Հայերէնի Բառապաշարի Աղէտալի Վիճակը Եւ Էջմիածնի Անհասկնալի, Անտարբեր Լռութիւնը

ՏՈՔԹ. ՅԱԿՈԲ ԱՅՆԹԱՊԼԵԱՆ

Անառարկելի իրողութիւն է, որ հայ կղերականութեան կը պարտինք հայոց ոսկեդարը, մեծ մասամբ զարթօնքն ու մասամբ ներկայ սփիւռքեան մամուլի պահպանումն ու գոյատեւումը` իրենց կրթած եւ դաստիարակած աշակերտներու միջոցաւ:

Մեսրոպ Մաշտոցը, Խորենացին, Եղիշէն, Կորիւնը եւ աշակերտները իրենց ստեղծագործութիւններով, ժամանակի եւ հնագոյն գիտութիւնները պեղելով եւ թարգմանելով հայութեան տրամադրութեան յանձնեցին կրօնական, պատմական, փիլիսոփայական աստուածաբանական ու ժողովրդական գիտութիւններու հսկայական շտեմարան մը, որ մինչեւ այսօր կարելի է օգտագործել, մանաւանդ` ոսկեղէն գրաբար լեզու մը, որ հիացում պատճառած է օտար ազգերու լեզուագէտներուն: Նոյնպէս` հայոց մշակոյթի զարթօնքը սկսաւ Մխիթար Սեբաստացիի հետեւորդ ստեղծագործ եւ գիտնական կրօնաւորներու եւ անոնց աշակերտներու ջանքերով: Հայերէնը մաքրազտեցին, ոսկեդարի հեղինակներու գործերը խմբագրեցին, ժամանակակից 18-19 դարու բանաստեղծներու, փիլիսոփաներու, արձակագիրներու, աստղաբաններու եւ ուրիշներու գործերը թարգմանեցին` հետեւելով Մ. Մաշտոցի եւ իր աշակերտներուն օրինակին, ինչպէս անոնք ըրած էին 5-րդ դարուն:

Մխիթարեան հայրերը իրենց վարժարաններու շարանով, պատրաստելով կարող ու նուիրեալ մտաւորականներ` Ս. Չերազ, Ս. Պէշիկթաշլեան, Ա. Արփիարեան, Կ. Զարեան, Դ. Վարուժան, Վ. Փափազեան, որոնք նոր շունչ ու եռանդ բերին հայ գրականութեան, թատրոնի եւ հայերէնի վերելքին եւ հասարակութեան կազմաւորման:

Նոյնիսկ մեր աւանդական կուսակցութիւնները հիմնողները կամ գործօն վարչական պաշտօն վարողները կռանուած ու կրթուած են կրօնականներու դպրոցներու եւ վարժարաններու մէջ: «Աստուած, ազգ եւ հայրենիք» կամ` «Վասն Աստուծոյ, վասն հայրենեաց» սկզբունքին հետեւելով:

Մխիթար Սեբաստացին եւ ուխտեալ ու գիտնական իր հետեւորդները եւ իրենց դպրոցական ցանցերը լուսաւորեցին հայութիւնը եւ մեզի յանձնեցին գրական մաքուր աշխարհաբար մը, որուն լաւագոյն օրինակը Դանիէլ Վարուժանի ստեղծագործութիւններու եւ «Բազմավէպ»-ի մէջ կը նշմարուի:

Սակայն այսօր, Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակի ոգեկոչման նախաշեմին, հայերէնը մանաւանդ Հայաստանի մէջ իր աբեղեանական ուղղագրութեամբ եւ օտարամուտ բառերու շարանով դարձած է խորթ եւ խառնածին «հայաստանեան հայերէն» մը, անհարազատ եւ նողկալի` գրական հայերէնի ծանօթ սփիւռքահայ մտաւորականին:

Աբեղեանական ուղղագրութեան «Հրամանագրով» պարտադրումէն 90 տարի եւ Հայաստանի վերանկախացումէն 22 տարի անցած է, սակայն որեւէ «վրդովում, ահազանգ կամ խրատ» չլսուեցաւ Էջմիածնի կողմէ` հայերէնի բառապաշարը մաքրազտելու եւ մեսրոպեան-դասական ուղղագրութիւնը վերահաստատելու:

Եթէ Հայաստանեայց եկեղեցին ազգային է, ուստի եկեղեցական բարձրագոյն խորհուրդը պիտի մտահոգուի եւ իր արդար ընդվզումը արտայայտէ եւ ուղղութիւն տայ պետական այրերուն, խորթ ու ապազգայինէ հրաժարելով` վերադառնալու հարազատ ազգայինին: Կրօնական աղանդաւորութեան դէմ պայքարիլը անբաւարար է, երբ լեզուական աղանդաւորութիւն կը տիրէ Հայաստանի մէջ:

Հայաստանի սահմանադրութեան մէջ ամրագրուած օրէնքը «Հայաստանի Հանրապետութեան պետական պաշտօնական լեզուն գրական հայերէնն» է հաստատումը կը յարգուէր ո՛չ պետական պաշտօնեայէն, ո՛չ համալսարանի դասատուէն, ո՛չ պատգամաւորէն, ո՛չ լրագրողէն եւ ո՛չ ալ կրօնաւորէն:

Թերթատեցէք Հայաստանի հայութեան լեզուա-բառապաշարի ուղեցոյցին` ուղղագրական եւ ուղղախօսական տերմինաբանական (պէտք է ըլլալ եզրաբանական) բառարանի` բառացուցակը, որուն 15-20 տոկոսը օտար բառեր են, եւ այս օտար բառերը այսօր շարունակաբար կը գործածուին ժողովրդին կողմէ, պետական պաշտօնեաներու, գրաւոր մամուլին, հեռատեսիլին եւ կրօնաւորներու կողմէ… Մենք պէտք ունինք ներկայիս Մեսրոպ Մաշտոցի եւ Մխիթար Սեբաստացիի վճռակամութիւնն ու համոզումը ունեցող եկեղեցական առաջնորդներու, որոնք մաքրազտման ենթարկել տան Հայաստան գործածուած հայերէնի բառապաշարը եւ վերացնել տան աբեղեանական խեղաթիւրուած ուղղագրութիւնը, որպէսզի վերադարձ ունենանք աշխարհաբարի միասնականութեան: Ունենալով նոյն ուղղագրութիւնը եւ նոյն մաքրազտուած հայերէն բառապաշարը` Հայաստանի եւ աշխարհացրիւ հայութիւնը կը միաձուլուի եւ հայերէնը նոր ոսկեդար մը կրնայ ունենալ: Անհարազատ, խորթ ու տղմաթաթախ է հայերէնը Հայաստանի մէջ: Մարդ ինքզինք խորթ կը զգայ` լսելով եւ կարդալով օպեկտիւ, էկոնոմիկա, էներկիա, էմոցիոնալ, կոնկրետ, ասոցացիա, տեքստ, մոտայիկ, պրոցես, պրակտիկա, տեխնոլոկիա եւ նման հազարաւոր բառեր…: Վերջերս սկսած են նոր բառեկերտումներ «մանեւրել, մոտելաւորել, պլանաւորել, ապամոնտաժել, սուպսիտաւորել, ֆիքսել, ինտեկրել» եւ այլն.. եւ նման հազարաւոր շինծու բառեր… Այս բառերու համապատասխան համազօր եւ համահաւասար հայերէն բառեր արդէն ունինք, բայց «մութ ուժեր» ուղեկորոյս դարձուցած են Հայաստանի որոշ հատուածը: Եթէ այս ընթացքին առաջքը չառնուի, արեւմտահայերէնը սփիւռքի մէջ կ՛անհետանայ, եւ Հայաստան կ՛ունենայ իր անճանաչելի խորթացած «հայաստանեան հայերէնը» իր լատիներէն, յունարէն, ռուսերէն, անգլերէն, ֆրանսերէն, թրքերէն, իտալերէն եւ ուրիշ օտար բառերով անդիմագիծ լեզու մը:

Բացի`

1.- Աբեղեանական ուղղագրութեան վերացումով եւ մեսրոպեան-դասական ուղղագրութեան հաստատումով.
2.- Բառապաշարի մաքրազտումով.
3.- Գլխաւոր հարցը արեւմտահայերէնի անհետացումն է:

Ներկայիս, եթէ Հայաստան համայն հայութեան հայրենիքն է, ինչո՞ւ դպրոցներու մէջ արեւմտահայերէն չ՛ուսուցանուիր եւ ինչո՞ւ Էջմիածնի մէջ եկեղեցականները պարտադրաբար արեւմտահայերէն չեն սորվիր: Չէ՞ որ ասոնց կէսէն աւելին սփիւռք առաքելութեան պիտի երթայ: Սփիւռքը գոյացած է Թուրքիոյ իրագործած Հայոց ցեղասպանութեան որպէս հետեւանք, եւ սփիւռքահայը ժառանգորդն է Կիլիկիոյ եւ Արեւմտահայաստանի մէջ ապրած հայերու, որոնց լեզուն արեւմտահայերէն էր եւ մեսրոպեան-դասական ուղղագրութիւն կը գործածէին: Ուստի եկեղեցականները, որոնք Էջմիածինէն կը ղրկուին սփիւռքի թեմերը, իրենց խօսած եւ գործածած արեւելահայերէնով արեւմտահայերէնի վերացման ու վախճանման կը նպաստեն: Այսինքն Էջմիածինը գիտակցաբար կամ անգիտակցաբար կը նպաստէ արեւմտահայերէնի անհետացման:

Սփիւռքի մէջ արեւմտահայերէնի գոյատեւման նպաստող եւ զօրավիգ պէտք է կանգնի Էջմիածնի Ամենայն Հայոց կաթողիկոսութիւնը, այլապէս պատմութիւնը դաժանօրէն կը դատապարտէ այսօրուան Հայաստանի պետական վարիչներն ու Էջմիածնի կաթողիկոսութիւնը:

Լուծումը յստակ է.

1.- Հրատարակել վերանայուած եւ օտար բառերէ մաքրազտուած հայերէն բառապաշարի ամբողջական բառացուցակը:
2.- Մեսրոպեան-դասական ուղղագրութիւնը վերահաստատել:
3.- Հայաստանի եւ սփիւռքի հայկական դպրոցներու մէջ պարտադրաբար միաժամանակ սորվեցնել արեւելահայերէն եւ արեւմտահայերէն:
4.- Կրօնաւորները պարտադրաբար սորվին թէ՛ արեւելահայերէն եւ թէ՛ արեւմտահայերէն:
5.- Հայաստանէն սփիւռք պատկերասփռուած ծրագիրներու գոնէ մէկ երրորդը արեւմտահայերէնով կատարուին:
6.- Միջնակարգ եւ բարձրագոյն ուսումնարան-վարժարաններու մէջ ուսուցանել հայերէն գրաբար լեզուն: Ի վերջոյ  գրաբարն է հայերէն աշխարհաբարի ակունքը:

Եթէ այս նիւթերը ոչ կրօնական է ըսելով` անտեսուին, 40-50 տարիէն սփիւռքի եկեղեցիներէն մաս մը հայ հաւատացեալի չգոյութեան պատճառով վաճառքի կը հանուի, եւ Հայաստանի մէջ աբեղեանական խեղագրութեամբ օտար բառերու շարանով 2,5 միլիոն հայ «հայաստանեան հայերէն» կը խօսին ու կը գրեն:

Վտանգին կանխարգիլումը աւելի վնասազրկուած նուազագոյն վնասող դրութիւն կը ստեղծէ, քան թէ վտանգէն վնասուելէ ետք` միջոցներու դիմելը:

Հայ ազգը օտար բառերով ներխուժած բառապաշարի, լեզուական եւ ուղղագրութեան ճգնաժամի մէջ է եւ շուտափոյթ, անյապաղ, խոհեմ եւ հեռատես գործնական լուծումի կը կարօտի:

Խորապէս համոզուած եմ, որ վերոյիշեալ խնդիրներու արմատական լուծման համար սխալ դուռ չթակեցի:

 

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)