50 Տարի Առաջ (10 Յուլիս 1969)

Ազգային Գիտակցութիւն

Աշխարհ նստած է հրաբուխի վրայ: Պատերազմական լաւաներ կը լափեն այս կամ այն երկրամասը: Քաղաքական երկրաշարժեր կը ցնցեն բազմաթիւ երկիրներ ու պետութիւններ: Անստոյգ է շատերուն վաղորդայնը:

Թշուառութեան մէջ կ՛ապրի երկրագունդի բնակչութեան երկու երրորդը, եւ զանցառելի չէ սովամահներու թիւը, մասնաւորաբար` թերաճ երկիրներու մէջ: Ամէն օր մանրէ մը զգետնող գիւտ մը կը ծանուցուի, հանգստաւէտութիւն խոստացող հնարք մը հրապարակ կը նետուի, բայց հիւանդութիւններ կը տառապեցնեն տակաւին մարդկութիւնը, եւ համաճարակներու սարսափը մղձաւանջի մէջ կը պահէ ժողովուրդները: Քսաներորդ դարու շլացուցիչ լոյսերուն հակառակ` կեանքը կը գալարուի ինքնիր վրայ, խաւար կծիկի մը պէս, լուսաւոր եւ խաղաղ հանգրուանի մը կարօտով:

Համեմատաբար իր անցեալին եւ ներկայիս գոյատեւող շարք մը ազգերու` խրախուսիչ, նոյնիսկ բախտաւոր պայմաններու մէջ կ՛ապրի այսօր հայութիւնը (սատանային ականջը խո՜ւլ…): Կէս դար առաջ աքսորի դժոխային ճամբաներուն վրայ կոտորուող, անապատի հրաշէկ աւազներուն վրայ խանձուող հայու բեկորները, այսօր սպիացուցած իրենց վէրքերը, հաւաքական ուժ դարձած արդէն, հայօրէն կը ծաղկին ու մարդկօրէն կը բարգաւաճին հայրենի հողին վրայ թէ արտերկրի աստղերուն տակ:

Եւ ոչ միայն հայը կ՛ապրի իր խաղաղ առօրեան` իբրեւ իր պարապմունքներով զբաղող պարկեշտ քաղաքացի, այլեւ ժամանակ ու տրամադրութիւն կ՛ունենայ գլուխը բարձրացնելու իր առօրեայէն վեր` դիտելու իր անցած ուղին, գնահատելու պատմութեան եւ մշակոյթի իր ճամբան հարթող ռահվիրաները եւ անոնց լուսեղէն դէմքերու ճառագայթներով առաջնորդուելու դէպի ապագան:

Այսպէս է, այս տարի տօնուեցան կամ պիտի տօնուին տակաւին համահայկական չափանիշով` ծննդեան հարիւրամեակները մէկը միւսը գերազանցող մեր մշակոյթի դէմքերէն`

Գեղջուկ եւ հայ երգը աստուածային համերգի վերածող հայ երաժշտութեան Ս. Մեսրոպին` Կոմիտաս վարդապետին:

Անուշի սիրով ու Սարոյի մահով հայոց լեռնաշխարհի սիրտը մղկտացնող Ամենայն Հայոց բանաստեղծին` Յովհ. Թումանեանին.

Հայուն հոգին հին աստուածներու անհասելի բարձունքները առաջնորդող անմահ թատերագրին` Լեւոն Շանթին:

Հայուն տխուր սիրտը առողջ ծիծաղով մը լուսաւորող նրբարուեստ երգիծաբանին` Երուանդ Օտեանին:

Մեր ժողովուրդը ամէնէն շատ պանծացուցած ու փառաւորած է լոյսի իր առաքեալները (հոգ չէ թէ` յետմահու…): Չէ մոռցած, սակայն, իրենց արիւնով լուսապսակ շահած միւս սուրբերը` իր հերոսները: Անցեալ տարի, օրինակ, յիշատակի հանդէսներ նուիրեց դիւցազնատիպ ֆետայիներէն` Սեբաստացի Մուրատին, մահուան յիսնամեակին առթիւ: Պատճառ մը չկայ մոռնալու, աւելի ճիշդը` պաշտելի շատ մը պատճառներ կան այս տարի տօնակատարելու ծննդեան հարիւրամեակը զէնքի այն միւս աստծուն` Եփրեմ Խանին, որ` «հայ վշտին չափ եղաւ մեծ»:

Լուսաճաճանչ ու գաղափարական այս դէմքերէն ետք, տարբեր չափանիշով մը, հայուն յարգանքին ու երախտագիտութեան արժանի կա՛յ այլապէս տաղանդաւոր ուրիշ դէմք մըն ալ, որուն մասին ցարդ լռութիւն կը տիրէ, սակայն, մամուլի մէջ թէ հրապարակի վրայ:

– Դեռ շատ հաց ու պանիր կ՛ուզէ մեր ազգը: «Վարժապետ խաֆալը» մարդիկ բռնած են ազգին սանձերը: Ամբողջ օրը մանուկներու դաս կու տան, չորս պատին ետեւ, իրենց խելքն ալ կը մանկանայ: Աշխարհը ինչպէս կը դառնայ, չեն գիտեր: Դրամ շահիլը դիւրին կը կարծեն, բայց չեն հասկնար, որ ամէն ինչ դրամով կ՛ըլլայ: Ծափը միայն իրենց կը վերապահեն: Գործնական կեանքի մէջ յաղթանակողները կ՛անտեսեն, կ՛արհամարհեն: Խօսքով կամ երգով փիլաւ չ՛եփիր: Գործնական մարդոց արժէքը գիտնալու է, եթէ ոչ յառաջ չենք երթար,- տրտնջաց անցեալները հրապարակի վրայ նախանձելի դիրքի տէր ազգային մը, բարեկամական խօսակցութեան մը ընթացքին:

Անտեսուած գործնական մարդու դառնութեան հետ` ճշմարտութիւն մը կը պարունակէին բարեկամիս խօսքերը:

Անշուշտ, կարելի չէ երեւակայել, որ ազգը հետաքրքրուի իր այն զաւակներով, որոնք նիւթական հարստութեամբ կը սոնքան հոս ու հոն: Բայց դրամ շահելու տաղանդը յարգանքի արժանի կը հանդիսանայ այն վայրկեանէն սկսեալ, երբ նիւթը սպասարկուն կը դառնայ լոյսին, կը ճարուի` լոյսը տարածելու, լոյսը ուռճացնելու ի խնդիր:

Մեր պատմութիւնը իր թագաւորներէն, իշխաններէն մինչեւ ամիրաները կը հաշուէ յարգարժան բազմաթիւ նման դէմքեր: Եւ այս գետնին վրայ անարդար պիտի ըլլար չոգեկոչել յիշատակը, գոնէ յարգանքի երեկոյով մը, մեր օրերու այն բացառիկ դէմքին, որուն ծննդեան հարիւրամեակն է նմանապէս:

Գալուստ Կիւլպէնկեանի գործնական տաղանդը հպարտութիւն մըն է մեզի համար, միջազգային հրապարակի վրայ: Բայց մեր յարգանքն ու երախտագիտութիւնը կ՛աղբիւրին իր ծննդեան հարիւրամեակին առթիւ պարզ այն պատճառով, որ իր հարստութեան նիւթական յատկացումները համալսարանական հետզհետէ աճող սերունդ մը կը պատրաստեն, կը բարեկարգեն մեր կրթական յարկերը, կ՛օժանդակեն մեր դպրոցներու պիւտճէին: Մէկ խօսքով, գործնական մարդը նիւթը կը ծառայեցնէ լոյսին` ի փառս հայ ազգին:

Ճիշդ այդ պատճառով ալ թերեւս մեր Ուսուցչական միութեան եւ կրթական օճախները հովանաւորող մարմիններուն կ՛իյնայ առաւելաբար պատշաճ յարգանքը մատուցանել Պարոն հինգ առ հարիւրին, ա՛յս տարի, անոր ծննդեան հարիւրամեակին առթիւ:

Մեծ է անգլիացի ժողովուրդը, որովհետեւ իր կայսրութեան օրերուն գիտցաւ ըսել. «Կու տամ Հնդկաստանը, բայց երբեք` Շէյքսփիրը»:

Մեծ է հայ ազգը, որովհետեւ աստուածապարգեւ իր գիրերով գրած իր առաջին նախադասութիւնը եղաւ. «Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զԲանս Հանճարոյ»:

Հայութեան կարգախօսը կը մնայ միշտ նոյնը` Լոյսի պաշտամունք:

Առաւօտը շարունակենք ողջունել մեր սուրբ շարականով`

«Առաւօտ լուսոյ
Արեգակն արդար
Առ իս լոյս ծագեա՛»

Բայց չմոռնանք նաեւ անոնք, որոնք քրտնաթոր ճակտով բահը կը խրեն հողին սիրտը, անոնք, որոնք կը վաստկին դրամ եւ իրենց հարստութենէն բաժին կը հանեն հայ գիրին ու դպրութեան:

Պաշտենք մեր սուրբերն ու հերոսները: Ամէնէն քաղցրաբոյր խունկը ծխենք մեր միտքն ու հոգին հարստացնող լուսեղէն շիրիմներուն վրայ, բայց չանտեսենք անոնք, որոնք զրկուած են արդէն «թուղթին փառք»-էն, սակայն այլապէս երախտարժան գործ կը կատարեն մեր կեանքին մէջ:

Յիշատակի հանդիսութիւնները չեն ստեղծուած միայն փառաւորելու այս կամ այն դէմքը, այլ` մղելու նաեւ ուրիշներ, որ հետեւին ազգանուէր նո՛յն ուղիին:

Ազգապահպանման ու հայակերտման նուիրուած ամէն դէմք, իր չափովն ու տարողութեամբը, արժանի է փառաբանանքի՛, յարգանքի՛ եւ օրինակ ծառայելու ուրիշներու:

Սուրբերը, հերոսները, դպիրները ունին անխորտակելի գահը մեր սրտերուն մէջ: Սակայն մեր մտքէն հեռու չպահենք նաեւ անոնք, որոնք ոսկիով կը սալարկեն «Դէպի աղբիւրը լոյսին» տանող դժնդակ մեր ուղին:

Ոգիի եւ նիւթի ներդաշնակումը ապացոյցներէն մէկն է ազգային գիտակցութեան: Եւ այդ ներդաշնակումէն ծնող բարիքները լաւագոյն գրաւականն են ազգի մը յարատեւման:

Ատենն է, որ գիտակցինք այս ճշմարտութեան:

Յ. ԳԵՂԱՐԴ    

6/7/1969
Պէյրութ

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)