Ձեռնարկ` Նուիրուած Պռօշեան Աւանէն ՀՅԴ Ազատամարտիկներու Ջոկատին, Նահատակուած Մարտիկներուն Ու Հրամանատարներուն

2019 փետրուար 18-ին Յակոբ Պարոնեանի անուան երաժշտական երգիծական թատրոնին մէջ տեղի ունեցաւ Պռօշեան աւանէն ՀՅԴ ազատամարտիկներու ջոկատին, նահատակուած մարտիկներուն ու հրամանատարներուն նուիրուած ձեռնարկ, որ առիթ էր նաեւ հրամանատարներ Կարօտ Մկրտչեանի եւ Պետրոս Ղեւոնդեանի տարեդարձերուն. այս տարի անուանի ազատամարտիկները կը դառնային 55 տարեկան, ինչպէս նաեւ Պետոյի, Արտակի, Ազնաւուրի, Ազատի, Մնացականի եւ Սերոբի նահատակութեան 25-րդ տարելիցն էր: Ձեռնարկին ներկայ էին` պռօշեանցի ազատամարտիկներուն ընկերները, նահատակ ընկերներու հարազատներն ու աւանի բնակիչները, զինուորականներ եւ ՀՅԴ անդամներ: Արարողութեան ընթացքին հնչեցին ելոյթներ, ցուցադրուեցան փաստագրական տեսանիւթեր, բեմականացուած մանրապատումներ, ինչպէս նաեւ ներկայացուեցան հայրենասիրական երգեր ու պարեր: Ձեռնարկը կազմակերպած էին ՀՅԴ Հայաստանի Գերագոյն մարմինի ազատամարտիկներու հարցերով յանձնախումբը եւ Պռօշեանի ՀՅԴ «Դրօ Կանայեան» կոմիտէն:

ՀՅԴ Մամլոյ դիւանի պատասխանատու Արտաշէս Շահբազեանի խօսքով, ձեռնարկին նպատակը արցախեան ազատագրական պայքարի մասնակից պռօշեանցի ազատամարտիկներն յիշելն էր եւ յարգանքի տուրք մատուցելը: «Մենք հաւաքուել ենք` հաւաստելու անմոռաց յիշատակը մեր ժամանակի հերոսների` Պետոյի, Կարօտի, Հրաչի, Արտակի, Ազնաւուրի, Ազատի, Մնացականի, Սերոբի, ինչպէս եւ միւս այն խոնարհ հերոսների, որոնք ողջ են մնացել, եւ այս չակերտաւոր «մեղքի» համար մենք, մեր դաշնակցական խստապահանջ աւանդոյթի համաձայն, աւելի յաճախ յարգանքով ու պատկառանքով լռում ենք նրանց մասին, վաստակած գնահատականներ չենք բարձրաձայնում ապրող հերոսների հասցէին», ըսաւ ան:

Բանախօսը ընդգծեց նաեւ, որ ձեռնարկի ներկայ օրը կը համընկնի մեր դարաւոր պատմութեան յիշատակելի դրուագներէն մէկուն: «98 տարի առաջ` հէնց այս օրը, Հայրենիքի փրկութեան կոմիտէի գլխաւորութեամբ, հայ ժողովուրդը տապալեց նորահաստատ պոլշեւիկեան արիւնարբու բռնապետութիւնը եւ 42-օրեայ ազատութիւն վերահաստատեց մեր երկրում», մանրամասնեց ան` միաժամանակ շեշտելով. «Այսօրուան եւ 1921 թուականի իրադարձութիւնների օրացուցային համընկնման խորքում կարեւոր խորհուրդ կայ. թէ՛ դարասկզբին տեղի ունեցած եւ թէ՛ 1988 թուականին սկիզբ առած արցախեան շարժումը ապստամբութիւններ էին աշխարհի հզօրագոյն կայսրութեան դէմ, եւ երկու դէպքում էլ դրանք պսակուեցին յաղթանակով:

Առաջինը, որ տեղի ունեցաւ խորհրդային պատմուճանով Ռուսական կայսրութեան վերածնութեան վաղորդայնին, կարողացաւ ընդհատել հայ ազգային, պետական, զինուորական, մտաւորական ընտրանու սպանդը, վերջ դնել ժողովրդի հանդէպ սանձազերծուած դասակարգային յեղափոխութեան մոլագար հալածանքներին ու թալանին, պարտադրել այլ որակի իշխանութիւն, շահել թանկարժէք ժամանակ, որ գուցէ թէ վճռորոշ եղաւ Զանգեզուրի համար` խուսափելու Նախիջեւանի, Արցախի եւ այլ հայապատկան տարածքների ճակատագրից: Եւ այժմ նախ ցանկանում եմ շնորհաւորել բոլորիս հայի արժանապատուութիւնն ու անընկճելի ոգին փաստող Փետրուարեան ապստամբութեան տարեդարձի առթիւ:

Երկրորդ անգամ հայութիւնը, խորհրդային տէրութեան ներսում տարածք ազատագրելու մարտահրաւէրով, հեղեղեց հրապարակները, երբ դեռ դժուար էր գուշակել, որ գտնւում ենք մեզ այնքան կորուստ ու վիշտ պատճառած Չարիքի կայսրութեան անկման շեմին: Պատմական արժէք ունեցող երեւոյթները, դրանց արդիւնքներն ու հետեւանքները ընդունուած է մեկնել պատմական օրինաչափութիւնների երկաթեայ տրամաբանութեամբ»:

Ըստ Արտաշէս Շահբազեանի, ճակատագրապաշտութեան ծայրայեղութեանը չհասնելու համար պէտք է փաստել, որ մարդկային գործօնը յաճախ ամենավճռորոշ դերակատարութիւն ունեցած է պատմութեան թատերաբեմին վրայ եւ խորտակած է օրինաչափութիւններու վերաբերեալ կարծրատիպերը: «Վկան մեր երկու ապստամբութիւններն ու աննախադէպ յաղթանակներն են, վկան մեր գոյութիւնն է առհասարակ` որպէս ազգ եւ պետութիւն: Եթէ պատահէր, որ արցախեան ընդվզումն անյաջողութեան մատնուէր, նրանք, որոնք առաջին օրուանից խելահեղութիւն են համարել այն, նոյնիսկ նրանք, որոնք գլխաւորել են շարժումը, բայց չեն հաւատացել եւ հիմա էլ չեն հաւատում վերջնական նպատակների իրականացմանը, այսօր քարկոծելու էին հակառակ մտածողներին` գուցէ թէ վկայաբերելով նոյն պատմական օրինաչափութիւնների տրամաբանութիւնը: Բայց, ինչպէս անկախ հայրենիք եւ Փետրուարեան ապստամբութիւն կերտող սերունդները, դարավերջին նոյնպէս, ասպարէզ իջաւ հայկազունների մի անընկճելի սերունդ, որն ընդունակ էր երեւակայականը վերածելու իրականութեան», աւելցուց ան:

Շահբազեանի համոզումով, նախորդ տարուան ներքաղաքական թոհուբոհին մէջ արժանի պատշաճութեամբ անդրադարձ չէ եղած արցախեան շարժման 30-ամեակին: «Այժմ ցանկանում եմ շնորհաւորել 31-ամեակի առիթով` յիշեցնելով, որ ճիշդ այս օրը սկսուած ազգային յեղափոխութիւնը ոչ միայն Արցախի ազատագրութեան, այլեւ Հայաստանի անկախութեան եւ հայոց պետականութեան վերականգնման ճանապարհը հարթեց: Ղարաբաղեան ազատագրական պայքարն ընդգրկեց աշխարհասփիւռ հայութեան ողջ քարտէսը, այդ թւում` Հայաստանի իւրաքանչիւր շրջան: Ազատագրական պայքարում ունեցած իր աւանդով յատուկ տեղ գրաւեց Նայիրիի շրջանի Պռօշեան աւանը: Դեռեւս շարժման հանրահաւաքային օրերին այստեղ ձեւաւորուեց գաղափարական երիտասարդների մի կորիզ, որն օր առաջ ուզում էր լինել գործի մէջ եւ առաջինների թւում երազում էր զէնք վերցնել Արցախն ազատագրելու համար: Նրանցից շատերի համար արցախեան պայքարը առիթ էր պապերից խլուածի դիմաց հաշիւ պահանջելու եւ ինչ-որ չափով վերականգնելու պատմական արդարութիւնը: Գաղափարական հիմքը, որ, որպէս յիշողութիւն, ապրում էր նրանց արեան մէջ, բնազդօրէն բերեց դէպի այն հաւաքականութիւնը, որը դաւանում էր հայկական պահանջատիրութեան գաղափարախօսութիւնը եւ, ընձեռուած պատմական առիթից օգտուելով, պատրաստւում էր ողջ կարողականութեամբ նուիրուել այդ պայքարին:

Պետոն, Կարօտը, Հրաչը, միւս ընկերները շարժման մէջ մտան` շեղուելով իրենց կեանքի բնականոն հունից: Եւ ճանաչելով Արցախը, խորապէս ընկալելով Արցախի պայքարի համահայկական արժէքն ու նշանակութիւնը` այդ պայքարին նուիրուեցին անմնացորդ կերպով, Արցախի ճակատագրի հետ կապեցին իրենց ճակատագրերը, եւ եթէ, օրինակ, պիտի ընդհատուէր Շահումեանի հայկական գոյութիւնը, ապա պիտի ընդհատուէր նաեւ Կարօտի պայքարը, եթէ կարեւոր յաղթանակների համար զոհեր պիտի պահանջուէին, ապա դրանց թւում պիտի լինէին` Արտակը, Ազնաւուրը, Ազատը, Մնացականն ու Սերոբը: Եթէ պէտք էր խուսափել պատահական զոհերից, ապա ճակատագրական պատահարի զոհ էր պատրաստ դառնալ Պետոն:

Տղաներն առանց երկմտելու` ազատագրական պայքարի յորձանուտի մէջ նետուեցին արցախեան շարժման առաջին օրերից, դարձան ուսանողական-երիտասարդական միջավայրերի ոգին, յետոյ որդեգրեցին ազգային գաղափարախօսութիւնը, իսկ կամաւորական շարժման առաջին օրերից դարձան զինեալ պայքարի մարտիկներ: Յաջողեցին մագնիսի պէս դէպի իրենց ձգել Պռօշեանի հայրենասէր եւ համարձակ սերնդակիցներին` ձեւաւորելով մի բռունցք, որը ոչ միայն օրինակելի, այլեւ պահանջուած էր լինելու արցախեան պատերազմի ամենաթէժ կէտերում: Որքան որ նրանք յաւակնոտ էին ազատամարտի քուրայում դրսեւորուելու հարցում, նոյնքան համեստ ու անյաւակնոտ մնացին անձնական կեանքում: Սա այն տեսակն էր, ում համար ազգային պայքարը չէր խաչւում անձնական ակնկալիքների հետ, եւ առաւել եւս` գործարք նախագիծ չէր: Նրանք օրինակ էին անսակարկ նուիրումի, բարոյականութեան եւ ինքնազոհաբերման: Այդ իսկ պատճառով նրանց հաւատում ու վստահում էին: Զէնքի ընկերների համար նրանք չափանիշ էին, որոնց հրահանգները չկատարելը կամ թերի կատարելը նախ եւ առաջ ամօթալի էր: Ընկերներն ու զինակիցները համոզուած էին, որ իրենց հրամանատարների հետեւից ամենածանր ճակատ էլ կարելի է գնալ` չվախենալով մահուանից:

Սկսելով Հայաստանի սահմաններից` պռօշեանցի ազատամարտիկներն անցան պատերազմի ամենակրակուած արահետներով. մահուան ընդառաջ գնացին Մարտունաշենում, Շահումեանում, Մալիբէյլիում, Մարտակերտի գիւղերում եւ այլուր: Ազատամարտիկները պռօշեանցի հրամանատարների հետեւից համարձակօրէն գնում էին ոչ միայն այն պատճառով, որ նրանք կրակն իրենց վրայ վերցնողներ էին, այլեւ` այն պատճառով, որ Կարօտն ու Պետոն, խորանալով ռազմարուեստի գաղտնիքների մէջ, կարճ ժամանակում դարձան հմուտ զինուորականներ: Նրանք կարողանում էին հրաշալի հասկանալ տեղանքը, ճիշդ տեղաբաշխել զինուորներին եւ կռուի ճիշդ մարտավարութիւն ընտրել, զգալ, թէ որեւէ իրադրութեան մէջ ինչ քայլեր կարող է ձեռնարկել հակառակորդը, փոքրաթիւ ուժերով արդիւնաւէտ պաշտպանութիւն եւ վճռական, անկասելի, միաժամանակ անվտանգ հակայարձակում ձեռնարկել: Նրանց բազում յաջողութիւնների հիմնական գրաւականը մտքի յանդգնութիւնն ու դրանից բխող գործողութիւնների համարձակութիւնն էր:

Նրանց կողքին, որպէս զինակիցներ, քաջաբար դրսեւորուեցին եւ որպէս մարտիկներ ու զինուորականներ աճեցին` Մարշալ Մկրտիչը, Սրբազան Անդրանիկը, Բուլկի Արմէնը, Բոյով Արմէնը, Կեաժ Հրաչը, Չխկոյ Երուանդը, Գագաս Գագիկը, Փոքր Արմէնը, Վարդգէսը, Արթուրը, Խաչիկը, Դանիէլը, Մուշեղը, Տարօնը, Տիրանը, Վարդանը եւ ուրիշներ:

Տասնեակ ու հարիւրաւոր ուրիշներ եւս պիտի սովորէին նրանցից կամ լսելով նրանց գործունէութեան մասին` տոգորուէին փոխանցուող այն հաւատով, որ արցախեան ազատամարտը կարող է ունենալ միայն մէկ ելք: Հրաչի, Կարօտի, Պետոյի եւ միւս պռօշեանցիների համար անընդունելի էր վայրկեան իսկ մտածելը, թէ ազատամարտը կարող է ձախող ելք ունենալ: Սա յաղթող սերունդն էր, որի համար պարտութեան սահմանը սպառուել էր տասնամեակներ առաջ, իսկ յաղթանակը պիտի գծէր հայութեան ապագայի ճանապարհը», համոզմունք յայտնեց բանախօսը:

Ան յիշեցուց, որ Պետոն ու Կարօտն այսօր 55 տարեկան են: «Գուցէ թէ ճակատագիրը ցանկացաւ հեռացնել նրանց մեզանից, բայց մենք դա թոյլ չտուեցինք, նրանք շարունակւում են մեզ հետ, նրանք մեր կենսագրութեան մասն են, իսկ կենսագրութիւնը գրւում է միայն մէկ անգամ: Այս տարիներին նրանց հարազատների, ընկերների, ճանաչողների հետ, նրանց յիշողութիւններում ու պատմութիւններում շարունակեցին ապրել` Արտակը, Ազնաւուրը, Սերոբը, Ազատը, Մնացականը, Հրաչը: Բառի իրական իմաստով նրանք յեղափոխականներ էին, որոնք նպատակ դարձրին արմատապէս փոխել իրականութիւնը եւ ուրիշ գաղափարակիրների հետ արեցին այդ բանը: Յեղափոխութիւնը պարապ ժամանակի խաղալիք չէ, որ երբ ցանկանաս, ձեռնածութիւն անես հետը, յեղափոխութիւնը հաւատամք է եւ ճակատագիր: Յեղափոխականութիւնը ապրելակերպ է ողջ կեանքի համար: Մի՞թէ դրա լաւագոյն օրինակը Հրաչը չէր: Մարդ, որը չդաւաճանեց ինքն իրեն, իր ընկերներին, իր գաղափարին նաեւ խաղաղ ժամանակներում եւ, բացճակատ պայքարելով արդար կեանքի համար, դարձաւ ճահճի ու կեղտի մէջ կենսունակների դաւադիր հարուածի թիրախը: Բայց յեղափոխականները մահուանից յետոյ էլ չեն հեռանում, շարունակում են ոգի ներարկել, հաւատ ներշնչել, ճանապարհ ցոյց տալ, հաստատել ու վերահաստատել միակ ու անբեկանելի ճշմարտութիւնը: Նրանցով դեռ դաստիարակուելու են սերունդներ, որոնք անհաւատութեան նոր սարեր են խորտակելու եւ ընդլայնելու են հայրենիքի վերաբերեալ մեր պատկերացումների սահմանները:

Փա՛ռք ու պատիւ նրանց, որոնք աներեւոյթ հետեւում են մեզ, նրանց, որոնք մեր կողքին են, եւ նրանց, որոնք դեռ վաղն են գալու», խօսքը ամփոփեց Շահբազեանը:

ՀՅԴ ազատամարտիկներու ջոկատին, նահատակուած մարտիկներուն ու հրամանատարներուն նուիրուած ձեռնարկին ներկայ էր նաեւ ՀՅԴ Գերագոյն մարմինի ազատամարտիկներու հարցերով յանձնախումբի ղեկավար Արտաշէս Մխիթարեանը: Ան նշեց, որ Շահումեանի շրջանի կորուստէն ետք մեծ վիշտ, ափսոսանք եւ հիասթափութիւն կար Շահումեանէն դուրս եկած ջոկատներու շարքերուն մէջ: «Կար նաեւ կասկածամտութիւն, որ Շահումեանում մեր անյաջողութիւնները կարող են քաղաքական խարդաւանքների հետեւանք լինել: Սակայն դա չխանգարեց Պե տոյին, որ կարողանար Կարօտից յետոյ համախմբել Պռօշեանի ու նաեւ այլ շրջաններից մնացած բոլոր տղաներին եւ ջոկատներին, բարձրացնել նրանց մարտական ոգին եւ հաւաստիացնել, որ եթէ մենք համախմբուած կանգնենք ու կռուենք, բոլոր տեսակի խարդաւանքները կ՛ոչնչանան: Պետոն կարողացաւ իր գաղափարակից ընկերների` Հրաչի, Տիրանի, Տարօնի, Անդոյի, Մկրտիչի, Վարդգէսի, Արմէնների, Մուշեղի, Վարդանի, Դանիէլի, Գոքորի եւ միւս քաջերի հետ միասին աւելի թէժացնել արցախեան ազատամարտը: Այդ պայքարում նուիրեալների մի ամբողջ փաղանգ` հէնց ինքը Պետոն, Կարօտը, Արտակը Ազնաւուրը, Ազատը, Մնացը, Սերոբը չխնայեցին անգամ սեփական կեանքը: Փառք նրանց եւ նաեւ նրանց,  որոնք այդ պայքարից եւ յաղթանակներից ոգեւորուած, նրանց ոգով ու քաջութեամբ դաստիարակուած` մինչեւ օրս անառիկ պահում են հայոց սահմաններն ու հայոց անդորրը», նշեց ան:

Մխիթարեանը ընդգծեց նաեւ, որ Պռօշեանի հերոս տղաները բոլորն ալ իր մարտական ընկերները եղած են` անկախ անկէ, որ ոչ բոլորը ճանչցած է: «Պատիւ եմ ունեցել ճանաչել այն տղաներին, որոնք հաւաքուել էին Կարօտի, Պետոյի եւ Հրաչի կոչով եւ կազմաւորել Պռօշեանի դաշնակցական կամաւորական ջոկատը: Շահումեանի անկումից յետոյ դաշնակցական կամաւորական բոլոր ջոկատները միաւորուեցին, եւ մենք միասին անցանք ողջ պատերազմի եւ բանակաշինութեան փուլերը` կամաւորական ջոկատներից մինչեւ ՀՅԴ Շուշիի առանձին հրաձգային գումարտակ»,  շեշտեց բանախօսը:

Անդրադառնալով, պատերազմին զուգահեռ, Պռօշեանի ջոկատի մասնակցութեանը պաշտպանութեան բանակի կազմաւորման գործին` ՀՅԴ ազատամարտիկներու յանձնաժողովի նախագահ Արտաշէս Մխիթարեանը ըսաւ, որ անոնք դարձած էին ՀՅԴ Շուշիի առանձին հրաձգային գումարտակի յենասիւները: «ՀՅԴ Շուշիի առանձին հրաձգային գումարտակի մարտական ուղու մասին հիացմունքով են խօսել ոչ միայն Հայաստանի եւ Արցախի Հանրապետութիւնների ռազմաքաղաքական ղեկավարութիւնն ու ժողովուրդը, այլեւ` մեր թշնամու կողմից մեր դէմ պատերազմող չեչեն վարձկանների հրամանատար Շամիլ Պասայեւը: Այդ վարձկանը չգիտէր, որ գնդի եւ զօրամասի հարուածի ուժգնութեամբ հարուածողը ընդամէնը մէկ գումարտակ էր` ՀՅԴ Շուշիի առանձնակի հրաձգային գումարտակը: ՀՅԴ Շուշիի առանձնակի հրաձգային գումարտակը, որտեղ թեւածում էր Կարօտի ոգին` առնական դաշնակցական ֆետայու կերպարով, այդ գումարտակի փոխհրամանատար Պետոն` ծանրակշիռ, մանկավարժին վայել խորիմաստութեամբ, սովորելու եւ սովորեցնելու անսպառ ուժով օժտուած եւ Հրայր Դժոխքի խստութեամբ ու պահանջկոտութեամբ: Գումարտակի առանցքում Հրաչն էր կանգնած` հաստատակամ, ընկերասէր, բոլորին հասնող, հանդուրժող եւ յուսադրող բնաւորութեամբ», ընդգծեց բանախօսը:

Միեւնոյն ժամանակ, Մխիթարեանը իր երախտիքը յայտնեց պռօշեանցիներուն` կարեւորելով համայնքի մեծագոյն աւանդը հայրենիքի պաշտպանութեան սուրբ գործին մէջ: «Հայ ազգի համար պատերազմները չեն աւարտւում, դուք դեռ նոր հերոսներ էք ունենալու, եւ տայ Աստուած, որ հերոսների մեծարման միջոցառումներն այսուհետ կատարուեն նրանց ֆիզիքական ներկայութեամբ, առանց կորուստների», դիմելով պռօշեանցիներին` եզրափակեց ան:

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)