50 Տարի Առաջ (28 Մարտ 1969)

«Մարդ Հայերէնէ՞ն Ալ
Կը Ձախողի»

Երիտասարդ ուսուցիչ մը, որ հայերէն կը դասաւանդէ, առիթով մը իր խոր ցաւն ու ընդվզումը կը յայտնէր հայ լեզուին հանդէպ մեր կարգ մը ծնողներուն ի յայտ բերած արհամարհական վերաբերումին համար: Նորութիւն չէ երեւոյթը, բայց ամէն մէկ խօսուն փաստ ու կենդանի դէպք նոր տագնապ մը կը ստեղծեն մայրենի բարբառին վիճակուող ճակատագրին շուրջ:

Ահա մայր մը, որ դպրոց կու գայ հետաքրքրուելու տղուն վիճակացոյցին պարզած տխուր պատկերով եւ հայերէնի ուսուցիչի երեսին կը պոռայ.

¬ Անգլերէնը եւ թուաբանութիւնը հասկցանք բայց մարդ հայերէնէ՞ն ալ կը ձախողի…

Ի զուր դասատուն կը բացատրէ, թէ հայ լեզուն եւս իր քերականութիւնը ունի, իր ուղղագրութիւնը, բառապաշարը, օրէնքները, եւ եթէ աշակերտ մը զանոնք չսորվի, կը ձախողի այնպէս, ինչպէս` այլ նիւթերու մէջ: Հայ մօր խելքին չի պառկիր այս ամէնը: Ան մէկ բան միայն գիտէ. բոլորս ալ հայ ենք, տղան հայերէն կը խօսի, հայու վարժարան կը յաճախէ, հետեւաբար հայերէն լեզուի դասին դէմ ինքնաբերաբար լաւ նիշ պէտք է դրուի: Եթէ այդպէս չեղաւ, յանցաւորը դպրոցն է, ուսուցիչներն են, չարակամութիւնն է, տղուն դէմ գոյութիւն ունեցող «գէշ տրամադրութիւններն են»:

«Մարդ հայերէնէ՞ն ալ կը ձախողի»:

Սկզբունքով պէտք չէ ձախողի անշուշտ, որովհետեւ մայրենի լեզուն դասացուցակի ամէնէն հաճելի եւ դիւրին դասն է: Բայց յաջողութիւնը, նոյնիսկ` մայրենի բարբառին համար, պայմանաւորուած է բարեխիղճ աշխատանքի որոշ տոկոսով մը:

Ֆրանսացի աշակերտը միթէ չի՞ ձախողիր ֆրանսերէնի մէջ:

Եթէ մեր ծնողները գիտնային, թէ օտարները որքա՜ն խիստ են իրենց լեզուի ուսուցման ատեն, որքա՜ն բծախնդիր` անոր բոլոր օրէնքներուն եւ նրբութիւններուն իւրացման համար: Ֆրանսական պաքալորէայի քննութեանց մէջ կրնաս բոլոր նիւթերուն լաւ նիշ ստանալ, բայց եթէ ֆրանսերէն լեզուին համար չունեցար պահանջուած նուազագոյնը, քեզ ձախողած կը նկատեն: Նոյնն է պարագան լիբանանեան պաքալորէայի քննութեանց մէջ` արաբերէն շարադրութեան համար:

Երբ հարց կը ծագի, թէ ինչո՞ւ մեր տղաքը պէտք եղածին չափ լաւ հայերէն չեն սորվիր հայ վարժարաններու մէջ, մէկէ աւելի լուրջ պատճառներ առաջ կը բերուին. հրապուրիչ եւ արդիական ըմբռնումներով պատրաստուած դասագրքերու պակաս, պետական ծրագիրներու գործադրութեան ստեղծած դժուարութիւններ, դասացուցակի խճողում, որակեալ ուսուցիչներու նուազում եւ այլն:

Յիշեալ բոլոր պատճառները իրենց աննպաստ դերը կը խաղան անշուշտ` վնասելով հայ լեզուի դասաւանդման:

Սակայն այս բոլոր անպատեհութիւններու կարգին պէտք չէ մոռնալ երբեք հայ աշակերտին եւ ծնողքին մէջ ստեղծուած տխուր մտայնութիւն մը, որուն մէկ նմուշն է վերի արտայայտութիւնը.

«Մարդ հայերէնէ՞ն ալ կը ձախողի»:

Մեր նախակրթարաններու աշակերտութեան մեծ մասը երբ տուն կ՛երթայ, նախ կը սորվի պետական ծրագրին հետ կապ ունեցող դասերը, ապա օժանդակ օտար լեզուն եւ յետոյ միայն կը բացուին հայերէնի գիրքն ու տետրակը, եթէ ժամանակ մնայ:

Կատարելապէս` նպաստընկալ աղքատի վիճակ:

Այս կացութեան ո՛չ միայն չեն հակազդեր հայ ծնողները, այլ նաեւ կը նպաստեն իրենց ցոյց տուած հետաքրքրութիւններով եւ ընդհանուր վերաբերումով: Հայերէն է, մեր լեզուն, բան մը կ՛ըլլայ, կերպով մը կը սորվի: Եթէ լաւ ալ չսորվի, հոգ չէ, սերթիֆիքայի քննութեան պէտք պիտի չըլլայ:

Բացառութիւնները միշտ յարգելի են: Ճանչցած ենք հայ մայրեր, որոնք յուզիչ նախանձախնդրութիւն ցոյց տուած են հայերէնի եւ հայերէնով աւանդուող բոլոր նիւթերուն հանդէպ: Սակայն ճրագով պէտք է փնտռել զանոնք:

Շատ աւելի մեծ թիւ կը կազմեն, դժբախտաբար, անոնք, որ մինչեւ իսկ պատրաստ են դժգոհութիւն յայտնելու հայերէնի ուսուցիչին:

¬ Ի՞նչ պէտք կայ այդքան շատ դաս տալու. տղան հայերէնին պատճառով չի կրնար կոր սերթիֆիքայի դասերը լաւ պատրաստել: Կարելի չէ՞ արդեօք զեղչել սա շարադրութիւն ըսուածը…

Մթնոլորտ եւ մտայնութիւն, ահա կենսական այն ազդակը, որ ամէն բանէ աւելի կարեւոր է ուսումնական կեանքի ընթացքին եւ ամէնէն շատ աշակերտը կը մղէ աշխատանքի:

Պիտի ըսուի, շատ հաւանօրէն, որ այդ մթնոլորտը ուսուցիչը պիտի ստեղծէ դասարանէն  ներս: Ճիշդ է ուսուցիչին անձը եւ ձեռնհասութիւնը մեծ դեր կը խաղան սէր ներշնչելու համար որեւէ նիւթի հանդէպ: Բայց տան միջավայրն ալ կարեւոր է: Ի՞նչ կրնայ ընել ուսուցիչը մինակը, երբ արտաքին բոլոր ուժերը զինակցած են իրեն դէմ, երբ ծնողներ կան, որոնք առտու¬իրիկուն նոյն յանկերգը կը հնչեցնեն իրենց զաւակներու ականջին. «Նախ միւս դասերդ սորվէ՛, հայերէնը շատ ալ կարեւոր չէ»:

Նման կեցուածք մը ամէնէն մեծ հարուածն է` տրուած հայ լեզուին, որուն գոյութիւնը դասացուցակներուն վրայ կը դառնայ ձեւական ներկայութիւն, եւ որուն ուսուցումը դասարաններուն մէջ կը վերածուի «ազգային պարտականութեան»:

Չի բաւեր հայկական վարժարաններ կառուցել, չի բաւեր զաւակը հայ դպրոց ղրկել, եթէ մեր ծնողները հոգւով ու սրտով պաշտպան պիտի չկանգնին տարագիր եւ հալածական հայ լեզուին:

Մայրենի բարբառին մղած կռիւը, այս օտար երկինքներուն տակ, պէտք ունի ամբողջական աջակցութեան, որուն յառաջապահ զօրագունդը եթէ հայ ուսուցիչներն են, թիկունքի պահապաններն ալ պէտք է ըլլան հայ ծնողները:

Մ. ԻՇԽԱՆ

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)