«ՆՈՐ ՅԱՌԱՋ»-Ի ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑԸ ՊԱՏՄԱԲԱՆ ՎԱՀԷ ԹԱՇՃԵԱՆԻ ՀԵՏ. «ՅՈՒՇԱՄԱՏԵԱՆ»` ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՒ ՅԱՐԱԿԻՑ ՀԱՅԱԲՆԱԿ ՏԱՐԱԾՔՆԵՐՈՒ ՎԵՐԱԲԵՐԵԱԼ ԳԻՏԵԼԻՔՆԵՐՈՒ ՇՏԵՄԱՐԱՆ

Վահէ Թաշճեան

ՀԱՐՑՈՒՄ.- Պարոն Թաշճեան, ե՞րբ եւ ինչպէ՞ս յղացաք կայքին գաղափարը: Ի՞նչ է գլխաւոր նպատակը:

ՎԱՀԷ ԹԱՇՃԵԱՆ.- Օսմանեան կայսրութեան մէջ ապրող հայերու պատմութեան ու անոնց առօրեայ կեանքի զանազան երեւոյթներուն նոր արժէք մը տալու գաղափարը արդէն տարիներէ ի վեր կար իմ ու կարգ մը մտերիմներու միտքին մէջ. ներկայացնել օսմանեան հայերու առօրեայ կեանքը, անոնց ընկերային միջավայրը, տեղական պատմութիւնն ու մշակոյթը:

Հարցը այն էր, թէ ի՞նչ ձեւով ներկայացնել այս բոլորը: Գաղափարը կը քննէինք տարբեր-տարբեր մասնագիտութիւններու տէր մարդոց հետ: Համացանցը այս իմաստով անխուսափելի նկատուեցաւ. ի վերջոյ կ՛ապրինք նոր ժամանակներու մէջ: «Յուշամատեան»-ը յղացողները գրեթէ նոյն սերունդի մարդիկ են:

Մեր առաջին քայլերը համակարգիչներու աշխարհին մէջ չենք առած, միայն ուսանողական տարիքին է, որ այս աշխարհին հետ սերտ կապի մէջ մտած ենք, բայց այսօր, շատերու նման, մենք ալ այս աշխարհին մէջ խորացած ենք ու կը գիտակցինք անոր դերին ու միահեծանութեան: Ուրեմն մտածեցինք, որ անկարելի չէ նաեւ գիտական լուրջ նիւթ մը, լուրջ ծրագիր մը ներկայացնել ամբողջովին համացանցով:

Հ.- Առաջինը ըլլալու վախը կամ վերապահութիւնը չկա՞ր:

Վ. Թ.- Անշո՛ւշտ, արկածախնդրութիւն կար մեր այս քայլին մէջ, քանի որ մեր ծրագիրը ընդարձակ է եւ միաժամանակ զայն պէտք չէր ներկայացնել բարդ ձեւով: Երբ կայքէջ մը կը ստեղծուի, զայն առաջին հերթին պէտք է հաղորդական, հմայիչ, պարզ ու գործնական դարձնել: Երբ այս կէտերէն մէկն ու մէկը պակաս է կամ թերի, կայքէջի ծրագիրը շատ արագ կը ձախողի: Այսպիսի ձախողութիւններով լեցուն է համացանցը: Կը կարծեմ, որ գոնէ մեր այս առաջին մարտահրաւէրին մէջ մեծ մասամբ յաջողած ենք, եւ «Յուշամատեան»-ը իր ձեւաւորումով ու պարզութեամբ յաջողութիւն մըն է:

Հ.- Կը պատմէ՞ք, թէ որո՛նք են նախաձեռնողները, եւ ի՛նչ աշխատակազմ  ունիք:

Վ. Թ.- Ծրագրին յղացումին յաջորդեցին շարք մը գործնական քայլեր, որոնք կոչուած էին ամուր եւ վստահելի հունի մը մէջ դնելու մեր երթը: Առաջին առիթով, 2010-ին, Պերլինի մէջ հիմնուեցաւ «Յուշամատեան» ոչ շահութաբեր միութիւնը, որ փաստօրէն ամբողջ մեր ծրագիրը տնօրինողն է: Միութեան նախագահն է Էլքը Հարթմանն, իսկ փոխնախագահ` Մելինէ Փեհլիւանեան: Կայքէջը ներկայիս լիաժամ դրութեամբ մէկ պաշտօնեայ ունի, ունի ձեւաւորումի եւ համակարգչային մասնագէտ մը,  որ կը վարձատրուի, հայերէն-անգլերէն թարգմանիչ, յօդուածագիր աշխատակիցներ:  Մեր նպատակն է կազմը աւելի ընդլայնել եւ մեր աշխատանքներուն աւելի արագ կշռոյթ մը տալ:  Բայց այս, անշուշտ, կը պահանջէ նիւթական յաւելեալ միջոցներ, դրամական նոր աղբիւրներ:

Կայքէջը այս իմաստով կամուրջի դեր մը կը խաղայ անցեալին ու ներկային միջեւ` հինին, մոռցուածին ու անտեսուածին ու այսօրուան միջեւ:

Հ.- Ի՞նչ դժուարութիւններու եւ խոչընդոտներու հանդիպեցաք աշխատանքի ընթացքին:

Վ. Թ.- Դժուարութիւններ եւ խոչընդոտներ, կը կարծեմ, որ միշտ կան «Յուշամատեան»-ի օրինակով ընդարձակ ծրագիրներու համար: Նիւթական դժուարութիւններ, որակեալ աշխատակիցներու որոնում` կարծեմ բաներ են, որոնք ծրագիրին ամբողջ տեւողութեան ալ գոյութիւն պիտի ունենան: Բայց կարեւորը ծրագիրին նկատմամբ իմ ու գործակիցներուս խանդավառութիւնն է: Որքան ալ որ մեր առօրեան հեւքոտ ըլլայ, աշխատանքին ստեղծած գոհունակութիւնը կարծեմ ամէնէն կարեւորն է: Այս է, որ կը ստեղծէ դրական մթնոլորտ մը` ներկայ ու գալիք դժուարութիւններուն դէմ դնելու նպատակով:

Հ.- Որո՞նք են ձեր տեղեկութիւններուն հիմնական աղբիւրները:

Վ. Թ.- Հիմնական աղբիւրները 1930-ական թուականներէն սկսեալ սփիւռքի զանազան գաղութներուն մէջ լոյս տեսած յուշամատեաններն են: Այսինքն` այն գիրքերը, որոնք Օսմանեան կայսրութեան հայաբնակ զանազան գիւղերու կամ քաղաքներու հայրենակցական միութիւնները կը հրատարակէին սփիւռքի մէջ` իրենց հայրենի բնակավայրին յիշողութիւնը անմար պահելու նպատակով: Այս գիրքերը յաճախ գրուած են ոչ արհեստավարժներու կողմէ, բայց եւ այնպէս` մեր ծրագիրին սկզբնաղբիւրներն են, նկատի ունենալով, որ մեծապէս հարուստ են անցեալի ժառանգութեան վերաբերող ամէն տեսակ տեղեկութիւններով: Կան նաեւ այլ հրատարակութիւններ` 19-րդ դարուն տպուած,  հայերու յուշեր, հանդէսներ, Հայաստանի մէջ տպուած մասնագիտական գործեր, որոնք բոլորն ալ օգտակար են մեր ծրագիրին:

Կայքէջը կառուցելու այս գործընթացին կը մասնակցին նաեւ «Յուշամատեան»-ի բարեկամները, կայքէջին այցելուները` իրենց ուղարկած նիւթերով, փոխանցած տեղեկութիւններով: Մէկ խօսքով` համագործակցային ծրագիր մըն է:

Հ.- Իսկ ներկայիս աջակիցներու մասին կրնա՞ք տեղեկութիւններ տալ:

Վ. Թ.- Պէտք է շեշտել, որ մինչեւ այսօր մեր ֆինանսաւորման աղբիւրները անհատական նուիրատուութիւններն են: Ունինք գլխաւոր նուիրատու մը, որ համաձայնած է հինգ տարիներու վրայ նիւթապէս աջակցիլ ծրագիրին: Տարեկան դրութեամբ կատարուող անոր դրամական փոխանցումները ամէն տարի կը լրացնեն մեր տարեկան պիւտճէին մօտ 65 տոկոսը: Այլ խօսքով` դրամական աջակցութիւններու կարիքը տակաւին մեծ է: Նոյնպէս աջակցութիւն կը համարեմ բոլոր այն քաջալերական նամակները, զորս կը ստանանք մեր այցելուներէն: Եթէ այս ծրագիրը մեզի համար, առաջին հերթին, պատմագիտական անհրաժեշտութիւն մըն էր, հիմա արդէն համոզուած կրնամ ըսել, որ ամբողջ հանրութեան մը համար այս մէկը նաեւ մշակութային ու ժառանգական կարիք մըն էր:

Հ.- Արդեօք այս աղբիւրները հասանելի՞ են:

Վ. Թ.- Այստեղ պէտք է նկատի ունենալ, որ ծրագիրին բուն նպատակներէն մէկն ալ հայկական աղբիւրները արժեւորելը եւ զանոնք ոչ հայախօս հանրութեան մատչելի դարձնելն է: Այսինքն «Յուշամատեան» կայքէջին ճամբով կը ձգտինք ներկայացնել օսմանեան հայերու կեանքը` հիմնուած հայատառ աղբիւրներու վրայ: Համոզուած ենք նաեւ, որ մեր այս նախաձեռնութիւնը պիտի նպաստէ օսմանեան պատմութիւնը բազմակրթանք ուսումնասիրութեան ենթարկելու ընդհանուր ճիգերուն:

Հ.- Արդեօք կարելիութիւն ունի՞ք ստուգելու կայքը յաճախողներուն թիւը` ըստ օրերու եւ աշխարհագրական վայրերու:

Վ. Թ.-  Այո՛, համացանցային արհեստագիտութիւնը հնարաւորութիւն կու տայ մեզի այս ձեւի «գաղտնիքներ» գիտնալու: Միջին հաշուով` օրական 150-200 այցելուներ ունինք: Այցելուներու մեծագոյն խումբը Միացեալ Նահանգներէն է: Ապա կու գայ Թուրքիան, ուրկէ մեր կայքէջ այցելողները յաճախ ներքին գաւառներու բնակիչներ են: Այսինքն` բնակիչները այն վայրերուն, որոնք «Յուշամատեան» ծրագրին հետազօտութեան առարկաներն են: Երեւոյթը կարեւոր է ու հետաքրքրական: Այնպէս որ, ժառանգային ու մշակութային այս կարիքը կը վերաբերի նաեւ Թուրքիոյ քաղաքացիներուն: Համոզուած եմ, որ անոնք եւս կ՛ուզեն իմանալ այս անցեալին մասին, կ՛ուզեն կարդալ այս մասին գրութիւններ, տեսնել նկարներ, լսել երգեր ու պատմութիւններ: Այս բոլորը մեզ մղած են նաեւ մեր կայքէջին թրքերէն տարբերակը առաջնահերթութիւն մը համարելու: Կը փնտռենք դրամական աղբիւրներ` կայքէջին գրութիւնները թրքերէնի թարգմանելու համար:

Հ.- Ի՞նչ հեռանկարներ եւ զարգացման ծրագիրներ կը տեսնէք` կայքին առնչուող:

Վ. Թ.- Կայքէջը արդէն իր բնական զարգացումը կ՛ապրի: Անիկա շաբաթէ շաբաթ աւելի հանրաճանաչ կը դառնայ, վստահութիւն մը կը հաստատուի մեր ու մեր այցելուներուն միջեւ: Այս բանը կը նպաստէ, որ հետզհետէ աւելի շատ նիւթեր ստանանք նոյն այս այցելուներէն: Ասկէ զատ, մեր աշխատանքին առումով, արդէն իսկ գրեթէ աւարտած են մեր առաջին բնակավայրին` Բալուի (քաղաքն ու գիւղերը) մասին աշխատանքը. բոլոր նիւթերը արդէն առցանց են: Այժմ նիւթեր կը ներկայացնենք Մարաշի շրջանին մասին: Շուտով նիւթեր պիտի ներկայացնենք Վանի ու Խարբերդի մասին:

Բացի կայքէջէն, «Յուշամատեան» միութեան ծրագիրներուն մէջ կան նաեւ ցուցահանդէսներ, գիրքի հրատարակութիւններ: Բայց ասոնք արդէն հետագայ ծրագիրներ են. առայժմ կեդրոնացած ենք մեր կայքէջին վրայ:

Ձեզի կը մաղթենք բարեյաջող ընթացք եւ նոր նուաճումներ:

Վարեց` ՏՈՐՔ Դ.

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES