Հրաչեայ Ներսիսեան (1895-1961). Հայ Բեմի Ազնուական Վարպետը

Ն. ՊԷՐՊԷՐԵԱՆ

hratchya-nersisyan_24-11-1424 նոյեմբերին մեր ժողովուրդը նշեց ծննդեան տարեդարձը հայ բեմի մեծարժէք վարպետներէն Հրաչեայ Ներսիսեանին, որ, թէեւ երկարատեւ կեանք չունեցաւ, բայց իր հանճարեղ արուեստով ու ազնուական նկարագիրով գերեց հանդիսատեսը եւ արժանացաւ յաւերժութեան:

Հրաչեայ Ներսիսեանի մեծութիւնը կը կայանայ ո՛չ միայն իր կերպաւորած տիպարներուն վրայ սեփական դրոշմը դնելու մէջ, այլ նաեւ` իր մարմնաւորած կատակերգական թէ ողբերգական տիպարները բեմին վրայ իրապէ՛ս ապրեցնելու տաղանդին մէջ:

Հ. Ներսիսեանի ժամանակակից մեր մեծերը կը վկայեն, ինչպէս որ հայ կերպարուեստի մեծ վարպետը` Մարտիրոս Սարեան ատենին մատնանշած է, թէ` «Հրաչեայ Ներսիսեանը բնութեան այն շնորհներից է, որ մարմնաւորում է վեհ մարդկայնութիւնը, դերասանական տաղանդն ու խորաթափանց իմաստնութիւնը»:

Հ. Ներսիսեանի բարձրարժէք արուեստին վրայ գումարուած է անոր հայ մարդու արժանաւորութիւնը: Ծնունդով ու կազմաւորումով արեւմտահայ` Հ. Ներսիսեան բեմական իր կազմաւորումն ու արուեստագէտի կատարելագործումը ունեցաւ Պոլսոյ հայկական բեմերուն վրայ: Իսկ երբ 1923-ին ընտրեց հայրենադարձութիւնը եւ շուրջ քառասուն տարի անխոնջ գործեց խորհրդային իրականութեան մէջ, Հ. Ներսիսեան յաջողեցաւ գրաւել սիրտը նաեւ արեւելահայ հանդիսատեսին:

Հրաչեայ Ներսիսեան ծնած է 24 նոյեմբեր (հին տոմարով` նոյեմբեր 12-ին) 1895-ին, Նիկոմեդիա (երբեմնի Զմիւռնիան, այժմու Թուրքիոյ Իզմիթը): Ուսումը ստացած է Կոստանդնուպոլսոյ ֆրանսական Սէն Պարպ եւ ամերիկեան Ռոպերթ քոլեճներուն, նաեւ` հայկական Եսայեան վարժարանին մէջ:

Մանկութենէն իսկ իր դրսեւորած բացառիկ ընդունակութեանց շնորհիւ` Հ. Ներսիսեան ինքնաշխատութեամբ սորված է տարբեր լեզուները: Բնագիրով կարդացած է ֆրանսացի, անգլիացի եւ թուրք գրողներու երկերը, խօսած է արաբերէն ու իտալերէն: Մեծ դերասանի նկարագիրին ձեւաւորման վրայ մեծ ազդեցութիւն գործած է անոր մօտէն ծանօթութիւնը Դանիէլ Վարուժանի եւ Կոմիտասի հետ: 1915 թուականին, Ներսիսեան Պոլսոյ մէջ իր մասնակցութիւնը բերած է Հայ Տռամաթիք եւ Արշակ Պենկլեանի օփերեթային խումբերու ներկայացումներուն:

Առաջին Համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) տարիներուն Ներսիսեան ծառայած է թրքական բանակին մէջ իբրեւ թարգմանիչ: Ծառայութեան շրջանին ուղարկուած է արաբական երկիրներ, ուր ականատես դարձած իր ազգակիցներու կոտորածներուն: 1918-ին վերադարձած է Կոստանդնուպոլիս եւ վերամիացած է Ա. Պենկլեանի թատերախումբին:

1919-էն սկսեալ գլխաւոր դերեր ստանձնած է բեմադրիչ եւ դերասան Մկրտիչ Ջանանի «Հայ դրամատիկ» թատերախումբին մէջ. բեմ ելած է Օթարեանի, Մուրադի (Ալեքսանդր Շիրվանզադէի «Պատուի համար», «Չար ոգի») դերերը: Թատերախումբի յաջորդ ղեկավարին` բեմադրիչ Օվի Սեւումեանին Ներսիսեան համարած է իր «առաջին եւ մեծ ուսուցիչը»: 1920-ին հայ բեմի հսկաներէն Յովհաննէս Աբելեանի (Լիր) հետ, Հ. Ներսիսեան հանդէս եկած է Ուիլիըմ Շէյքսփիրի «Լիր արքայ» ներկայացման մէջ` Էդգարի դերով:

Հ. Ներսիսեան` Օթելլոյի Եւ
Պաղտասար Աղբարի Դերով

hrach_nersisyan_othello_baghdasar-aghpar_24-11-141923-ին Ներսիսեան որոշեց հայրենադարձ ըլլալ եւ հաստատուեցաւ Երեւան: Անմիջապէս ընդունուեցաւ Երեւանի Առաջին պետական թատրոնի (այժմ` Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան թատրոն) դերասանական կազմին մէջ: Առաւել յղկելով եւ բիւրեղացնելով դերասանական իր տաղանդը` Հ. Ներսիսեան շուտով դարձաւ հայրենի թատրոնի եւ շարժանկարի առաջնակարգ դերասաններէն մէկը եւ արժանացաւ համաժողովրդական ճանաչումի ու սիրոյ:

Ինչպէս որ Հայկական Հանրագիտարանը կը նշէ, Հ. Ներսիսեան իր «բեմական գործունէութեան առաջին իսկ շրջանէն ստեղծած է յուզական ու անմիջական հզօր կերպարներ: Ան վերամարմնաւորման արուեստի մեծ վարպետ էր, որուն միաժամանակ մատչելի էին ողբերգական, տռամաթիքական, կատակերգական եւ Կրոթեսքային (գեղարուեստական ժանր մը, ուր ընդգծուած եւ խտացուած են տուեալ կերպարի ու երեւոյթներու յատկանիշները եւ համադրուած` կատակերգականն ու ողբերգականը) դերերը: Անձնաւորման արուեստի հարուստ արտայայտչամիջոցներով` Հ. Ներսիսեան ստեղծած է հաւաստի ու համոզիչ կերպարներ թէ՛ դասական, թէ՛ ժամանակակից թատերախաղերու մէջ:

Հ. Ներսիսեանի դերասանական վարպետութիւնը լիովին բացայայտելու ծառայած են անոր մարմնաւորած Պաղտասար Աղբարը, Օթելլոն, Լիր արքան, Գէորգ Մարզպետունին եւ ռուսական թատրոնի դասական կերպարները: Հ. Ներսիսեան նաեւ հայկական շարժանկարի առաջին դերասաններէն է: Անոր դերակատարումներուն բնորոշ են անսպասելի եւ ժամանակին համահունչ բեմական գիւտերը:

Հրաչեայ Ներսիսեան մահացաւ Երեւան, 1961 թուականի նոյեմբեր 6-ին: Արժանացաւ պետական եւ համաժողովրդային հանդիսաւոր եւ մեծաշուք յուղարկաւորութեան:

Թաղուած է Կոմիտասի անուան զբօսայգիի պանթէոնը: Հ. Ներսիսեան արժանացած է Խորհրդային Հայաստանի Պետական մրցանակի (1941 թ.): Հրաչեայ Ներսիսեանի անունով կոչուած է Երեւանի փողոցներէն մէկը:

Ինչպէս որ հայ բեմի հսկաներէն Վահրամ Փափազեան նշած է.

«Նրա (Հ. Ներսիսեանի) տաղանդը նման էր դիցաբանական ոսկէ թռչունին, որը, չնայած այրւում ու մոխրանում է, սակայն միշտ վերածնւում է սեփական մոխրից: Նա մեծ արտիստ էր»:

 

 

 

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)