50 Տարի Առաջ (15 Յուլիս 1964)

Ո՞վ Էր Հայագէտ
Հէնրիկ Հիւպշման

Ծնած է Փրուսիոյ Էրֆուրթ քաղաքը 1848 յուլիս 1-ին: Տոքթորութեան աստիճան ստացաւ 1872-ին, Միւնիխի համալսարանէն:

Նոյն տարին Միւնիխի մէջ հրատարակեց «Հոլովումներու վարդապետութիւնը», որուն մէջ հայ լեզուին վերաբերեալ կարեւոր տեղեկութիւններ կան: 1873-ին հրատարակեց քանի մը ուսումնասիրութիւններ Ավիստայի մասին: 1875-ին Լայփցիկի համալսարանին ուսուցիչ անուանուեցաւ ներկայացնելով յիշատակագիր մը, արաբական տիրապետութեան շրջանին Հայաստանի վիճակի մասին քաղելով Սեփիոսէն, զոր գերմաներէնի թարգմանեց:

1875-ին կը հրատարակէ հայագիտութեան մասին շատ նշանակելի աշխատութիւն մը, որ ցոյց կու տար թէ` «ո՜ր տեղը կը գաւէ հայ լեզուն հնդեւրոպական լեզուներուն մէջ»:

Այս մեծ նշանակութիւն առաւ եւ մինչեւ հիմա անիկա գերման հայագէտներուն համար առաջնորդ հանդիսացաւ:

1876-ին «Գերման-արեւելեան ընկերութեան» հանդէսին մէջ նշանակութեան արժանի յօդուած մը հրատարակեց հին հայերէն լեզուի արտասանութեան եւ տարադարձութեան մասին:

1877 մայիս 18-ին, Լոնտոնի մէջ գումարուած Բարեսիրական ընկերութեան ներկայացուց խիստ հետաքրքրական տեղեկութիւն մը հայոց լեզուի ուսման կարեւորութեան մասին, բանասիրական տեսակէտով: Այս նշանակելի աշխատութենէն ետք 1877-ին, Սթրազպուրկի համալսարանին համեմատական բանասիրութեան ուսուցչապետ անուանուեցաւ: 1881-էն սկսեալ հայ լեզուի եւ պատմութեան վերաբերեալ հատորներու շարք մը հրատարակեց:

Սակայն ինչ որ Հիւպշմանի անունը անմոռանալի պիտի դարձնէր եւ իրեն պիտի սեփականացնէր հայագէտներու միջեւ, որոնց շատ բան կը պարտի հայ բանասիրութիւնը, այն մեծ աշխատութեանց շարքն է զոր սկսաւ հրատարակել «Հայերէն քերականութիւն» անունին տակ: Ասոնցմէ երկուքը հին հայերէնի մէջ պարսկերէն եւ արաբերէն բառեր – 1895, Լայփցիկ – եւ հին հայերէնի մէջ արաբերէն եւ յունարէն փոխառեալ բառեր եւ բնիկ հայերէն բառեր -1897-, որոնք կը կազմէին հայերէն քերականութեան ստուգաբանական մասը, հրատարակուեցան, իսկ մնացեալ երկու մասերը չկրցաւ աւարտել Հիւպշման:

Փրոֆ. Հիւպշման մեռաւ Սթրազպուրկի մէջ, 1908 յունուարի վերջերը:

 

Share This Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)