«Հայաստանում Այնքան Լիբանանցիների Հետ Եմ Ընկերացել, Որ Արդէն Լաւ Գիտեմ Այնտեղի Հայերին` Առանց Այնտեղ Լինելու» Աշոտ Յարութիւնեան

Հարցազրոյցը վարեց` ԱՆՈՒՇ ԹՐՈՒԱՆՑ

Ինքնատիպ, իր ոճն ու ձեռագիրն ունեցող արուեստագէտ է հայաստանցի նկարիչ Աշոտ Յարութիւնեանը: Համազգայինի «Լիւսի Թիւթիւնճեան» ցուցասրահում 11 ապրիլին լիբանանահայերը հնարաւորութիւն կ՛ունենան ներկայ գտնուելու նրա անհատական ցուցահանդէսի բացմանը եւ տեսնելու նրա անկեղծ ու ջերմ արուեստի գործերը: Աշոտ Յարութիւնեանը նկարչի արհեստավարժ ճանապարհ է անցել` նկարելով դեռեւս մանուկ տարիքից, իսկ յետոյ յաճախել է արուեստի մանկական կեդրոն,  նկարչական ուսումնարան, գեղարուեստի համալսարան, բայց ստեղծագործական այն անփոխարինելի դասերը, որ նրան տուել է հայրենի բնութիւնը, ոչ մի դպրոց եւ համալսարան չեն տուել: Ինքը նոյնպէս համոզուած է դրանում, եւ իր մեծ ուսուցիչը համարելով բնութիւնը` նա անվերջ վերադառնում է դէպի հայրենի լեռներն ու դաշտերը, ունկնդրում բնութեան ձայնը, ականջալուր լինում անտառների  կանչին ու ձորերի մեղեդուն… Նրա նկարները դուրս են եկել Հայաստանի սահմաններից, շատ օտարերկրացիներ գնելով Աշոտի գործերը` իրենց հետ տարել են մի կտոր բնութիւն, որ խաղաղութիւն է բերում մարդու հոգուն եւ միշտ յիշեցնում, որ մարդը, ինչքան էլ իրեն շրջապատի նոր սարքաւորումներով եւ ժամանակակից իրերով, ի վերջոյ, բնութեան ծնունդ է, եւ բնութիւնն է մարդու  միակ ճշմարիտ ուսուցիչը եւ ստնտուն: 

Պէյրութում ունենալիք իր ցուցահանդէսից առաջ Աշոտ Յարութիւնեանը պատմեց իր ստեղծագործական աշխարհի մասին` ուրախ լինելով, որ կարողանում է այդ աշխարհի մասնիկները փոխանցել մարդկանց.

ՀԱՐՑՈՒՄ.- Որտեղի՞ց է սնւում ձեր արուեստը:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Ես ծնուել եմ Երեւանում, բայց իմ մայրը Լոռիից է, իսկ հօրենական կողմս արմատներով Վանից է:  Այդ երկու բնաշխարհները խոր ազդեցութիւն են ունեցել իմ վրայ: Հետագայում ես Վանում էլ եմ եղել, գտել եմ իմ պապերի գիւղը, փորձել եմ զգալ իմ արմատներն ու էութիւնը, իսկ Լոռիի հետ կապուած եմ ֆիզիքական կապով. եթէ մի փոքր ազատ ժամանակ եմ գտնում, անմիջապէս գիւղ եմ գնում, ամառը գրեթէ միշտ այնտեղ եմ անցկացնում, արուեստանոց եւ տուն ունեմ գիւղում:  Ես դեռ փոքր տարիքից անընդհատ գիւղ այցելելով` այնտեղ այնպիսի բաներ եմ սովորել,  որ համալսարանում չեն սովորեցնում:

Հ.- Աշո՛տ, ձեր ընտանիքում նկարիչներ եղե՞լ են:

Պ.- Չեն եղել, ուղղակի իմ մէջ տեսնելով նկարելու հանդէպ սէր` մայրս ինձ տարել է Մանկապատանեկան ստեղծագործութեան կեդրոն, որն այն ժամանակ լաւագոյն արուեստի դպրոցներից էր համարւում, եւ ընդունուելը դժուար էր: Այնտեղ սովորելով` ես հասկացել եմ, որ ինձ անչափ հետաքրքրում է նկարչութեան, արուեստի աշխարհը: Այդ տարիքում երաժշտութեան էլ էի գնում, մարմնամարզի էլ, բայց նկարչութիւնն է ինձ շատ հետաքրքրել, ես ինքս ինձ կերպարուեստի մէջ եմ գտել: Թէրլէմէզեանի ուսումնարանն աւարտելուց յետոյ մի տարի Լոռիի Արդուի գիւղում ուսուցիչ եմ աշխատել: Իմ ստեղծագործական սկիզբը` կարելի է ասել, այդտեղից սկսուեց, որովհետեւ մի ամբողջ տարի գիւղում մնալով` ես տեսայ տարուայ չորս եղանակների իրար յաջորդելը, ինչպէս է գալիս ձմեռը, յետոյ` աշունը, տեսայ, թէ ինչպէս է ծառը ծաղկում, յետոյ պտուղ տալիս, տերեւաթափւում, քաղաքում ապրելով` այդ ամէն ինչը չես զգում: Հողը շատ մօտիկ էր ինձ, եւ ինձ մնում էր միայն զգալ այդ ամէն ինչը, վայելել… Գիւղում աւելի շատ ես աշխատում, միտքդ, ժամանակդ աւելի ազատ է: Քաղաքում խանգարող, կողմնակի բաները շատ են: Քաղաքում չես կարող տեսնել, թէ հողը ջրելուց յետոյ ինչպէս է ճաքում, այդ ճեղքերից մրջիւնները ինչպէս են դուրս գալիս, ցորենը ինչպէս են հնձում, նրա թեփը քամուն տալուց ինչպէս է օդի մէջ կանգնում ցորենի այդ փոշին: Ձիւնը գիւղում ուրիշ տեսակ է նստում կտուրներին, լռութիւն է տիրում, այդ լռութեան ձայնն էլ պիտի լսես… Գիւղում մեծ հայրս շատ լաւ գրադարան ունէր, եւ այդ ժամանակ էլ ես սկսեցի կարդալ, ու մինչեւ այսօր գրականութիւնը ուղեկցում է ինձ, առանց գրականութեան չեմ պատկերացնում իմ արուեստի ծնունդը: Հրանդ Մաթեւոսեան էի կարդում, Վրթանէս Փափազեան, համաշխարհային գրականութեան` մեծերին` Քանթ, Հիւկօ, Անտրէ Մորուա, Կի տը Մոփասան… Մինչեւ հիմա էլ կարդում եմ:

Ամէն մէկից մի բան ես սովորում, տեսնում ես, թէ գրականութիւնն էլ նկարչութեան պէս դժուար ստեղծուող արուեստ է, սկսում ես հասկանալ գրողների ներաշխարհը, իրենց փիլիսոփայութիւնը: Կարդում էի նշանաւոր արուեստագէտների կեանքերը, եւ դրանց մէջ գտել եմ այն, ինչ ինձ է հոգեհարազատ: Երբ արուեստագէտների կեանքին ես ծանօթանում, տեսնում ես, որ նրանց բոլորի կեանքում էլ դժուարութիւններ են եղել, պայքարել են, ես հասկացայ, որ ամէն մարդ էլ կարող է պայքարել, ես էլ պիտի պայքարեմ ու պայքարեցի:

Հ.- Այսինքն կարելի՞ է ասել, որ չունենալով նկարչութեան արուեստի հետ կապ ունեցող ծնողներ, ընտանիքի անդամներ, ինքդ քեզ կերտել ես իբրեւ նկարիչ` անցնելով ինքնաճանաչման, ինքնաարտայայտման ճանապարհը:

Պ.- Այդպէս է, եւ այդ ինքնաճանաչման ընթացքը դեռ չի աւարտուել: Ես ամէն վայրկեան փորձում եմ ճանաչել ինքս ինձ, բացայայտել, գտնել իմ տեղս:

Հ.- Ի՞նչ ժանրով էք սկսել ձեր արուեստը եւ ի՞նչ ներշնչումներ ունէք այսօր:

Պ.- Սկզբում ճեպանկարներ, գծանկարներ եմ արել, որոնք գիւղական պատկերներ էին, յետոյ արդէն ուրիշ թեքնիքի եմ անցել, այսօր փայտի վրայ էլ եմ նկարում, կտաւի վրայ էլ, փորձում եմ ամէն ինչին շունչ տալ, բայց բնութեան, գիւղի պատկերները միշտ կան իմ արուեստում: Երբեմն մի իր եմ տեսնում, որը թւում է թէ լքուած իր է, բայց ես նրա մէջ տեսնում եմ արուեստի, նկարչութեան գծեր: Փարիզի թանգարաններոմ էլ, երբ շրջում էի, տեսնում էի, որ յայտնի նկարիչները նոյնպէս ունեցել են անշունչ իրի, առարկայի մէջ արուեստ տեսնելու այդ ձգտումը: Բնութիւնն է ինձ միշտ ներշնչել: Ի հարկէ ընտանիքս, սրտամօտ մարդիկ միշտ կողքս են, ներշնչում են: Հայ եւ օտար շատ ընկերներ ունեմ, նրանց մէջ շատ են նաեւ սփիւռքահայերը, մարդիկ գալիս են, նկարներս հաւանում են, գնում են եւ յետոյ որպէս անծանօթ չեն մնում, միշտ կապ են պաշտպանում, հարազատանում են…

Հ.- Ձեր կարծիքով, ի՞նչն են գնահատում ձեր մէջ, ձեր արուեստի մէջ:

Պ.- Ինձ թւում է` իմ արուեստում գնահատում են պարզութիւնը, մաքրութիւնը, բնութիւնը, անկեղծութիւնը, ազնուութիւնը… Երբ հարազատանում են ինձ, դա էլ բացատրում եմ իմ մէջ եղած այն բնութեան ուժով եւ գուրգուրանքով, որ ես փորձում եմ փոխանցել մարդկանց: Ի հարկէ իրենցից էլ ես եմ շատ բան ստանում, սովորում…

Ես ստեղծագործելու ժամանակ վաճառելու մասին չեմ մտածում, նկարում եմ անկեղծ, ու երեւի անկեղծ մարդը զգում է դա: Արուեստ ստեղծելը դիւրին չէ, դժուար է, այսօր աւելի դիւրին է այս հեռախօսը ստեղծել, որ ամէն վայրկեան արտադրւում է, քան` մաքուր, իրական արուեստ:

Հ.- Ունենալով շատ սփիւռքահայ ծանօթներ, ի՞նչ զգացումներով էք գնում սփիւռք:

Պ.- Նոյն անկեղծ արուեստն եմ տանում Լիբանան, եւ կարծում եմ` այն մարդկանց կը յուզի: Պատկերացնում եմ, որ ջերմ ու հիւրընկալ մի տեղ ենք գնում: Հայաստանում այս տարիների ընթացքում այնքան լիբանանցիների հետ եմ ընկերացել, որ արդէն լաւ գիտեմ այնտեղի հայերին` առանց այնտեղ լինելու: Իմ այս ցուցահանդէսն էլ իրականութիւն դարձաւ լիբանանահայ Կարէն Մկրտիչեանի շնորհիւ, ինչի համար շնորհակալ եմ: Ի հարկէ այնտեղ ցուցահանդէս ունենալու միտքը վաղուց կար:

Հ.- Առհասարակ, Հայաստանից դուրս ցուցահանդէսները ի՞նչ են տալիս ձեզ:

Պ.- Նախ հնարաւորութիւն են` քո ստեղծածը Հայաստանից դուրս ցուցադրելու, դրսի մարդկանց աչքերով նայելու, տեսնելու, թէ օտարը ինչպէ՛ս է տեսնում, հասկանում, գնահատում քո ստեղծածը: Մեծ միջավայրում նկարիչը ուրիշ զգացումներ է ունենում, ի հարկէ դրա մէջ էլ տխուր մի բան կայ, որովհետեւ գնում ես, աշխարհ ես տեսնում, գալիս եւ զգում ես, որ Հայաստանում արուեստի միջավայրը շատ նեղ է, փոքր է, արուեստագէտի համար շնչելու տարածքը քիչ է:

Հ.- Իսկ դա ձեզ չի՞ ստիպում գնալ Հայաստանից: 

Պ.- Ո՛չ, ի հարկէ, քանի որ իմ` որպէս արուեստագէտի, սնուելու միջավայրը այստեղ է, իմ գիւղում է: Կ՛ուզենաս գնալ, այո՛, աշխարհ տեսնել, բայց նորից ետ գալ: Ես փառքի չեմ ձգտում, քանի որ փառքի վերջը չի երեւում, ինչքան ձգտում ես, այնքան բարձունքները շատանում են… Ես ձգտում եմ խաղաղութեան, մաքրութեան: Ուզում եմ հանգիստ ժամանակ գտնեմ` գիրք կարդամ, ժապաւէն նայեմ: Ես նկարելուց ժապաւէն կամ հեռատեսիլային թատրոն եմ լսում, ոչ թէ նայում եմ, այլ լսում, կան ժապաւէններ, թատրոններ, որոնց բառերը լսելն արդէն բաւարար է, ես երաժշտութեան պէս միացնում եմ եւ լսում մեր մեծերին: Մարդկային մեծութեան ձայնը ինձ ուժ է տալիս:

Հ.- Ի՞նչ թեմաներ են այսօր յուզում ձեզ:

Պ.- Վերջին շրջանում ես սկսել եմ նկարել կայարաններ: Հին, լքուած կայարանները իրենց մէջ պատմութիւն ունեն, որ ինձ շատ է հետաքրքրում: Այդ ձեւով նկարել եմ լքուած գործարաններ, դրանց մէջ ես տեսել եմ մարդկային անցած կենսագրութիւններ` մարդն առաւօտը արթնացել է, գնացել է աշխատանքի, աշխատել է, վաստակել, այսօր այդ գործարանը չի աշխատում, լքուած է, բայց մարդկային յուշը մնացել է:  Ինձ հետաքրքրում են բոլոր այն վայրերը, որտեղ ժամանակին կեանք է եղել: Նկարում եմ նաեւ գրքեր: Ինձ թւում է` գիրքը մարդու հոգուն ամենամօտ իրն է: Երբ մարդը ճամբորդում է, երկար ճանապարհ է գնում,  իր հետ գիրք է վերցնում,  ես գրքեր նկարելով` ուզում եմ ցոյց տալ, որ այն հոգեհարազատ է մարդկային էութեանը, ի վերջոյ նաեւ գրքերն են մեծ ազդեցութիւն ունեցել իմ վրայ եւ կարող են նոյն ազդեցութիւնն ունենալ ուրիշների վրայ:

Հ.- Իսկ ձեր ոճը կը փոխուի՞, թէ՞ այս ոճի մէջ դեռ երկար կը ստեղծագործէք:

Պ.- Եթէ մարդը փոխւում է, ոճն էլ հետն է փոխւում: Այսօր ես պարզ, հասկանալի գծերով եմ նկարում, եւ կարծում եմ, որ բոլոր նկարիչների կեանքում էլ եղել է այդ շրջանը, երբ նրանք մի կողմ են թողել բոլոր դպրոցները, իրենց սովորածը եւ սկսել են նկարել պարզ, հասկանալի գծերով եւ գոյներով: Դա շատ հոգեհարազատ է մարդկային էութեանը:  Իմ աղջկան էլ, երբ ասում եմ նկարի, ինքն էլ շատ պարզ է նկարում` գետի ափին նստած մարդ, թղթի մի կողմն էլ լրիւ սպիտակ է թողնում, երկու-երեք գոյնով, գծով իր ասելիքն ասում է:

Հ.- Շուկայական յարաբերութիւնների մեր օրերում դժուա՞ր է մնալ մաքուր: 

Պ.- Այո՛, այսօր հեշտ օրեր չեն: Խառը, անորոշ մի ժամանակաշրջան ենք ապրում, համացանցը, ընկերային ցանցերը շատ են խանգարում մարդուն, դրա համար մարդը պէտք է այնքան ուժեղ լինի, որ կարողանայ յաճախ նայել ինքն իր ներսը:

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)