50 Տարի Առաջ (19 Յունիս 1969)

ԱՊՐԻԼԷՆ ՄԱՅԻՍ

Ինչպէս ապրիլ 24-ը, նաեւ մայիս 28-ը կը պատկանի համայն հայութեան: Առաջինը նահատակութեան օր է, երկրորդը` հերոսութեան:

«Մեռա՜ւ Դաւիթ այս մէկ զարկէն», հրճուանքով բացագանչեց դահիճը:

«Կենդանի՜ եմ», փոխադարձեց ահեղ Սասունցին` ահուդողի մատնելով Մելիքը:

Այս երկախօսութիւնը կը խորհրդանշէ մեր պատմութեան գերագոյն պահը: «Առաջին զարկը» ապրիլ 24-ն էր: Մեռած կարծուած հերոսը յառնում մը ունեցաւ, եւ այդ յառնումը կոչուեցաւ մայիս 28:

Զարմանալի է, համայն հայութիւնը, հայրենիքէն մինչեւ գաղթաշխարհի հեռու հեռաստանները, կը տօնէ ու կը մեծարէ «Նահատակութեան օր»-ը, բայց նոյն միասնականութիւնը ցոյց չի տար, երբ կարգը կու գայ տօնելու մայիսը 28-ը, զոր «Հերոսութեան օր» կոչեցինք իրաւամբ:

Ինչպէ՞ս կ՛ըլլայ, որ մեր պարտութիւնը կը տօնենք, իսկ յաղթութիւնը կ՛ուրանանք, լաւագոյն պարագային` կը մոռնանք:

Կարծես բաւական չըլլար ուրացումը, նաեւ կ՛անարգենք հերոսները, որոնք կռուեցան յանուն հայրենիքին, եւ` նահատակները, որոնք զոհուեցան միշտ յանուն նոյն հայրենիքին:

Սարդարապատը սկիզբն է մայիս 28-ին եւ, հակադարձաբար, մայիս 28-ը շարունակութիւնն է Սարդարապատին:

Ո՛վ որ կը յարգէ ու կը մեծարէ Սարդարապատի ոգին եւ հաւատարիմ է անոր, այդ իրողութեամբ իսկ կը մեծարէ, պէտք է մեծարէ, նաեւ մայիս 28-ը:

Առաջինը ուրացողը ուրացած կ՛ըլլայ երկրորդը: Երկրորդը ուրացողը իրաւունք չունի յիշելու Սարդարապատը եւ խոնարհելու յաղթանակի այդ յուշարձանին առջեւ: Երէկուան յաղթանակին ու նաեւ վաղուան յաղթանակին:

Ծիծեռնակաբերդի եւ Սարդարապատի յուշարձանները իրարու կը կապեն, կը միացնեն, անքակտելի բանի մը կը վերածեն մեր պարտութիւնը եւ յաղթանակը:

Հիմա նորէն կը յիշենք առասպելական Եանոսի երկու երեսները, մէկը` լացող, միւսը` խնդացող:

«Լացող»-ը մեզի համար անցեալն է այլեւս, «խնդացող»-ը ապագան է:

«Յուսաբեր»

Բաժանորդագրուիլ…

Այսօր հեռաձայնային խօսակցութիւն մը ուրախ լուր մը հաղորդեց ինծի` ստեղծելով մէջս վերյիշումներու գեղեցիկ պահ մը:

Գրադարանիս մէջ փնտռեցի քանի մը գիրքեր, զորս պահած էի մեծ գուրգուրանքով: Գտայ ու շարեցի սեղանիս վրայ. բացի մէկ առ մէկ, առաջին էջերը դիտեցի ու անոնց հետ կարդացի պատանեկան օրերս. «Թէոդորոս Ռշտունի», «Երկունք», «Գէորգ Մարզպետունի», «Ռուզան», մատենաշար`

Յուսաբեր», թիւ` 32, 33, Գահիրէ…

Նայեցայ անոնց, եւ Արամ Տասնապետեանի թաւ ձայնը նորէն հնչեց ականջիս.

– Յակո՛բ, նոր պրակներ հասան:

Երուսաղէմ` հայոց վանքի մեծ դրան դէմի նպարավաճառի խանութէն եկող այդ ձայնը յաճախ կը կեցնէր զիս: Երբեմն գրպանիս պարապութիւնը կը խանգարէր պրակներուն բերած լուրին ուրախութիւնը: Կ՛ամչնայի անտարբեր հեռանալ: Դանդաղ քայլերէս ու դիմագծէս շուտ կը հասկնար Արամ Տասնապետեանը.

– Վնաս չունի, վերջը կը վճարես, եկո՛ւր, առ պրակդ, շարքը մի կորսնցներ. ասոնք վաղը անթիքա պիտի ըլլան,- կ՛ըսէր եւ թանկագին անգտանելի բան մը շնորհելու պէս հպարտանքով կը նայէր պրակներուն:

Պարտք ընելը շատ անախորժ ու անպատուաբեր արարք մըն էր տղայ զգացումներուս, կարծես` մեծ մեղք մը գործած ըլլլայի…: Պրակը ձեռքիս, թանկարժէք իր մը փոխադրելու պէս, կը մտնէի տուն: Ուրախ` մանաւանդ երբ վճարած կ՛ըլլայի մէկ ղրուշ փոխարժէքը:

Տասնապետեանը յաջողած էր հայ գիրքի հանդէպ սէր եւ ուշադրութիւն արթնցնել իր շուրջ այնպիսի շրջանի մը, երբ նոյնիսկ մէկ ղրուշը դժուար կը գտնէինք: Վարժուած էինք եւ մեր վայելքին մաս կը կազմէր պրակներով ու թերթօններով ստեղծուած մեր փոքրիկ գրադարանը: Արամ Տասնապետեան` Սեբաստացի Մուրատի գործակիցը, հայ ինքնապաշտպանութեան նուիրաբերած իր երիտասարդութենէն ետք, հիմա Երուսաղէմի մէջ իր նպարավաճառի անկիւնին մէջ կը շարունակէր իր ժողովրդային ծառայութիւնը: Մեր նկատմամբ իր գորովալիր վիճակը մեր մէջ փոխադարձ որոշ յարգանք մը կը ստեղծէր իրեն հանդէպ. զինք սկսած էինք սիրել ու իրմէ եկած առաջարկի մը ընդառաջելով` կը հաւատայինք մեր ազգահաճոյ կենցաղին: Մեր աչքին` միւս խանութպաններէն բոլորովին տարբեր մէկն էր:

Հիմա կը նայիմ իրմէ առած պրակներով կազմուած գիրքերուս, որոնց թուղթերը տարիներու գոյներովը կը նկարեն անցեալը: Գեղեցիկ իր մտահոգութիւններով դարձեալ կը ներկայանայ մտքիս Ա. Տասնապետեանի կերպարը: Սեւ փափախը գլխուն, ծխամորճը ձեռքին, պարթեւահասակ, միշտ ժպտուն ու հպարտ, ու իր հիացիկ արտայայտութիւնը հայ գիրքի մասին.

– Ասոնք անթիքա պիտի ըլլան…

Պատերազմի չար բախտը զինք ալ հեռացուց Երուսաղէմէն: Պէյրութէն անցնելուն` փոքր զաւակին համար Ճեմարան` գիշերօթիկ ուսանողութեան դիմեց: Գործը յաջող չգնաց, պարտաւոր էր մեկնիլ Քենիա եւ իրեն հետ տանիլ զաւակը, Կեդրոնական Ափրիկէ:

Տարբեր կլիմայի մէջ ծա՛ռն անգամ չ՛աճիր: Մաս-մասներու մէջ փակեց իր աչքերը սեբաստացի Արամը, հեռո՜ւ իր սիրած հայրենիքէն:

Իսկ հիմա, իր ծախած պրակներով կազմուած հատորներու մէջէն բաց աչքերով կը ժպտի ինծի` իր պատմութեամբ ինք եւս վերածուած արժէքաւոր հնութեան մը, որ կարծես լսելի ձայնով կը կրկնէ, կը պատգամէ:

– Ոչ մէկ տեղ եւ ոչ մէկ հայու արգիլուած չէ իր վաճառատան մէջ խօսելու հայ գիրքի մասին, ու ամէն պատանիի փոխանցելու «գանձը» մեր լեզուին. երեսուն տարի առաջ աւելի՛ դժուար էր խօսիլ հայ գիրքի մասին, երբ գրպաններու մէջ քիչ էր ղրուշը, իսկ այսօ՜ր…

Հեռաձայնային խօսակցութենէն ծնած ուրախութիւնս կ՛ուզեմ պատմել շատերու: Պուրճ Համուտի Սոֆիա Յակոբեան երկրորդական վարժարանի աշակերտութեան մէջ քառասուն տղաք բաժանորդագրուած են «Բագին» ամսագիրին… մէկ թղթոսկի ամսական վճարումով, բաժանորդագրութեան կէս գինը: Նոր «Սեբաստացի Արամները»` հայ մշակոյթին զինուորագրեալ ուսուցիչներ ժրաջան լծուած են առաքելութեան մը ու յաջողած` այդ տղայոց մտքին մէջ զետեղել գրի ու գրականութեան խանդավառութիւնը, որոնցմէ ինչե՜ր պիտի ծնին… հարստացնելով մեր յոյսերը, ամրացնելով ուղին մեր պատմութեան, հայաշատ ամուր կեդրոնի մը մէջ փեթակներ զետեղելով: Հրճուանքով կը պատմեմ օրինակելի երեւոյթը բոլոր հայ արհեստաւորներուն, վաճառականներուն, արուեստագէտներուն ու բոլորին:

Առօրեայ մեր խօսակցութեանց ու խանդավառութեանց գոյնովը կը ծագի արեւը: Եւ մենք պէտք ունինք մեր Արեւին… «Սեբաստացի Արամ»-ներ ամէն անկիւնի մէջ ամէն գիրքի ու հրատարակութեան հանդէպ պէ՛տք է պոռան բոլոր հայ անցորդներուն ու մասնաւորաբար պատանիներուն հարց տան.

– Ի՞նչ հայ գիրք կարդացած ես:

Բարձրացող ձայներու ներդաշնակութեան մէջ պիտի լսուի գովաբանական մաղթանքը, Հայ հոգիին պատարագը պիտի իջնէ խորանէն ու փարատի ցաւը հայ գրագէտին ու հրատարակչին, հայ ալեւոր ծերունիին ու մամիկին, ու առողջացնէ մեր գոյութիւնը:

Դժուարութիւններ ունի՛ եւ չունի՛ հայ կեանքը: Աւելի չդժուարացնենք զայն, սակայն մեր անհոգութեամբ, ծոյլ մեծամոլութեամբ, կծծի ու ագահ մտահոգութեամբ, անպատասխանատու նկարագիրներու եւ դռնփակ յոյսերու պատճառով չփճացնենք մեր խանդավառութիւնը: Նորերուն ներաշխարհը պատրաստ է ընդունելու այն, ինչ որ կը տեղայ. անհրաժեշտ է մաքուր պահել մթնոլորտը, ու հաւատքը` անաղարտ ու ջերմ:

Պէտք է բաժանորդագրուիլ բոլոր տեսակի հայ արժէքներուն:

Յ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )