Պանկլատեշի Մէջ Հայկական Ովասիս Մը

Ա.

An-Armenian-Oasis-in-Bangladesh-4-1Եկեղեցական պատուիրակութիւն մը, ընկերակցութեամբ Ազգային բարերար Հայկ Տիտիզեանի, կ՛այցելէ Տաքա

Ասիոյ եւ Ծայրագոյն Արեւելքի մէջ բնակող հայերու շատ մեծ միջերկիրներ երբեք չեն եղած, բայց եւ այնպէս, հակառակ ժամանակի ընթացքին անոնց թիւի անկումին` տարածաշրջանին մէջ հայերու ներկայութեան եւ իրենց բնակած ընկերութեանց մէջ անոնց ազդեցութեան ցուցանիշներ գոյութիւն ունին:

Ասիոյ մէջ հայերու ներկայութիւնը կը սկսի 17-րդ դարէն, եւ հայերու ներկայութեան ամէնէն մեծ ցուցանիշը տարածաշրջանի տարբեր վայրերու մէջ տակաւին կանգուն եղող եւ իրենց բակերուն մէջ հայ առեւտրականներու կեանքի պատմութիւնը պատմող տապանաքարեր ունեցող Հայ Առաքելական եկեղեցիներն են:

Այդպիսի ովասիս մը` Ս. Յարութիւն Հայ Առաքելական եկեղեցին կը գտնուի Պանկլատեշի մայրաքաղաք Տաքայի մէջ:

Հայերը Տաքայի մէջ սկսան հաստատուիլ 18-րդ դարուն սկիզբը, եւ անոնց մեծամասնութիւնը հնդկականեփի առեւտուրով կը զբաղէր եւ կը գործակցէր ականաւոր հայերու հետ, որոնք իրենց արտադրութեան սեփական ընկերութիւնները ունէին: Շրջանին մէջ առաջին հաստատուողները փոքր մատուռ մը կառուցեցին իրենց համայնքի գերեզմանոցին մէջ: 17-րդ դարու վերջաւորութեան հայ համայնքը նկատառելի աճ արձանագրած էր, եւ մատուռը անոնց կարիքներու բաւարարման չէր պատշաճեր:

1781-ին Ս. Յարութիւն եկեղեցին կառուցուեցաւ եւ սկսաւ ոչ միայն իբրեւ պաշտամունքի վայր ծառայել, այլ նաեւ` իբրեւ հաւաքավայր: 1837-ին կը կառուցուի զանգակատունը, որ իր վրան նաեւ ժամացոյց մը ունէր, իսկ 1907-ին` երիցատուն մը: Այսօր եկեղեցին կանգուն է հին Տաքայի Արմանիթոլա շրջանին մէջ, կանգուն կը մնայ իր սկզբնական կառոյցը, եւ շէնքերը լաւապէս նորոգուած են, ինչպէս նաեւ` կալուածատարածքին մէջ աւելի քան երկու հարիւր տապանաքարեր կան: Եկեղեցին տակաւին խաղաղութեան եւ հանդարտութեան ովասիս մըն է քաոսային, խիտ բնակչութիւն ունեցող եւ գլխաւորաբար քիմիական նիւթերու եւ թուղթի ճարտարարուեստի շրջանի մը մէջ:

An-Armenian-Oasis-in-Bangladesh-4-4Թէեւ երկար ատենէ ի վեր ծաղկող եկեղեցիի խորանէն հայոց լեզուն չի լսուիր եւ զայն չի լեցնէր, սակայն հայկական ոգին կը շարունակէ գոյատեւել անոր պատերը զարդարող գրութեանց եւ մոթիֆներուն ճամբով: Նաեւ դեկտեմբեր 2013¬ին Ամենայն հայոց Գարեգին Բ. կաթողիկոսին տնօրինումով Հայ Առաքելական եկեղեցիէն պատուիրակութիւն մը, գլխաւորութեամբ Աւստրալիոյ եւ Նոր Զելանտայի թեմի առաջնորդ Հայկազուն եպս. Նաճարեանի, ընկերակցութեամբ Հայկ Տիտիզեանի (Լոնտոն), տէր եւ տիկին Արմէն եւ Լորա Արսլանեաններու (Լոս Անճելըս), Յակոբ Տիտիզեանի (Լոնտոն), Փիեռ Հեննեսի եւ Շերիլ Հոյի (Սինկափուր), այցելեց շրջան` ծանօթանալու համար եկեղեցւոյ եւ հայ համայնքի ներկայ կացութեան: Պատուիրակութիւնը հանդիպում ունեցաւ շրջանի ականաւոր դէմքերու եւ համայնքի անդամներու հետ, մասնաւորաբար եկեղեցւոյ երկարամեայ վերակացու Միքայէլ Ճոզըֆ Մարթինի հետ:

An-Armenian-Oasis-in-Bangladesh-4-21An-Armenian-Oasis-in-Bangladesh-4-2Ան (ծնեալ Միկել Յովսեփ Մարտիրոսեան, Ռանկունի մէջ, Միանմար, 1930) Տաքա եկած է 1942-ին, Համաշխարհային Բ. պատերազմի ընթացքին, հետեւելով քայլերուն իր հօր, որ նախապէս շրջանին մէջ հաստատուած էր: Ներկայիս ան իր կինը կորսնցուցած է եւ իր երեք աղջիկները Քանատա կը բնակին: Միքայէլ Ճոզըֆ Մարթին վերակացուի պաշտօնը ստանձնեց 1986-ին եւ մինչեւ այսօր կը շարունակէ եկեղեցւոյ կարիքները հոգալ: Ան կը բնակի եկեղեցւոյ կից գտնուող վերակացուի տան (նախապէս երիցատուն) մէջ: Հողատարածքին վրայ կը գտնուի նաեւ ժամկոչի մը տունը եւ 1929 թուակիր շէնք մը, որ նախապէս կը ծառայէր իբրեւ դպրոց եւ հանրակացարան:

Ըստ Մարթինի, ներկայիս Պանկլատեշի մէջ գոյութիւն ունին 50-60 ընտանիքներ, որոնք հայ-պանկլատեշական ծագումի խառնուրդ մըն են: «Ժամանակին քանի մը հազար հայեր կային, որոնք Պենկալի շրջանին մէջ առեւտուր կը կատարէին», կ՛ըսէ ան` աւելցնելով, որ` «Տաքայի մէջ միշտ ալ գոյութիւն ունեցած է մեծ համայնք մը, որ երկրին առեւտուրին մէջ յառաջատար դիրք ունէր: Անոնք քաղաքին երեւելիներն էին եւ իրենց կրօնական տօները մեծ շուքով կը տօնէին»: Ան նաեւ կը յիշէ, թէ ինչպէս «իւրաքանչիւր կիրակի մեզի համար փառատօն մըն էր: Գրեթէ իւրաքանչիւր հայ պատարագին ներկայ կը գտնուէր, որքան ալ անոր ընկերային դիրքը բարձր ըլլար: Եկեղեցին բոլոր ձեռնարկներուն կեդրոնն էր»:

Համայնքին անկումը սկսաւ 1947-ին, երբ բրիտանացիները հեռացան Հնդկաստանէն, տարածաշրջանը մասնատուեցաւ եւ Տաքա Արեւելեան Փաքիստանի միանալէ, իսկ 1971-ին անկախանալէ ետք Պանկլատեշի մայրաքաղաքը եղաւ: Մարթին յայտնեց, որ ատենոք աշխուժ եղող հայկական ընկերային կեանքը կանգ առաւ, երբ վերջին հայ վարդապետը` Բագրատ 1960¬ի կիսերուն մեկնեցաւ:

An-Armenian-Oasis-in-Bangladesh-4-3Այսօր այցելու հոգեւորականներ հայկական գլխաւոր տօներուն առիթով եկեղեցւոյ մէջ ծիսակատարութիւն կը կատարեն:

Պատուիրակութեան եռօրեայ այցելութեան ընթացին Նաճարեան սրբազանը ուրբաթ, 13 դեկտեմբերին Ս.  Յարութիւն եկեղեցւոյ մէջ պատարագեց եւ ատոր ընթացքին Մարթինին ներկայացուց Գարեգին Բ. վեհափառին կոնդակը` առ ի գնահատութիւն անոր նուիրուածութեան եւ եկեղեցւոյ մատուցած ծառայութեան:

Տաքայի մէջ հայ եկեղեցւոյ գոհարը պահպանելու Մարթինի վճռակամութիւնը կարելի է ամփոփել իր բառերով (արձանագրուած «Պի. Պի. Սի.»-ի կողմէ)… «Ինչ ալ պատահի, վճռած եմ չարտօնել, որ եկեղեցին աւերակ վիճակի վերադառնայ: Կրնայ ըլլալ, որ Պանկլատեշի մէջ բնակող վերջին հայն եմ, սակայն կարողութեանս մէջ եղող ամէն բան պիտի կատարեմ ապահովելու համար, որ արտասահմանէն հայ մը ստանձնէ գործը»: Հակառակ համայնքի փոքր թիւին` Մարթին հաստատ կը մնայ իր որոշումին վրայ. «Նախապէս վատ օրեր տեսած եմ, սակայն միշտ ալ կրկին ոտքի կը կանգնիմ: Վստահ եմ, որ հայերը այստեղ պիտի վերադառնան եւ առեւտուր կատարեն: Այդ ատեն կնոջս կողքին խաղաղութեամբ պիտի հանգչիմ»:

Տաքայի բնակչութեան մօտաւոր թիւը 23 միլիոն է, ինչ որ քաղաքը կը վերածէ Պանկլատեշի ամէնէն մեծ եւ աշխարհի 8¬րդ մեծագոյն քաղաքին:

 

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)