէն, տեսակէտներէն, խոհերէն, դիտարկումներէն: Ուշագրաւ է բեմադրիչին կողմէ Շարլ Ազնաւուրի արուեստին եւ անձնական կեանքին առնչութիւններուն ընդգծումը:

«Շարլի հայեացքը» շարժապատկերը Ազնաւուրի կենսագրութիւնն է` ինքնակենսագրական հում նիւթերու գործածութեամբ: Ան ստեղծագործական ժապաւէն մըն է, որուն մէջ Ազնաւուրի նկարահանած հատուածներուն կողքին, ահագին փաստագրական նիւթ ամբարուած է:

Ատրպատական

Վերանորոգուած Ս. Ստեփանոս Նախավկայի Վանքի Տաճարի Վերաբացման Արարողութիւն` Միօրեայ Ուխտագնացութեամբ

Արտօնութեամբ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսին եւ հովանաւորութեամբ Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդ Գրիգոր եպս. Չիֆթճեանի եւ Թեմական խորհուրդին, 24 յուլիսին տեղի ունեցաւ Դարաշամբի Ս. Ստեփանոս Նախավկայի վանքի տարեկան միօրեայ ուխտագնացութիւնը:

Առաւօտեան եկեղեցւոյ մէջ Գրիգոր եպս. Չիֆթճեան մատուցեց ս. պատարագ, որուն ընթացքին կատարուեցաւ մայր խորանի նորաստեղծ Սուրբ Աստուածամօր պատկերի օծման արարողութիւնը:

Իր քարոզին մէջ սրբազանը փառք տուաւ Աստուծոյ, որ մէկուկէս տարի ընդմիջումէն ետք դարձեալ հաւաքուած են` շարունակելու մեր հայրերուն կիսատ մնացած աղօթքն ու մաղթանքը այս սրբավայրին մէջ:

Անդրադառնալով վերանորոգման աշխատանքներուն` սրբազանը շնորհակալութիւն յայտնեց Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան պատասխանատուներուն եւ պատկան մարմիններուն:

Այս առիթով կարդացուեցաւ Արամ Ա. կաթողիկոսին սրբատառ կոնդակը եւ օրհնութեան գիրը, որուն մէջ վեհափառը իր բարձր գնահատանքը արձանագրած էր Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան հայ ժողովուրդին հանդէպ հոգածու վերաբերմունքին համար: Վեհափառը նաեւ իր գնահատանքը յայտնած էր Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդին եւ Ազգային իշխանութեան:

Միօրեայ ուխտագնացութեան ծիրին մէջ սրբազան հայրը կատարեց Հին Ջուղայի քանդուած խաչքարերուն յիշատակին յարդարուած «Խաչքար» ցուցասրահի բացման հանդիսութիւնը, ուր մնայուն ցուցադրութեան դրուած են տասը խաչքարեր:

Իրանի եկեղեցիներու պահպանման կեդրոնի տնօրէնուհի դոկտ. Շերլի Աւետեան իր բացման խօսքին մէջ գոհունակութիւն յայտնեց անհատ բարերարներուն եւ բոլոր այն միութիւններուն, որոնց օժանդակութեամբ իրագործուած էր ծրագիրը:

Եզրափակիչ խօսքը արտասանեց սրբազան հայրը, որ իր բարձր գնահատանքը յայտնեց դոկտ. Շերլի Աւետեանին` սոյն ցուցասրահի գաղափարի մտայղացման համար, նկատել տալով, որ երկու տարի առաջ  վերանորոգուած սոյն ցուցասրահը վանքին նախկին ախոռն էր, որ եղաւ նկարներու ցուցասրահ: Սրբազանը գնահատեց նաեւ քանդակագործ Գէորգ Մնացականեանը, որ հարազատօրէն վերարտադրած էր խաչքարերու օրինակները` նայելով անոնց նկարներուն:

Սրբազան հօր ձեռամբ, արուեստագէտ Մնացականեանի կողմէ իւրաքանչիւր բարերարի յանձնուեցաւ քանդակուած մանրակերտ խաչքար` երախտագիտութիւն անոնց ունեցած յանձնառութեան, իսկ դոկտ. Շերլի Աւետեանին կողմէ յուշանուէր մը յանձնուեցաւ արուեստագէտին, ինչպէս նաեւ` շինարարական աշխատանքներուն մէջ մեծ ներդրում ունեցած Ալեն Գրիգորեանին եւ Կարէն Մկրտիչեանին: Յատուկ յուշանուէր յանձնուեցաւ  նաեւ վանքի պաշտօնէութեան պատասխանատու Հաշեմիի:

 

 

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)