«Հայկական Երաժշտութիւնը Կը Հոսի Իմ Արեանս Մէջ», Ըսած Է Ֆրանսահայ Հանրայայտ Երաժշտահան, Դաշնակահար Եւ Խմբավար Միշէլ Լըկրան

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ

Միշէլ Լըկրան ծնած է 24 փետրուար 1932-ին, Փարիզ: Լըկրանի հայրը` Ռայմոն Լըկրան, երգահան էր, խմբավար եւ նուագախումբի ղեկավար: Մայրը` Մարսել Տէր Միքայէլեան, դաշնակահարուհի էր, ազնուական ընտանիքէ սերած:

Միշէլ Լըկրան 10 տարի ապրած է իր մեծ հօր` Սարգիս Տէր Միքայէլեանի հետ, որ մահացած է 1942 թուականին: 1915 թուականին ան Ֆրանսա փախած է Օսմանեան կայսրութեան մէջ իրագործուող Հայոց ցեղասպանութենէն:

1942-1949 թուականներուն Փարիզի երաժշտանոցին մէջ Լըկրան սորված է դաշնամուր, գիր եւ գրականութիւն: 1974-ին Միշէլ սկսած է հետաքրքրուիլ ճազ երաժշտական ոճով, Տիզի Կիլեսպի համերգը ունկնդրելէն ետք: Քանի մը տարի ետք Լըկրան սկսած է համագործակցիլ Տիզիի հետ եւ 1952 թուականին Տիզիի եւրոպական համերգներուն համար գրած է լարային նուագախումբի նախատեսուած երաժշտութիւն: Ասոր համար ան արժանացած է երեք «Օսքար» մրցանակներու:

Լըկրան առաջին անգամ Հայաստան է այցելած է 2004 թուականին` Շարլ Ազնաւուրի հետ միացեալ համերգի համար:

Ան երկրորդ անգամ Հայաստան է այցելած է 2009 թուականին` Սերկէյ Սմբատեանի ղեկավարած Հայաստանի պետական երիտասարդական նուագախմբի հրաւէրով: Անոր Հայաստանի «Պատուոյ շքանշանով» պարգեւատրած են: Լըկրան Հայաստան այցելած է նաեւ 2012 եւ 2017 թուականներուն:

2012-ին Լըկրան Երեւան այցելած էր` մասնակցելու 6-րդ Միջազգային երաժշտութեան փառատօնին: Հայաստանի ազգային ֆիլհարմոնիք նուագախումբը եւ «Սիթի Լայթ Ինթըրթեյմընթ» (Լոնտոն) միացեալ համերգ մը տուին Լըկրանի 80-ամեակին նուիրուած:

Իր կեցութեան ընթացքին Լըկրան նշած է, որ Հայաստան յատուկ տեղ կը գրաւէ իր սրտին մէջ: «Իմ հայ մեծ հայրս մահացած է 1942-ին: Ես անոր հետ ապրած եմ 10 տարի եւ բաւական սորված եմ Հայաստանի մասին: Ան ինծի լսել կու տար դաշնամուրի նուագներ, որոնք կ՛ընկերակցէին հայկական ազգային նուագարաններուն: Անոր սէրը Հայաստանի հանդէպ լեցուած էր տխրութեամբ: Երբ առաջին անգամ Հայաստան այցելեցի 2009-ին, գտայ ազգականներ, որոնց մասին բնաւ չէի լսած: Ես ալ նոյնքան տառապած եմ հայերուն հետ հին ցաւերուն համար», ըսաւ Լըկրան:

Լըկրան նաեւ հիւրընկալուած էր Հայաստանի նախկին նախագահ Սերժ Սարգսեանի կողմէ: Հանդիպման ընթացքին ըսած էր հետեւեալը. «Ամէն անգամ, որ առիթ կ՛ունենամ Հայաստան այցելելու, կը զգամ, որ կը վերադառնամ իմ արմատներուս: Ինծի համար հաճելի է, եւ հայկական երաժշտութիւնը կը հոսի իմ արեանս մէջ»:

Լըկրան գրած է մօտ 800 ստեղծագործութիւն 250 ժապաւէնի համար: Աւելի քան 100 ձայնասկաւառակ ձայնագրած է: Անգամ մը ըսած է. «Նուագելու ընթացքին դուն տասը մատ ունիս, իսկ երեւակայութեան մէջ` անվերջութիւն»:

Իր աւելի քան 50 տարուան ասպարէզին ընթացքին ան աշխատած է ամէնէն յայտնի արուեստագէտներուն հետ, ինչպէս` Ռէյ Չարլզ, Օրսըն Ուելես, Ժան Քոքթօ, Ֆրանք Սինաթրա, Շարլ Թրենէ, Էտիթ Փիաֆ:

3 անգամ արժանացած է «Օսքար», 5 անգամ «Կրեմմի», մէկ անգամ ՊԱՖԹԱ, եւ մէկ անգամ «Ոսկէ Կլոպիւս» մրցանակներուն:

2003-ին արժանացած է Ֆրանսայի «Պատուոյ լեգէոն» շքանշանին:

Միշէլ Լըկրան մահացաւ 26 յունուարին:

Մաշա Մերիլի հետ, ժապաւէնի
արժանի սիրոյ պատմութիւն մը

1960-ական թուականներուն Մաշա եւ Միշէլ իրենց կարճ սիրահարութենէն ետք բաժնուած են` զիրար գտնելու համար 50 տարի ետք:

Մաշա Միշէլի մինչեւ վերջին վայրկեանը անոր հետ էր:

Մաշա Մերիլ եւ Միշել Լըկրան հանդիպած են 1964-ին Ռիօ տը Ժանէյրոյի մէջ, շարժապատկերի փառատօնի մը ընթացքին: Անոնք քանի մը օրուան պղատոնական սէր մը ապրած են, որ աւարտած է օդակայանին մէջ: «Մեր սէրը կայծակի նման էր, բայց` մաքուր: Մենք շատ կը համբուրուէինք, բայց Միշէլը կին ունէր եւ երկու զաւակներ: Իսկ ես ալ քանի մը ամիս ետք պիտի ամուսնանայի», պատմած էր Մաշա:

Միշէլ նախ ամուսնացաւ բնորդուհի Քրիսթին Պուշարի հետ, ապա Իզապել Ռոնտոնի հետ` 1994-ին, եւ յետոյ, մինչեւ 2013 ապրեցաւ Քաթրին Միշէլի հետ: 4 զաւակներ ծնած են այս միացումներէն: Իսկ Մաշա Մերիլ ամուսնացաւ իտալացի շարժապատկերի բեմադրիչ Ճիան Վիթորիօ Պալտիի հետ, 1969-ին:

Յետոյ, 2014-ին, երկուքը ամուրի, Մաշա` 74 տարեկան, իսկ Միշէլ` 82, կը հանդիպին: «Խօսեցանք, ապա ձեռքս բռնեց եւ ըսաւ. «Հիմա ի՞նչ պիտի ընենք», պատմեց Մաշա: «Գիշերը միասին անցուցինք: Յաջորդ առտու, ան ինծի ըսաւ. «Այս անգամ հետդ պիտի ամուսնանամ»: Քանի մը ամիս յետոյ անոնք ամուսնացան:

Պսակի ընթացքին տուած հարցազրոյցի մը մէջ Միշէլ Լըկրան ըսած է. «Ես 100 տարի կ՛երթամ Մաշայի համար»: Զոյգը մինչեւ Միշէլի վերջին շունչը միասին մնաց:

Միշէլ Լըկրանի 10 բացառիկ երաժշտական գործերը` ժապաւէններու համար.

1) Չերպուրկի հովանոցները (1964) – «Այ ուիլ ուէյթ ֆոր եու»:
2) Տը եանկ կիրլզ օֆ Ռոշֆոր (1967) – «Եու մասթ պիլիվ ին սփրինկ»:
3) Տը Թոմըս Քրաուն աֆեր (1968) – Տը ուինտմիլտզ օֆ եուր մայնտ:
4) Տը հեփի էնտինկ (1969) – «Ուաթ ար եու տուինկ ֆոր տը ռեսթ օֆ եուր լայֆ»:
5) Սամըր օֆ 42 (1971) – Կարօտախտի երաժշտութիւն, որուն պատճառով շահեցաւ իր երկրորդ Ակադեմական մրցանակը եւ առաջին «Կրեմմի»-ն:
6) Տը կօ պիթուին (1971) – Դասականօրէն ձեւաւորուած երաժշտութիւն եւ դաշնամուրի եւ նուագախումբի համար երաժշտութիւններ: Ասիկա իր լաւագոյն գործերէն մէկն է:
7) Պրայընզ սոնկ (1971) – Այս ժապաւէնի երաժշտութեան համար ան թեկնածու դարձաւ «Էմի» մրցանակի եւ շահեցաւ իր երկրորդ «Կրեմմի»-ն:
8) Տը թրի մասքըթիրզ (1973) – Այս ժապաւէնին համար գրած է աշխուժ եւ խանդավառ երաշտութիւն մը:
9) Պեսթ ֆրենծ (1982) – «Հաու տու եու քիփ տը միուզիք փլէյինկ»:
10) Ենթըլ (1983) – «Փափա քեն եու հիր մի»:

Մշակոյթի աշխարհը յարգանքի տուրք կը մատուցէ Միշէլ Լըկրանին

Ֆրանսայի դեսպանը Միշէլ Լըկրանի մասին
գրառումը կատարած է հայերէնով

Հայաստանի մէջ Ֆրանսայի արտակարգ եւ լիազօր դեսպան Ճոնաթան Լաքոթ գրառում կատարած է հայկական արմատներով ֆրանսացի երաժշտահան Միշէլ Լըկրանի մահուան առթիւ:

«Այսօր Հայաստանի սրճարաններուն եւ տուներուն մէջ Միշէլ Լըկրանի մեղեդիները կը յիշեցնեն, որ այստեղ ոչ ոք չ՛անտեսեր այս համաշխարհային արուեստագէտին հայկական ծագումը, եւ իւրաքանչիւրը կը հպարտանայ անոր համաշխարհային համբաւով», Դիմատետրի իր էջին վրայ գրած է դեսպանը ու գրառման կցած է անուանի դաշնակահարին լուսանկարը:

Արուեստներու եւ շարժապատկերի թեքնիքներու ակադեմիայի նախագահ Ալեն Թերզեանը ողջունած է «մեծ մարդը», որ կեանքը կու տար ամէն անգամ, որ կը նուագէր: Ան իւրայատուկ երաժշտահան էր, հսկայ մը, հանճար մը, որ մեզի կը ձգէ իսկապէս կոթողական գործեր եւ իսկապէս անմոռանալի մեղեդիներ»:

Ֆրանք Ռիսթըր, Ֆրանսայի մշակոյթի նախարար

«Խորապէս յուզուած եմ Միշէլ Լըկրանի մահուան լուրով: Հանճարեղ երաժշտահան, անոր անսպառ տաղանդը` գնահատուած ամբողջ աշխարհին մէջ, արթնցուցած է բազմաթիւ զգացումներ: Այս առտու բոլորս մենք կը մրմնջէինք Միշէլ Լըկրանէն մեղեդի մը»:

Շարժապատերի ազգային կեդրոն

«Ան գրած է ամէնէն գեղեցիկ երաժշտութիւնները ֆրանսական շարժապատկերի աշխարհին համար: Անոր նոթերը ստեղծած են իսկական երաժշտական լեզու մը` նկարներու կողքին»:

Մարինիի թատերասրահ

«Երաժշտութեան հսկայ մը մեզմէ հեռացաւ: Համաշխարհային ճանաչում ունեցող երաժիշտ մը: Ան միշտ ողջ կը մնայ մեր մէջ, բոլոր օրերը Մարինիի մէջ»:

«Քան» փառատօնի նախկին նախագահ Ժիլ Ժաքոպ

«Անոր մեղեդիները միշտ կը մրմնջէինք: Անոր նոթերը մեղմ էին` շոյելու նման, անոր հովանոցները մեզ կը լացնէին: Գաղտնի մեզմէ հեռանալով` Միշէլ Լըկրան կատարեց իր առաջին սխալ նոթը: Երաժշտութիւն, մայեսթրօ՛, հաճի՛ս»:

Պարպրա Սթրէյսանտ

«Հաճոյքը ունեցայ Միշէլին հետ առաջին անգամ գործակցելու 1966 թուականին, երբ ան ձեւաւորեց ֆրանսերէնով իմ ալպոմս, որ կը կոչուէր` «Կը կոչուիմ Պարպրա», եւ այդ օրէն ետք բազմաթիւ անգամներ միասին աշխատեցանք: Ան երաժշտութիւն գրեց «Ենթըլ» ժապաւէնին համար: Անոր գեղեցիկ երաժշտութիւնը յարատեւ պիտի ապրի: Ես պիտի պահեմ անոր հետ գործակցելու յիշատակներս»:

Թոնի Պենեթ

«Միշէլ Լըկրան գրած է երաժշտութիւնը իմ ամէնէն սիրած երգերէս մէկուն` «Հաո՞ւյ տու եու քիփ տը միուզիք փլէյինկ»: Անոր երաժշտութիւնը յարատեւ պիտի ապրի, եւ պիտի շարունակենք երգել ատիկա: Ան հրաշալի երաժշտահան էր եւ` գեղեցիկ մարդ արարած մը, եւ պիտի կարօտնանք զինք»:

Քուինսի Ճոնզ

«Ննջէ խաղաղութեամբ, ընկերս եւ եղբայրս, Միշէլ Լըկրան: Դուն միշտ պիտի մնաս ամէնէն բացառիկ երաժշտահան/երգահաններէն մէկը: Քեզ շատ պիտի կարօտնամ, ընկերս, բայց պիտի պահեմ իւրաքանչիւր վայրկեան, որ միասին անցուցած ենք սթիւտիոյին եւ կեանքին մէջ, յաւիտեան»:

 

Օգտագործուած աղբիւրներ՝
panorama.am, armeniasputnik.am, variety.com,
Lemonde.com, Lefigaro.com

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)