50 Տարի Առաջ (7 Յունիս 1969)

Բաժակ Մը Սուրճի Շուրջ

Քանի մը օր առաջ ծանօթի մը խանութին առջեւէն կ՛անցնէի. ներս հրաւիրուեցայ` բաժակ մը սուրճ առնելու: Առհասարակ չեմ սիրեր խանութէ մը ներս մտնել, երբ յաճախորդ չեմ, որովհետեւ կը խորհիմ, թէ իմ անշահ ներկայութիւնս կրնայ նոյնիսկ արգելք հանդիսանալ շահաբեր առեւտուրի մը: Այդ օր, սակայն, հրաւիրողին ժպիտը շատ ջերմ ու անկեղծ թուեցաւ ինծի եւ համարձակութիւն տուաւ` աթոռ մը գրաւելու հաշուեսեղանին մօտ:

Մեր զրոյցը հետաքրքրական ոչինչ ունէր առաջին վայրկեաններուն: Ի՞նչ կը խօսին շուկային մէջ իրարու հանդիպող երկու անձեր. քանի մը հարցում` գործերու ընթացքին մասին, քանի մը մաշած տարազներ` առողջական որպիսութեան վերաբերող, ապա օրուան քաղաքական կացութիւնը կու գայ լայնքին-երկայնքին փռուիլ սեղանին վրայ, սուրճի բաժակին ճիշդ քովիկը:

– Է՜հ, ի՞նչ կայ-չկայ, նայինք:

– Ինչ պիտի ըլլայ, կը սպասենք, որ լաւ ըլլայ:

Մեր խօսակցութիւնը այդ օր չսահմանափակուեցաւ սակայն ծանօթ բառերու շրջածիրին մէջ: Չեմ գիտեր ինչպէս` մեր զրոյցը «գործերու վիճակ»-էն անզգալաբար սահեցաւ դէպի կրթական ասպարէզ: Խօսեցանք դպրոցական ծանրաբեռնուած ծրագիրներու, մեծագումար կրթաթոշակներու, խճողուած դասարաններու եւ պաշտօնական քննութեանց խոցելի կարգուսարքին մասին: Խօսակիցս դժգոհ էր առհասարակ Լիբանանի մէջ` կիրարկուող կրթական դրութենէն եւ ցաւ կը յայտնէր, որ պետութիւնը պէտք եղած ձեւով չի զբաղիր այս կարեւոր հարցով: Ստիպուած էր յանձն առնել ծանր զոհողութիւններ` իր զաւակներու ուսման համար, իսկ անոնք` զաւակները շնչասպառ կ՛ըլլային անհրապոյր դասերու ծանրութեան ներքեւ:

Այս բոլորը լսելէ ետք անխոհեմութիւնը ունեցայ հարցը փոխադրելու «սկզբունքային գետնի վրայ», ինչպէս պիտի ըսէր ընկ. Փանջունի:

– Ինչո՞ւ,- հարց տուի,- ձեր զաւակները օտար վարժարան կ՛ուղարկէք:

– Ինչո՞ւ կ՛ուզես, որ օտար վարժարան չուղարկեմ,- զարմացաւ խօսակիցս եւ մէկը միւսին ետեւէն շարեց գործնական մարդու իր պատճառաբանութիւնները:

Մենք, ի վերջոյ, Հայաստա՞ն կ՛ապրինք, թէ՞ օտար երկրի մէջ: Պարտաւո՞ր ենք, թէ ոչ` տեղւոյն պայմաններուն, պահանջներուն եւ լեզուներուն յարմարելու առաւելագոյն չափով: Կիսամիջոցները մեզ տեղ չեն հասցներ: Եւ յետոյ, պարապ բան է «ազգապահպանում» կոչուող սա պայքարը, որ դատապարտուած է ձախողանքի: Եթէ կ՛ուզենք օր առաջ լաւ դիրքերու հասնիլ, եթէ կ՛ուզենք, որ մեր զաւակները տեղացիներու ներկայութեան ազգային բարդոյթներ չունենան, մէկ խօսքով, եթէ կ՛ուզենք յաջողիլ կեանքի մէջ, պարտաւոր ենք նոր սերունդը դաստիարակել եւ մեծցնել այնպէս, ինչպէս կը դաստիարակուին մեզ շրջապատող ժողովուրդի զաւակները: Սխալ է զանոնք առանձին դպրոցներու մէջ մեկուսացնել եւ զրկել կեանքին պարտադրած կենդանի շփումէն:

– Բայց, բայց… հայ դպրոցներն ալ կը գործադրեն պետական ծրագիր եւ նոր սերունդին կու տան յաջողութեան անհրաժեշտ զէնքերը, առաւել` հայ լեզուն եւ հայ մշակոյթի ծանօթացում:

– Ճիշդ հոս է մեր սխալը,- կը գոչէ խօսակիցս,- կարելի չէ երկու տէրանց ծառայել, երկու ձմերուկ շալկել մէկ թեւի տակ: Այսպէս շարժելով` մենք երկու ձմերուկներն ալ վար կը ձգենք եւ կը կոտրենք: Ջուրը իր ակէն պէտք է խմել: Մեր դպրոցները ակէն բաւական հեռու են:

– Բայց, բայց… հայ վարժարաններու ձեռք բերած յաջողութեան տոկոսը, պաշտօնական քննութեանց մէջ, բաւականին լաւ է, նոյնիսկ` պատուաբեր:

– Ատկէ բան դուրս չի գար,- կ՛ընդհատէ զիս` քանի մը զաւակներու նախանձախնդիր այս հայրը,- կարեւորը լեզուի ոգին է: Հայ վարժարանները չեն կրնար կոր տալ արաբերէնի, ֆրանսերէնի կամ անգլերէնի այն ոգին, այն սահուն արտայայտութիւնը, որոնց տիրանալու համար պզտիկը պէտք է մեծնայ յատուկ մթնոլորտի մէջ: Յաջողութեան բանալին է ասիկա:

Կը փորձեմ առարկել անշուշտ, թէ լեզուի արտայայտութեան դիւրութիւնը մտքի պատրաստութիւն չի նշանակեր, թէ` գիտական եւ գրական ուսմանց մէջ մեր վարժարանները բնաւ ետ չեն մնար օտար դպրոցներէն, թէ` այլազան ասպարէզներու մէջ յաջողած բազմաթիւ երիտասարդներ ունինք, որոնք հայ վարժարաններէ վկայուած են, եւ թէ` մեր ազգային ինքնութիւնը պարտաւոր ենք պահպանելու հայ լեզուին եւ պատմութեան միջոցով:

Խօսակիցս կը ժպտի: Սուրճին ումպերը հետզհետէ աւելի դառն կը դառնան բերնիս մէջ: Կը զգամ, որ մարդը կարեկցութեամբ կը դիտէ իմ «հին» գլուխս եւ հեգնանքով կը ժպտի իմ «հինցած» գաղափարներուս վրայ:

Կարծես ըսել ուզէր.

– Քու միտքերդ անցեալին կը պատկանին. հիմա ժամանակները փոխուած են. եթէ կ՛ուզենք ապրիլ եւ յաջողիլ (ա՜խ այս մոգական բառը), պէտք է գիտնանք յարմարիլ ժամանակներուն, պէտք է գործնական ըլլանք: Եթէ այդպէս չընենք, վաղը մեր զաւակները մեզ պիտի անիծեն: Իրաւունք ունի՞նք անոնց ապագային հետ խաղալու:

Բայց ո՛չ, այս խօսքերը չեն արտասանուիր բարձրաձայն: Անոնց փոխարէն` սուրճի ընկերակիցս բարեկամական սիրալիր հարուած մը կու տայ ուսիս ու կ՛ըսէ.

– Նայէ՛, ըսածներս սխալ չհասկնաս. ես ալ լաւ հայ եմ բոլորին չափ: Հանդէսի տոմսակ կը բերեն` չեմ մերժեր, վիճակահանութեան նուէր կ՛ուզեն` կու տամ: Մեր ազգին պատիւ բերող ամէն ձեռնարկ կ՛ուրախացնէ զիս: Սակայն չեմ կրնար զոհել տղոցս ապագան, կը հասկնա՞ս, չեմ կրնար:

Կը հասկնամ, ի հարկէ. եւ գիտեմ նաեւ, որ բաւական մեծ թիւ մը կը կազմեն նոր ժամանակներու այս հայերը, որոնք կ՛ապրին մեր պայմաններուն մտահոգութիւնը: Իբրեւ անհատ կը մտածեն, իբրեւ հայր կը գործեն եւ հաւանօրէն նաեւ անկեղծ են իրենց ազգասիրական զգացումներուն մէջ: Անոնք կ՛ապրին առաւելաբար «յաջողութեան» մտասեւեռումով` ի հաշիւ իրենց զաւակներուն:

Մեր կեանքի ողբերգութեան տեսարաններէն մէկը, ուր ինկող զոհը հայ մշակոյթն է միշտ:

Մ. ԻՇԽԱՆ

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)