Կիւրինի Եկեղեցու Կենսագրութիւնը

ԳԷՈՐԳ ԱՂՋԱՅԵԱՆ

Մեր պատմական հայրենիքում կատարած իմ բազմաթիւ շրջագայութիւնների ընթացքում մեր հին եկեղեցիների աւերակներում ականատես եմ եղել ողբերգական եւ տարածուած տեսարանի. եկեղեցիները վերածուել են գոմերի, մզկիթների կամ ամբողջովին քանդուած են: Խիստ հազուադէպ այլ դէպքեր էլ են պատահում:

2013 թ., երբ ճանապարհորդում էի Մալաթիայից դէպի Կեսարիա, առիթ ունեցայ կանգ առնելու Կիւրինում: Մինչեւ Հայոց ցեղասպանութիւնը Կիւրին քաղաքը, որը գտնւում է Սեբաստիա նահանգում, բազմաթիւ հայերի բնօրրանն էր. որոշ տուեալներով` հայերի թիւն այնտեղ հասել է 10.000-ի:

Յայտնի է, որ Կիւրինում եղել են չորս առաքելական, երկու կաթոլիկ եւ երեք բողոքական եկեղեցիներ: 2013 թ. եկեղեցիներից մէկի աւերակները դեռ վեհաշուք էին, չնայած` եկեղեցին անպաշտպան էր մնացել: Եկեղեցու տարածքում գտնուող մի շարք պատմական շէնքեր վերանորոգուել էին: Քաղաքապետարանի ներկայացուցիչները նշեցին, որ իրենք ցանկանում են վերանորոգել նաեւ հայկական եկեղեցին:

Ենթադրւում է, որ եկեղեցին եղել է առաքելական Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին, որը կառուցուել է 1810-15 թթ., թէեւ ոմանք  համարել են, որ այն կաթոլիկ եկեղեցի է:

Սուրբ Աստուածածին եկեղեցու նկարագրութիւնը շատ է համապատասխանում եկեղեցու ներկայիս կառուցուածքին: Եկեղեցին գտնւում է Ուլու մզկիթի (Ուլու ճամի) մօտ, որն ունի պատարագ մատուցելու համար նախատեսուած երեք սեղան եւ մուտքի լայն սրահ` արեւմտեան հատուածում:  Եկեղեցում կան բարձր սիւներ, բայց գմբէթ չկայ:

1915 թ. յետոյ եկեղեցին գործել է որպէս բանտ, պահեստ եւ շարժապատկերի սրահ: Վերանորոգման գլխաւոր նպատակը եղել է այն, որ եկեղեցին  մզկիթի կամ մշակութային կեդրոնի վերածեն:

Երկու շաբաթ առաջ ես կրկին անցայ Կիւրինով եւ տեսայ եկեղեցին: Այն գտնւում է վերականգնման փուլում, եւ երեւում է, որ այնտեղ աշխուժ շինարարական աշխատանքներ են արւում: Այդ պատճառով անհնար էր մտնել եկեղեցի, բայց ես մի քանի լուսանկար արել եմ:

Վեց տարի առաջ` իմ առաջին այցի ժամանակ, լուսանկարեցի Սիմոն Թերճանեանի տապանաքարը` 1894 թէ սեպտեմբերի 7 ամսաթուով: Ցաւօք, այն այլեւս եկեղեցու տարածքում չէր, բանուորները չգիտէին, թէ ի՛նչ է պատահել քարի հետ: Միակ յոյսս այն է, որ շինարարութեան սկսուելուց առաջ, ապահովութեան համար, այն տեղափոխել են մէկ այլ վայր: Սակայն փորձը ցոյց է տալիս, որ աւելի հաւանական է, որ քարը ոչնչացուել է:

Ոմանք կարող են մխիթարութիւն համարել եկեղեցու վերանորոգումը` ի տարբերութիւն Թուրքիայում գտնուող բազմաթիւ այլ եկեղեցիների: Սակայն դա դեռ բաւարար չէ:  եթէ եկեղեցին վերածուելու է մշակութային կեդրոնի, ապա պէտք է արտացոլի նաեւ եկեղեցու մշակոյթը` Կիւրինի հայերին:  ես չեմ կարող ասել` արդեօք Կիւրինում հայեր մնացե՞լ են, թէ՞ ոչ, սակայն հաւանականութիւնը մեծ է, որ այնտեղ հայեր կան: Նրանք պէտք է զգան, որ եկեղեցին իրենց տունն է, մի վայր, որտեղ կարող են հաւաքուել, սովորել եւ միւսներին տեղեկացնել, որ հայկական ներկայութիւն կայ այդ տարածքում, այդ քաղաքում: Կան բազմաթիւ սկզբնաղբիւրներ, որոնք կեդրոնի միջոցով կարող են դա հնարաւոր դարձնել, ինչպէս, օրինակ, 800 էջանոց «Կիւրինի պատմագիրք»-ը [1974, Պէյրութ, «Սեւան փրես», 1974 թ.].

Ես չեմ ձեւացնի, թէ այս առաջարկը լուծում է  այդ խնդրին, բայց դա աւելի լաւ է, քան` զբօսաշրջութիւնը զարգացնելու համար իրենց պատմական հայրենիքը տեսնելու եկած հայերից տոլարներ շորթելու շնական փորձերը: Կան հայեր, որոնք ապրում են մեր հայրենիքում, եւ հայկական մշակութային վայրերը վերակառուցելու ցանկացած աշխատանք պէտք է արտացոլի հայերի պահանջները:

https://armenianweekly.com/2019/06/27/the-many-lives-of-a-church-in-gurin/
Անգլերէնէ Թարգմանեց ԱՆԻ ՄԵԼՔՈՆԵԱՆԸ

Akunq.net                                                                      €   :

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)