50 Տարի Առաջ (29 Յուլիս 1969)

Նոթեր Ու Նետեր

Ծափամոլութիւն

Նոր հիւանդութիւն մը չէ ծափամոլութիւնը: Եւ սակայն, վերջերս, շատեր վարակուած են ծափամոլութեամբ, մանաւանդ` պետական անձնաւորութիւններ:

Այդ ախտը ունեցողները կ՛ուզեն բուռն կերպով ծափահարուիլ յաճախ: Ծափամոլ մը կրնայ խելագարիլ, եթէ քանի մը ամիս չծափահարուի: Կը դիմէ ամէն հնարքի` ճառախօսելու համար, ապա կը դիմէ ամէն հնարքի` ճառախօսութեան ընթացքին ծափահարուելու համար երկարօրէն: Կ՛ըսեն, թէ ծափահարութիւններ տեղի ունեցած են, որոնք տեւած են ճիշդ ու ճիշդ տասնհինգ վայրկեան: Այդքան երկարատեւ ծափահարութիւններու արժանացած է միայն մէկ անձնաւորութիւն, ժողովուրդներու հանճարեղ հայրիկ առաջնորդը, որ մահէն ետքն անգամ ունի անհամար ծափահարողներ (ձայնաւոր կամ բաղաձայն, այսինքն` լռելեայն):

Ճառախօսութեան մը աւարտին ծափահարուիլը դիւրին է, երբ խօսքը վերջանայ «կեցցէ՜»-ներու շարքով, «կեցցէ՜»-ներու ցայտքերով շատրուանի:

Ծափամոլ կայ, որ չի գոհանար իր պատկանած ժողովուրդին ծափերով եւ այդ պատճառով կը շրջի երկրէ երկիր` իր ծափահարութեանց հաւաքածոն հարստացնելու, միջազգայնացնելու համար:

Բոլոր բեմ բարձրացողները կամ ամպիոնի վրայ կանգնողները, ինչպէս` երգողները, նուագողները, պարողները, դեր կատարողները, ճառախօսները եւ այլն, առաւել կամ նուազ ծափամոլներ են: Բացառութիւն են քարոզիչները եւ դամբանախօսները, թէեւ այս վերջիններէն ծափահարուողներ եղած են:

Ծափամոլներ են նաեւ կռփամարտիկները, որոնք բռունցք կը ցանեն ու ծափ կը քաղեն: Մոռնալու չէ տակաւին ցլամարտիկները, լարախաղացները ու զանազան գործողները կրկէսի:

Ծափահարութիւններու ամէնէն ճոխ հաւաքածոն կը պատկանի զօր. տը Կոլին: Ունի եւրոպական, ամերիկեան ու ասիական ծափահարութիւններ: Թէեւ իր հաւաքածոն ամբողջացած չէ, բայց կը գերազանցէ գոյութիւն ունեցող ժողովածոները:

Սա ալ աւելցնենք, որ ծափամոլութիւնը վնասակար չէ. ոչ ոքի համար չարիք մը չըլլալէ զատ` նոյնիսկ օգտակար է բազմութիւններու համար, որոնք ծափահարելով` իրենց քալորին կ՛արծարծեն, կ՛աւելցնեն, արիւնն ու աւիւնը կը հրահրեն, արիւնը մղելով կանոնաւոր շրջագայութեան, մինչեւ ծայրամասերը մարմնին, աւիւնն ալ վերածելով շարժական, շրջուն շատրուանի: Ծափահարութիւնը կը պարգեւէ կենսունակութիւն` թմրածներուն, ջերմութիւն` գաղջերուն ու սառուցեալներուն, ոգեւորութիւն` քաջառողջներուն: Բժիշկները կը վկայեն, թէ ծափահարողները երկար կ՛ապրին, իսկ ծափահարուողը կրնայ մինչեւ երկու դար ապրիլ եւ այնուհետեւ անմահանալ:

Ծափամոլները հաւանաբար ոմանց կողմէ կը նկատուին մեծամիտ, փառատենչ, ունայնամիտ ու անմահամոլ: Բայց ի՜նչ կարեւորութիւն ունին այդ խծբծանքները, որոնք կը կորնչին ծափահարութեանց ծովաձա՜յն ու ովկէանածաւալ համերգներուն մէջ:

Ծափամոլը կրնայ նոյնիսկ իր քննադատներուն պատասխանել` ըսելով.

– Բովանդակ աշխարհի մէջ կա՞յ արդեօք մէկ մարդկային արարած, որ չսիրէ ծափահարուիլը: Բայց ամէնուն տրուած չէ վայելել այդ շնորհը: Ո՜վ մախանքով մխացողներ, ծով ծափահարութիւններու արժանանալու համար ունենալու է հանճար, ըլլալու է կարկառուն  կերպար, արտակարգ անձնաւորութիւն, վերածուելու է գագաթի, գահու, գերմարդու:

Ծափամոլութիւնը թէեւ անվնաս, սակայն մոլութիւն մըն է վերջ ի վերջոյ, որով զերծ չէ այլանդակութիւններէ:

Անոնցմէ մէկ հատը կը նշենք:

Ծափամոլ մը իր կտակին մէջ բուռն փափաք կը յայտնէ, որ իր թաղման ներկայ եղողները  գերեզմանատան մէջ ծափահարեն դէպի փոս իր էջքը` իբրեւ հուսկ յարգանք ու հիացում:

Բարեկամները կը կատարեն վերջին կամքը, ու ծափահարութեան ծնծղաներով ծակը կը մտնէ  ծափամոլը:

Յուղարկաւորներուն մէջ սպրդած քանի մը հակառակորդներ կը սկսին պոռալ.

– Պի՜ս, պի՜ս, պի՜ս…

ՆՇԱՆ ՊԷՇԻԿԹԱՇԼԵԱՆ

Ինքնակոչ «Բժիշկներ»

Ամենահին, թերեւս ալ ամենատարածուած արուեստներէն մէկն է բժշկութիւնը:

Կը պատմուի, թէ հին ատեն երկու անձեր գրաւի կու գան փաստելու համար, թէ ո՛րն է ամենատարածուած արհեստը… Բարեկամներէն մէկը կը պնդէ, թէ բժշկութիւնն է, որ ամենաշատը տարածուած է, ու կզակը փաթթած դուրս կ՛ելլէ` ցաւ կեղծելով… Թաղեցիք, բոլորն ալ կը սկսին առանձին-առանձին հարցուփորձուիլ, եւ իւրաքանչիւրը ախտաճանաչում մը ընելէ ետք դարմանումի միջոցներ կ՛առաջարկէ…

Անշուշտ գրաւը կը շահի ան, որ առաջարկած էր ընդունիլ բժշկութեան ամենատարածուած արհեստ մը ըլլալը…

Ներկայիս բժշկութեան կիրարկումը դժուարացնողները նոյնինքն ինքնակոչ բժիշկներն են, որոնք հիւանդին այցելելով` կարծիքներ կը յայտնեն, կը պնդեն, կը վախցնեն…

– Այս դեղը վտանգաւոր է, բժիշկը մեր դրացիին տուաւ, ծանր եկաւ…

Ուրիշ դեղի մը համար կ՛առարկեն, թէ սրտին կը վնասէ, կամ երիկամները կը խանգարէ, ջիղերը կը տկարացնէ…

Կարելի է երեւակայել խեղճ հիւանդին վիճակը, որ շուարումի մատնուած` վախէն դեղերը կը կեցնէ եւ կամ աճապարանքով կը դիմէ այլ բժիշկի մը…

Հոգեպէս եւ կամ ջղային կառոյցով տկար անձեր ալ կան, որոնք, նման կասկածելի կարծիքի մը դիմաց, ցաւագար կը դառնան, կը սկսին հաշուել վայրկեանները, թէ ե՛րբ պիտի մեռնին…

Այս իրարանցումին մէջ հիւանդին առողջական վիճակը ոչ միայն կը խանգարուի, այլեւ դարմանող բժիշկը կը կորսնցնէ հիւանդին վստահութիւնը, կը տուժեն թէ՛ հիւանդը եւ թէ՛ մանաւանդ բժիշկը:

Բժշկութիւնը լաւապէս կիրարկելու համար անհրաժեշտ են եւ նախապայման` հիւանդին վստահութիւնը եւ հաւատքը` հանդէպ իր բժիշկին, որ որեւէ պատրուակով պէտք չէ խախտել, նուազեցնել, կասկածի առիթ տալ:

Երբ հիւանդին հաւատքը կը խախտի` հանդէպ իր բժիշկին, հետզհետէ կասկածամտութեամբ կը սկսի մօտենալ բոլոր բժիշկներուն ալ:

Հիւանդը բժիշկին պէտք է մօտենայ հաւատքով, վստահութեամբ, որովհետեւ, մանաւանդ տկարակազմ եւ յոգնած հիւանդներուն համար, անհրաժեշտ է հաւատքը, նոյնիսկ տեսակ մը սէրը` բժիշկին հանդէպ:

Հիւանդը բժիշկին հետ պէտք է սրտբաց խօսի, յայտնէ իր ցաւերը, մտահոգութիւնները, տկարութիւնները, նաեւ` այնպիսի իրականութիւններ, որոնց մասին նոյնիսկ չի խօսիր իր կողակիցին հետ:

Ինքնակոչ «բժիշկները», եթէ պատահի, որ որոշ գիտական պատրաստութիւն ունին, կամ փորձառութեամբ ձեռք ձգած են լայն ծանօթութիւններ, թող իրենց գիտութիւնը կամ կասկածը գաղտնօրէն յայտնեն բժիշկին` նախքան հիւանդին դիմաց կարծիքներ յայտնելը: Այս ձեւով միայն կրնան նախ իրենք սորվիլ բան մը, յետոյ` օգնել հիւանդին, դիւրացնել բժիշկին գործը, փութացնել ապաքինման շրջանը: Այլապէս, ոճիրի համազօր յանցանք գործած կ՛ըլլան` շփոթի մատնելով հիւանդը, որ երբեմն յաւելեալ դրամ ալ չ՛ունենար այլ բժիշկի մը երթալու եւ անոր տուած նոր դեղերը գնելու:

Ցաւալի է նաեւ ականատես ըլլալ հիւանդտեսի եկողները, որոնք, փոխանակ լուռ կենալու եւ յարգելու հիւանդին հանգիստը, կը սկսին հարցումներու տարափի մը տակ յոգնեցնել զայն.

– Ի՞նչ ունիս, ի՞նչ ըսաւ բժիշկը, ի՞նչ դեղ կ՛առնես եւ այլն: Յետոյ կը ստորադասեն բժիշկը.

– Այդ բժիշկը բան չի գիտեր… Օր մը մեր դրացին իրեն այցելեց, բան չհասկցաւ…

– Ի՞նչ դեղ կ՛առնես… քանի՞ տեսակ: Օ՜հ, պիտի թունաւորուի՞ս, խե՞նթ ես, երեք տեսակ դե՞ղ կ՛առնեն…

– Այս դեղը վտանգաւոր է, ջիղերդ կամ սիրտդ կը տկարացնէ…

Հիւանդտեսեները թող հանգիստ ձգեն հիւանդները իրենց բժիշկին հետ: Թող ամէն ոք իր կարծիքը վերապահէ իր արհեստին կամ իրապէս լաւ գիտցած մէկ մասնագիտութեան: Այլապէս, կասկածէ մտատանջուելով, պիտի տուժեն հիւանդները, մանաւանդ պիտի խախտի վստահութիւնը, որ բժիշկներուն բարոյական վարկն է:

Վարկը պակսեցնելով` վերջնականապէս պիտի վերանայ աւանդական դարձած բժշկական բարոյական հմայքը:

ՏՈՔԹ. Զ. ՄԿՐԵԱՆ

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)