50 Տարի Առաջ (8 ՅՈՒԼԻՍ 1969)

«Ինչո՞ւ Այս Ոգին»

(Հայ Եկեղեցւոյ Բարենորոգման Սկզբունքին Շուրջ»

Վերի խորագրով Անթիլիասի տպարանէն լոյս տեսած գրքոյկին մը մէջ Գարեգին եպս. Սարգիսեան արծարծած է Հայ եկեղեցւոյ ոգիին եւ բնոյթին հետ կապ ունեցող հիմնական հարց մը. պէ՞տք է փոխուի անոր հայադրոշմ նկարագիրը, որպէսզի կարենայ իւրացնել արդի ժամանակներու պահանջած բարենորոգումներու սկզբունքը:

Հայ եկեղեցւոյ դիմագիծը հիմնապէս փոփոխութեան ենթարկելու մտայնութիւն մը սկսած է տեղ գտնել ներկայիս Ամերիկայի մեր հայ երիտասարդութեան մէջ: Անոնցմէ շատեր կը խորհին, թէ մեր եկեղեցին հինցած է իր կառոյցով եւ քիչ մը շա՜տ կղզիացած` ազգային ապրումներու շրջաններէն ներս, կտրուելով քրիստոնէական ընդհանուր շարժումներէն եւ մարդկութեան կեանքը յուզող հարցերէն: Որով` կը պահանջեն, որ դադրի հայութեան հոգեւոր տունը ըլլալէ եւ դառնայ հաղորդ միջազգային տագնապներուն:

Գարեգին եպիսկոպոս կորովի ոգիով կը ծառանայ այս խորթ տեսակէտին դէմ եւ գեղեցիկ համադրութեամբ մը բնութագրելէ ետք Հայ եկեղեցւոյ գոյութեան եւ զօրութեան յատկանիշները, կ՛եզրակացնէ.

«Հայ եկեղեցին աւելի կենդանացնել` առանց նուազեցնելու անոր հայկականութիւնը եւ աւելի հայացնել` առանց պարպելու զայն կենսունակութենէ»:

Հարցը իսկապէս որ այժմէական է եւ չափազանց շահեկան` ազգային ու հոգեւոր մեր արժէքներու պահպանման տեսակէտէն: Խնդիրը կը վերաբերի հաստատութեան մը, որ դարերու անցեալ ունի, մեր գոյութեան գլխաւոր սիւներէն մէկն է եղած, անքակտելի միութիւն մը ստեղծած է հայ լեզուին, գրականութեան եւ մշակոյթի միւս ճիւղերուն հետ, գոյն ու դիմագիծ տուած է մեր ժողովուրդին եւ անկէ ստացած, իր կարգին, հայադրոշմ նկարագիրը եւ այսօր ալ սփիւռքի տարածութեանց վրայ կը մնայ մեր հոգեւոր գոյատեւութեան ամէնէն հաստատուն եւ ամուր խարիսխը:

Յեղափոխութեան եւ յեղաշրջումի տենդէն  բռնուած երիտասարդութիւն մը ունինք, որ դժգոհ է ուրեմն Հայաստանեայց եկեղեցւոյ հայրենաւանդ նկարագրէն եւ կ՛ուզէ զայն փոխել, այսինքն միջազգայնացնել` յանուն բարեկարգութեան սկզբունքներու:

Ոչ ոք դէմ կրնայ ըլլալ յառաջդիմութեան եւ բարեկարգութեան: Այն հաստատութիւնները, որոնք քարացած կը մնան, կը պարպուին կենդանի ոգիէն եւ կը դադրին գործօն դեր կատարելէ: Ամէնէն պահպանողական կարծուած եկեղեցիներն անգամ, վերջին տարիներուն, փոփոխութիւններ մտցուցին դաւանական եւ ծիսական իրենց կարգուսարքին մէջ: Եկեղեցին հայկական չի կրնար եւ պէտք չէ բացառութիւն կազմէ:

Սակայն բարեկարգուիլ` չի նշանակեր ուրանալ իր ինքնութիւնը եւ հրաժարիլ իր էութենէն:

Ներկայացուած հարցը ինքնին որքան ալ ընդվզում պատճառող հարց մը ըլլայ, կը խորհիմ, թէ խորքին մէջ անիմաստ է: Մեր եկեղեցին ծրագրեալ առաջադրանքներով մէջտեղ եկած հաստատութիւն մը չէ: Ան ծնած է ամբողջ ժողովուրդի մը ապրումներուն ընդմէջէն եւ քար առ քար կերտուած` հազարաւոր տարիներու ընթացքին: Անոր հիմքերուն տակ կը հանգչին մեր պապերու ոսկորները, եւ անոր կանթեղներուն մէջ կը վառին մեր բոլոր ննջեցելոց հոգիները:

Արդ, ո՞վ եւ ինչպէ՞ս պիտի փոխէ այս բոլորը: Ո՞ր յանձնաժողովը, ո՞ր ուժն ու որոշումը կրնան կերպարանափոխ դարձնել մէկ անգամէն հաստատութիւն մը, որ իր ներկայ դիմագիծը ստանալու համար անցած է հայոց պատմութեան փոթորիկներուն ընդմէջէն, Քրիստոսի Աւետարանին հետ ներծծած բովանդակ ժողովուրդի մը ապրումները, յոյսերը, աղօթքները:

Ո՛չ, Հայ եկեղեցին վախ չունի բարեկարգիչներէն: Անոնք ազատ են պատուհանները քիչ մը աւելի լայն բանալու աշխարհին առջեւ, նոյնիսկ օգտակար է, որ Հայաստանեայց եկեղեցւոյ կամարներուն տակ երբեմն հնչեն նոր ձայներ եւ եղանակներ, բայց մեր շարականներուն հոգեխռով հայկականութիւնը անկապտելի հարստութիւն կը մնայ:

Տասնեօթը դար Քրիստոս ա՛յս լեզուով է խօսած հայութեան հետ, կ՛ուզէք, որ հիմա տարբե՜ր լեզուով խօսի: Տարբեր լեզու կը նշանակէ տարբեր հայութիւն, այլադէմ եւ այլանուն բազմութիւններ:

Ազգերու հոգեւոր ստեղծագործութիւնները իրենց անկախ կեանքը ունին եւ վեր կը մնան կանոնադրեալ նախասիրութիւններէ: Հայ եկեղեցին մեր ժողովուրդի ստեղծագործութիւնն է, ինչպէս` հայ լեզուն: Երկուքն ալ կարելի է ենթարկել անշուշտ որոշ բարեփոխութիւններու, բայց կարելի չէ դպչիլ անոնց ներքին ոճին ու ոգիին: Այլապէս, անոնք կը դադրին ըլլալէ հա՛յ լեզու եւ հա՛յ եկեղեցի: Խաթարումը կ՛առաջնորդէ այլասերման, այլասերումը` քայքայումի:

Եթէ Հայ եկեղեցին խաթարուի եւ այլասերի, ոչ միայն չի կրնար կատարել այլեւս իր ազգային դերը, այլ կը դադրի կատարելէ նաեւ իր քրիստոնէական եւ մարդասիրական  առաքելութիւնը:

Ահա թէ ինչո՛ւ հայ եկեղեցին կը մնայ անսասան, այնքան ատեն որ հայութեան սիրտը բաբախէ անոր որմերուն մէջ: Այդ սիրտը երբեք խուլ չէ եղած մարդկութեան ցաւերուն եւ ժամանակ տագնապեցնող հարցերուն հանդէպ: Եւ եթէ երբեմն չէ կրցած պէտք եղած չափով արձագանգել դուրսի աշխարհներուն, պատճառը այն է, որ իր ծով տառապանքն ու ցաւերը խեղդած են զայն:

Իրաւունք ունի Գարեգին սրբազան:

– Կենդանացնենք Հայ եկեղեցին` առանց նուազեցնելու անոր հայկականութիւնը:

Մ. ԻՇԽԱՆ

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)