50 Տարի Առաջ (27 Յուլիս 1966)

Հեթանոս Հայերու
Չաստուածները

Հեթանոս հայ ժողովուրդը նախաքրիստոնէական շրջանին կը պաշտէր չաստուածները:

Չաստուածներու հայկական պանթէոնին մէջ կը գտնուէին եօթը սրբարաններ: Իւրաքանչիւր սրբարան նուիրուած էր չաստուածի մը:

Պաշտամունքի առարկայ էին նաեւ պանթէոնին մաս չկազմող ժողովրդային այլ չաստուածներ, որոնցմէ Վահագն չաստուած, շնորհիւ իր ունեցած ժողովրդականութեան, ստացած էր ազգային դիմագիծ:

ԱՐԱՄԱԶԴ.- Հայկական պանթէոնին գերագոյն չաստուածը Արամազդ` տիեզերքի ճարտարապետն էր, ամէն ինչի սկզբնաւորութիւնը եւ երկինքի ու երկրի արարիչը:

Ամուրի էր, բայց կը նկատուէր բոլոր չաստուածներուն հայրը, մասնաւորաբար` Միհրի, Անահիտի ու Նանէի, զորս ծնած էր առանց դիցուհիի մը համագործակցութեան:

Մեծ էր, խելացի ու քաջ եւ խաղաղասէր: Բարութիւնն ու առատաձեռնութիւնը իր ամէնէն մեծ յատկանիշներն էին: Երկրի արգասաբերութեան, առատութեան եւ լիութեան տուիչն էր:

Արամազդի ամէնէն հանրածանօթ տաճարները կը գտնուէին Անիի եւ չաստուածներու քաղաք` Բագաւանի մէջ: Անոր համբաւաւոր արձանն ու տաճարները կործանողը եղաւ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ:

ԱՆԱՀԻՏ.- Մարդկային արգասաբերութեան դիցուհին էր Անահիտ: Ծնած էր առանց մօր` Արամազդէն: Մայրն էր ամենայն զգաստութեան եւ բարերարուհին` ամբողջ մարդկութեան:

Երեխաները յանձնուած էին անոր մայրական խնամքին: Անոնք կ՛աճէին անոր հսկողութեան տակ:

Իբրեւ ներողամիտ մօր` անոր օգնութիւնը կը հայցէին հիւանդներն ու անկեալները:

Կեանքի ու փառքի տուիչ` ամէնէն ժողովրդական դիցուհին էր Անահիտ:

Հեթանոս ժողովուրդներու մէջ ոչ մէկ չաստուած առարկայ եղած է այնքան սիրոյ ու պաշտամունքի, որքան Անահիտ` հայ ժողովուրդին:

ՄԻՀՐ.- Կրակի չաստուածն էր Միհր: Փետրուար ամիսը ձօնուած էր Միհրի ու կը կոչուէր Մեհեկան:

Հայ ժողովուրդը մինչեւ այսօր պահած է կրակի տօնակատարութիւնը եւ կը կատարէ փետրուարին, անշուշտ` քրիստոնէական ձեւով:

Միհր չաստուծոյ անունը կը գոյատեւէ նաեւ յատուկ անուններու մէջ` Միհրան, Միհրդատ, Միհրանուշ եւ այլն:

Հակառակ կարեւոր չաստուած մը ըլլալուն` Միհր երբեք ժողովրդականութիւն չշահեցաւ հայ ժողովուրդի մէջ: Ի վերջոյ իր տեղը զիջեցաւ ազգային Վահագն չաստուծոյ:

ՏԻՐ.- Արամազդի դպիրն ու պատգամաբերն էր Տիր: Հայրը` գիտութեան եւ արուեստի:

Երազներու թարգմանն էր ան, եւ իր տաճարը կը կոչուէր Երազունի: Կարեւոր չաստուած մըն էր եւ հայկական ամիսներէն մէկը կը կոչուէր իր անունով:

Արամազդի դպիրին պաշտօնն էր նաեւ, մարդոց մահէն ետք, անոնց հոգիները փոխադրել միւս աշխարհը:

Մինչեւ այսօր անոր արձագանգը մնացած է հայ ժողովուրդին մէջ. «Գրողը (դպիրը) տանի ձեզ»:

Իր անունը կը յիշուի Տիրան, Տրդատ եւ այլն յատուկ անուններով:

ԱՍՏՂԻԿ.- Սիրոյ եւ հրայրքի դիցուհին էր Աստղիկ: Աշտիշատի մէջ գտնուող Անահիտի, Աստղիկի եւ Վահանի տաճարները միասնաբար կը կոչուէին Վահէ-Վահեան: Աստղիկ եւ Վահագն իրարու սիրահարներ կը նկատուէին, եւ Աստղիկի սրբարանը կը կոչուէր «Վահանի սենեակ»:

Հեթանոս հայերու առասպելական պատմութեան մէջ Աստղիկ ծնած էր ջրհեղեղէն ետք: Դուստրն էր Նոյի եւ քոյրը` երեք տիտաններու, որոնք կռուած էին իրարու դէմ:

Այդ կռիւը հին դիցաբանութեան մէջ կը կոչուի Տիտաններու կռիւ: Անոնց կատաղի պայքարը վերջ կը գտնէ Աստղիկի միջամտութեամբ:

ՆԱՆԷ.- Իմաստութեան տուիչն էր Նանէ եւ պատերազմի դիցուհին:

Անահիտի նման, առանց մօր, ծնած էր Արամազդէն: Իր տաճարը զետեղուած էր հայկական պանթէոնին մէջ` իբրեւ «եօթը սրբարաններու» չաստուածներէն մէկը:

ԲԱՐՇԱՄԻՆ.- Գերեվարուած չաստուած մըն էր Բարշամին: Բերուած` Մեծն Տիգրանի կողմէ:

Իր անունը կը յիշատակուի եօթը գլխաւոր չաստուածներու կողքին: Ոմանք կը նկատեն զինք դիցուհի:

ՎԱՀԱԳՆ.- Կրակէ չաստուած մըն էր Վահագն: Արեւի որդին: Պատերազմի, յաղթանակի եւ շանթի չաստուածը: Կը կոչուէր նաեւ Վիշապաքաղ, որովհետեւ իր գլխաւոր պաշտօններէն մէկն էր վիշապներու սպանութիւնը:

Վահագն թէեւ չէր մտներ հայկական պանթէոնի եօթը գլխաւոր չաստուածներու շարքին մէջ, սակայն ութերորդ գլխաւոր չաստուածն էր:

Իր ժողովրդականութիւնը շուտով զինք զետեղեց Արամազդի կողքին: Արամազդի եւ Անահիտի հետ կազմեց եռաստուածութիւն մը:

ՎԱՆԱՏՈՒՐ.- Հերոսութեան չաստուածն էր Վանատուր:

Կարգ մը պատմաբաններու կողմէ կը նկատուի նաեւ Նոր տարուան չաստուածը: Ուրիշներ Վանատուրը կը նկատեն Արամազդի անունին մէկ ստորոգելին:

ՍԱՆԴԱՐԱՄԵՏ.- Սանդարամետ կամ Սպանդարամետ երկրի չաստուածն էր: Կը հայթայթէր երկրի ամէնէն լաւ արտադրութիւնը` գինին:

Հաւանաբար, միաւորման եղելոյթին պատճառով: Սանդարամետ եղած էր նաեւ մահուան չաստուածը եւ թաղուած` երկրի մէջ:

Աստղերու Բառարանը

Մարդիկ հինէն ի վեր հետաքրքրուած են աստղերով:

Կը կարծէին, թէ աստղերը մեծ ազդեցութիւն ունին մարդոց ճակատագրին եւ առողջութեան վրայ: Ստեղծած էին գիտութիւն մը, որ կը կոչուէր աստեղագիտութիւն, իսկ աստղերու իսկական գիտութեան տրուած էր աստղաբաշխութիւն անունը:

Այսօր աստեղագիտութիւն եւ աստղաբաշխութիւն բառերուն միջեւ շատ խտրութիւն չի դրուիր:

Կայ նաեւ աստղահմայութիւնը, կախարդական ուսումը եւ աստղապաշտութիւնը, որ կրօնական նկարագիր ունի:

Սկիզբները, աստեղագիտութիւնը կամ աստղաբաշխութիւնը մաս կը կազմէր տիեզերագիտութեան:

Այսօր, իսկական գիտութեան վերածելու համար աստղերու իրական ճանաչումը, ստեղծուած է աստեղաբնագիտութիւնը, որ կ՛ուսումնասիրէ աստղերու գիտութիւնը` համաձայն բնագիտութեան օրէնքներուն:

Աշխարհահռչակ գիտնական Վիկտոր Համբարձումեան աստեղաբնագէտ մըն է:

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)