ԳԻՐՔ` ՄԱՐԴՈՒ, ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԻ, ԽՄԲԱՎԱՐԻ ՄԱՍԻՆ. ԱՐԱՄ ԱՌԱՋԻՆ. «ԱՆ ՊԷՏՔ ՉՈՒՆԷՐ ԳԻՐՔԻ. ԻՆՔ ԿԵՆԴԱՆԻ ԳԻՐՔ ԷՐ»

ԹԱԹՈՒԼ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

Գէորգ Գանտահարեանի հետ ծանoթացայ 2011 թուականի սեպտեմբերի 24-ին, երբ սկսեցի թերթել «Գէորգ Գանտահարեան` ամէնուն ուսուցիչը» հատորը: Ծանօթութեանս համար պիտի շնորհակալութիւն յայտնեմ կազմող, յառաջաբանի հեղինակ եւ խմբագիր Երուանդ Տէր Խաչատուրեանին, արխիւային աշխատանքը կատարած Նորա Բարսեղեանին, ինչպէս նաեւ` «Փիւնիկ» բարեգործական հիմնադրամին ու նրա համանախագահ Գաբրիէլ Չեմպերճեանին, որը հովանաւորել է այս մարդկային գիրքի հրատարակութիւնը:

Մէկ օրում կարդացի այս հատորը, որը ոչ միայն Գանտահարեան երաժշտի, խմբավարի, մանկավարժի, մտաւորականի, հայ մարդու մասին է, այլ նաեւ ու նախ եւ առաջ` Լիբանանի հայկական պատմութեան, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան, քանի որ Գանտահարեանին զատել այդ պատմութիւնից, Անթիլիասից ու դպրեվանքից` կը նշանակի աղքատացնել պատմութիւնը: Իմ համար երիցս հաճելի էր կարդալ հայ մատենագրութիւն, հայ հին գրականութիւն, գրաբար, հայ երաժշտական պատմութիւն դասաւանդած Գանտահարեան մանկավարժի մասին գիրքը, քանի որ հատորի էջերում հանդիպում էի մարդկանց, որոնց հետ հաճելի հանդիպումներ եմ ունենում ամէն անգամ Պուրճ Համուտ, Պէյրութ, Անթիլիաս, Պիքֆայա այցելելիս:

Գրքերի ընթերցանութիւնը սովորաբար սկսում եմ նկարներից, որովհետեւ երբեմն նկարները աւելին են, քան լոկ պատմութիւն ու պատկերներ: Ահա այս նկարում` իր 80-ամեակի հանդիսութեան օրը, Գէորգ Գանտահարեանը Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս Տ. Տ. Արամ Առաջինի հետ է: Սեւ-ճերմակ մէկ այլ նկարում սփիւռքահայ ուսուցիչները, որոնց շարքում` Գանտահարեանը, 1966-ին առանձին նկարուել են Պարոյր Սեւակի ու Մարտիրոս Սարեանի հետ: Գարեգին Բ. կաթողիկոս, Արշաւիր Շիրակեան, Մուշեղ Իշխան, Սիմոն Վրացեան, Հրաչ Տասնապետեան, Երուանդ Փամպուքեան… Ահա ժամանակն ու ժամանակակիցները, որոնց հետ ապրել է Գանտահարեանը:

«Գէորգ Գանտահարեան` ամէնուն ուսուցիչը» գիրքը կազմուած է երեք մասերից: «Գէորգ Գանտահարեան. խօսք» բաժնում նրա տպագիր ու անտիպ գրութիւնների մի մասն է: Երկրորդ բաժնում` «Փառայեղ ութսունամեակ. մեծարանքի խօսքեր Գէորգ Գանտահարեանին», նրա 80-ամեակի հանդիսաւոր նշումի օրերին գրուած խօսքերը, ելոյթներն ու յօդուածներն են, եւ  երրորդ բաժնում` «Հրաժեշտի խօսքեր Գէորգ Գանտահարեանին», նրա մահուան առիթով գրուած յուշերը, յօդուածները, էսսեները, սրտակցութեան, յիշատակի եւ հրաժեշտի խօսքերն են:

Գրքի առաջին մասում տեղ են գտել հեղինակի մեծարժէք յօդուածները հայ ժողովրդական երգի, Կոմիտասի արժանաւորագոյն աշակերտ Բարսեղ Կանաչեանի, հայ երաժշտական թատրոնի, Խրիմեան Հայրիկի, Եղիշէ պատրիարք Դուրեանի, Զարեհ Ա. եւ Արամ Ա. կաթողիկոսների, արքեպիսկոպոս Սուրէն Գաթարոյեանի ու այլ երեւելի հոգեւոր, աշխարհիկ հայ գործիչների մասին: Յատկապէս արժեքաւոր է «Հայ հոգեւոր եւ կրօնական հին գրականութիւն» ընդարձակ յօդուածը, որում հեղինակը, ի մասնաւորի, անդրադառնում է ծիսական-արարողական գրականութեանը:

Գրքի հեղինակ եւ խմբագիր Երուանդ Տէր Խաչատուրեանը գրում է, որ Գէորգ Գանտահարեանը, հեռու լինելով գրասեղանային աշխատանքից` այնուամենայնիւ թողել է ծաւալուն գրաւոր ժառանգութիւն. «Ցաւօք, ամէնքին նուիրուած մարդն ու ամէնքից սիրուած ուսուցիչը բաւական անփոյթ է եղել իր անձի հանդէպ: Իր հեղինակած գրութիւնների մեծ մասը չի պահպանուել եւ անհետ կորած է: Կարող էր հարուստ յուշերի եւ տպաւորութիւնների հետաքրքրական գիրք գրել, չգրեց, մտածելով, որ աւելի արժանաւոր հեղինակներ կան: Երբեք չմտածեց իր անձը որեւէ կերպ ցուցադրելու մասին, որովհետեւ միշտ այն կարծիքին էր, թէ մեծ բան չի արել»:

Սակայն կարդալով գրքի երկրորդ եւ երրորդ բաժինները, հասկանում ես, թէ ինչպիսի սէր ու ժողովրդայնութիւն է վայելել Գէորգ Գանտահարեանը, ինչպիսի գնահատանքի խօսքեր են շռայլել նրա մասին Մեծ Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսն ու պատմաբան Երուանդ Փամպուքեանը, Գրիգոր Ծ. վրդ. Չիֆթճեանն ու Վարուժան արք. Հերկելեանը, պատմաբան Գէորգ Եազըճեանն ու Խորէն եպս. Տողրամաճեանը, գրականագէտ Կիմ Աղաբեկեանն ու լուսահոգի Նշան եպս. Թոփուզեանը:

Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս Արամ Առաջինը իր ուսուցչի մասին ասում է. «Գիրքերով դասարան մտնող ուսուցիչ չեղաւ պարոն Գանտահարեանը. ան պէտք չունէր գիրքի, ինք կենդանի գիրք էր` իր կեանքի էջերէն պոկուած դէպքերով, երեւոյթներով, ապրումներով, տագնապներով աշակերտները կազմաւորող, զանոնք քրիստոնէական, բարոյական, ազգային ու հոգեւոր ապրումներով թրծող»:

Գէորգ Գանտահարեանի մասին գրուած մեծարանքի եւ հրաժեշտի խօսքերը լոկ խօսքեր չեն, այլ բացայայտում են պարզ նկարագրով համեստ, անսահման բարի մարդու նկարագիրը:

Լուսաւոր մարդու յիշատակին նուիրուած եւ աւելի քան չորս հարիւր էջանոց այս հատորը նաեւ գիրք է հայագիտութեան, հայ երաժշտութեան, Լիբանանի հայ պատմութեան մասին:

 

Յատուկ «Ազդակ»ի համար

Share This Article
CATEGORIES