Մուսա Լերան 98-ամեակի Նշման Անհատական Նախաձեռնութեան Մը Անդրադառնալով. «Միայն Հա՛յը Կրնայ Ապրիլ Այն Զգացումը Զոր Կ՛ունենանք, Երբ Կ՛այցելենք Մեր Պապենական Հողերը» «Ազդակ»-ին Ըսաւ Տոքթ. Մարալ Պոյաճեան

Հարցազրոյցը վարեց` ՍԻԼՎԱ ԳԱՐԱՎԱՐԴԱՆԵԱՆ

Վերջերս համալսարանական եւ ՀՄԸՄ-ական երիտասարդներու միացեալ խումբ մը այցելեց Մուսա Լեռ եւ մագլցեցաւ անոր գագաթը` կազմելով ու պարզելով եռագոյն դրօշն ու հայկական խաչքարը: Ուխտագնացութիւնը իրականացած էր լիբանանեան «Նոթրը Տամ» համալսարանի («Էն.Տի.Եու») ուսանողուհիներէն, ՀՄԸՄ-ի Ժտէյտէ մասնաճիւղի միաւորի խմբապետուհի Լիզա Տէորտիւլեանի նախաձեռնութեամբ, գործակցաբար «Էն.Տի.Եու» եւ Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի  դասախօսներէն տոքթ. Մարալ Պոյաճեանի եւ փրոֆ. Եուճին Սենսընիկի:

Այս առթիւ «Ազդակ» հարցազրոյց մը ունեցաւ տոքթ. Մարալ  Պոյաճեանին հետ: Հեռաձայնային կապ հաստատուեցաւ նաեւ Լիզա Տէորտիւլեանի հետ: Տէորտիւլեան ընդգծեց, որ իր այս նախաձեռնութեան գլխաւոր խթան հանդիսացած է Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա Տաղի քառասուն օրերը» խորագրեալ գիրքը:

Հետաքրքրական է նաեւ տոքթ. Մարալ Պոյաճեանի պարագան, որ լիբանանեան պատերազմին պատճառով փոքր տարիքէն կը ստիպուի արտագաղթել դէպի Քանատա, ուր ծնողքին Ազգային բուժարանի (Ազունիէ) տնօրէն Տիգրան Պոյաճեան եւ դաշնակի ուսուցչուհի  Արտեմիս  Էմմիեան կարգադրութեամբ ինք ու եղբայրը («Թռչնոց բոյն»-ի տնօրէն` Սամուէլ Պոյաճեան) կը հետեւին հայերէնի շաբաթօրեայ յատուկ դասընթացքի, մինչ անդին, հայանուն ծնողներ կը զլանան իրենց զաւակները ուղարկել իրենց «քթին տակ» գտնուող հայկական վարժարանը… Ահա հոս է այն նրբազգաց «ջիղ»-ը, որ կը շեշտէ ազգային ինքնութեան պահպանման գիտակցութիւնը… Օտար հորիզոններու տակ, ձուլումի գիրկը մղուած, հայեցի նման դաստիարակութեամբ տոգորուած, Մարալ Պոյաճեան նոյնքան ջերմեռանդութեամբ կը լծուի ազգային գործունէութեան  ու քանի մը տարի առաջ Գերմանիոյ մէջ լոյս կը տեսնէ անոր անգլերէն  հեղինակած` «The Armenian Diaspora: Ethnicity and Psychological Wellbeing» («Հայկական սփիւռք. ազգային ինքնութիւն եւ հոգեբանական բարեկեցութիւն») խորագրեալ գիրքը:

Տոքթ. Մարալ Պոյաճեանի եւ փրոֆ. Եուճին Սենսընիկի հսկողութեամբ իրագործուած  Լիզա Տէորտիւլեանի այս նախաձեռնութիւնը, Ֆրանց Վերֆելի Մուսա Լերան հերոսապատումին նուիրուած այս գիրքին ընդմէջէն կ՛ուղղէ միաժամանակ մէկէ աւելի պատգամներ: Առաջին հերթին, անիկա պատգամ մըն է ուսուցիչներուն, որոնք իրենց ընտրած ու թելադրած ընթերցանութեան գիրքերու ճամբով  նախաձեռնող ազգային ոգի կը խթանեն ուսանողին մօտ: Այս դէպքը կը յիշեցնէ նմանօրինակ պարագայ մը, երբ մայիսեան անկախութեան վերջին վարչապետ` Սիմոն Վրացեան իր «Կեանքի ուղիներով» յուշերուն մէջ կը յիշէ, թէ ինչպէ՛ս ուսանողութեան օրերուն Վարդանանց  ճակատամարտի մասին հայոց պատմութեան դասապահէն ետք, իր դասընկերներուն հետ տուն վերադարձի ճամբուն վրայ կը քարկոծեն երբեմնի «թշնամի զրադաշտ» պարսիկները… Այս նախաձեռնութիւնը նաեւ պատգամ մըն է` երիտասարդ ուսանողին, որ գիրքի ընթերցումէն անդին` խորհրդածէ անոր բովանդակութեան ու նպատակին մասին` հաշուեյարդար մը կատարելով իր ներաշխարհին հետ, թէ ինք ի՞նչ ունի ըսելիք կամ ընելիք  այս առնչութեամբ: Իսկ ամէնէն էականը` պատգամ մըն է թուրքին, որ հակառակ իր կիրարկած արգելակիչ ճնշումներուն եւ բռնամիջոցներուն` Ֆրանց Վերֆելի գիրքը տակաւին կը շարունակէ տպուիլ (որուն նորագոյն  հրատարակութիւնը լոյս տեսաւ 2012-ին, խմբագրութեամբ  Ճէյմս Ռէյտըլի  եւ Վարդան  Գրիգորեանի յառաջաբանով, իր մէջ պարփակելով առաջին թարգմանութենէն, օրին  թրքական ճնշումներուն բերումով, կրճատուած կամ անտեսուած մասերը): Թուրքը  պէտք չէ մտահան ընէ, թէ այս եւ նմանօրինակ գիրքեր պիտի շարունակեն իրենց ազգաշունչ ներգործութեամբ ոգեւորել ու պահանջատիրական նոր աւիշ սերմանել հայ նորահաս սերունդներուն մօտ…

Ստորեւ` հարցազրոյցին հիմնական մասերը.

«ԱԶԴԱԿ».- Ե՞րբ եւ ինչպէ՞ս ծնաւ դէպի Մուսա Լեռ ուխտագնացութեան այս գաղափարը: Կրնա՞ք խօսիլ  ձեզի ընկերակցող խումբին մասին:

ՏՈՔԹ. ՄԱՐԱԼ ՊՈՅԱՃԵԱՆ.- Խորքին  մէջ ասիկա լիբանանեան «Էն.Տի.Եու.» համալսարանի շրջանաւարտ ուսանողուհիներէս,  ՀՄԸՄ-ի Ժտէյտէի մասնաճիւղի միաւորի խմբապետուհի` Լիզա Տէորտիւլեան տարի մը առաջ այս գաղափարը փոխանցած էր իր դասախօսին` տոքթ. Եուճին Սենսընիկի, որ հետաքրքրական զուգադիպութեամբ, ազգակից էր աւստրիացի պոհէմեան վիպագիր Ֆրանց Վերֆելի, որ 1933-ին գրած էր «Մուսա Լերան 40 օրերը» խորագրեալ գիրքը:  Համալսարանէն առաջարկեցին, որ ես ստանձնեմ ու հետեւիմ  այս աշխատանքին: Ընդունեցի մասնակցիլ, մանաւանդ որ ես ալ նման ծրագիր ունէի Արարատ լեռ բարձրանալու եւ այս գաղափարը սրտիս շատ խօսեցաւ եւ խանդավառութեամբ ընդառաջեցի: Ուրեմն իմ  կողքիս կային աւստրիացի դասախօս տոքթ. Եուճին Սենսընիկը, տասը ՀՄԸՄ-ականներ` Ժտէյտէի մասնաճիւղէն, «Էն.Տի.Եու.» եւ Հայկազեան համալսարաններէն ուսանողներ, Հայկազեան համալսարանի պատուելին,  ընդամէնը` 23 հոգի: 2 մայիս 2013-ին օդանաւով մեկնեցանք Ատանա: Նախընտրեցինք  այս ձեւը` նկատի ունենալով Սուրիոյ այժմու վիճակն ու  ցամաքային ուղիներու  աննպաստ պայմանները:

ԼԻԶԱ  ՏԷՈՐՏԻՒԼԵԱՆ.-  Համալսարանական  դասընթացքի ծիրին մէջ մեր դասախօսներէն` տոքթ. Եուճին Սենսընիկի պահանջով կարդացինք Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա Տաղի 40 օրերը» խորագրեալ գիրքը: Խորապէս ներշնչուած ու խանդավառուած` ուզեցի այցելել այն վայրերը, ուր Մուսա Լերան հայորդիներ պայքարած էին իրենց գոյութեան համար եւ այս գծով առաջարկ ներկայացուցի համալսարանի պատկան մարմնին: Առաջարկս ընդունուեցաւ եւ համալսարանական ուսանողներու կողքին,  ուզեցի ՀՄԸՄ-ի իմ միաւորի սկաուտներս ալ մասնակից դարձնել: Շատեր ընդառաջեցին, ու կազմեցինք մեր խումբը:

«Ա.».- Մուսա Լերան ճիշդ ո՞ր շրջանները այցելեցիք, կրնա՞ք թուել: Կրցա՞ք մինչեւ գագաթը բարձրանալ: Ինչպէ՞ս էր Մուսա Լերան այժմու բնակիչներուն վերաբերմունքը ձեզի հետ:

Տ. Մ. Պ.- Ըսեմ, որ մեր ուխտագնացութեան ընթացքին յատուկ ջանք տարինք, որ մեզի հետ տարած ուտելիքները իրարու միջեւ փոխանակելով  բաւարարուինք ու երբեք գնում չընենք ու չքաջալերենք թրքական արտադրութիւնները: Ուրբաթ, 2 մայիսի առաւօտեան, առաջին օրը, որ Ատանա հասանք, կը զուգադիպէր Ուղղափառ եկեղեցւոյ Աւագ ուրբաթին: Այդ օր լրիւ հոն անցուցինք, այցելեցինք երբեմնի հայկական թաղերը, պտտեցանք, նկարեցինք: Մասնակցեցանք օրուան յատուկ եկեղեցական արարողութեան: Տղաքը հարցազրոյցներ  ունեցան տեղացիներուն հետ: Մեր ուղեցոյցը ալեւի մըն էր, որ արաբերէնով  անհրաժեշտ ցուցմունքներ կու տար մեզի: Ատանայէն պասով անցանք Անտիոք, ուր մնացինք իտալական վանքի մը մէջ: Իսկ Մուսա Լերան մէջ այցելեցինք  անոր վեց գիւղաքաղաքները` Գապուսիա, Եողուն-Օլուք, Պիթիաս, Վագըֆլի գէոյ, Խտըրպէկ եւ Հաճի Հապիպլի: Ասոնցմէ միայն Վագըֆլի գէոյի մէջ հայեր կան:  Հոս ալ  Միհրան Քիսատուր անունով հայու մը սեփականութիւնը եղող իջեւանատունը մնացինք Սամանտաղի (Մուսա Լերան այժմու անունը) մէջ: Մեր բոլոր ուտելիքները ապահովեցինք Վագըֆլի հայկական գիւղէն: Մուսա Լերան մէջ մեր ուղեցոյցը Թորոս եղբայրն էր եւ իր թիկնապահը` Քամիլը: Ան մեզի պէտք եղած ցուցմունքները կու տար: Այցելեցինք Վագըֆլիի միակ հայկական եկեղեցին` Ս. Աստուածածինը, ուր շարականներ երգեցինք: Երբ Մուսա Լեռ բարձրացանք, սքանչելի տեսարան էր, բոլորս ալ ազդուեցանք: Մինչեւ լեռ մագլցին, մուսալեռցիք 18 զոհ տուած են ու անոնց  յիշատակին կառռւցած են գերեզման մը, որ դժբախտաբար քանդուած է: Նմանապէս, ի յիշատակ Մուսա Լերան նահատակներուն եւ ի յարգանք անոնց համար նաւերով  օգնութեան հասած ֆրանսացիներուն, լերան գագաթին նաւու ձեւով յատուկ յուշարձան մը կառուցուած էր, որ սակայն թուրքեր 15 օր անընդհատ ռմբակոծելով` քանդած են: Քանդուած այդ յուշաքանդակի քարակոյտէն կազմեցինք «խաչքար» մը, որուն վրայ զետեղեցինք ու վառեցինք Մուսա Լերան 56 նահատակներուն թիւով մոմեր: Մեզմէ իւրաքանչիւրը, ինչպէս որ թելադրած էի, անջատաբար եռագոյնի  մէկ գոյնով վզնոց բերած էր: Կարմիր, կապոյտ եւ նարնջագոյն  անջատ վզնոցները  միացնելով` կազմեցինք հայկական եռագոյն դրօշը ու պարզեցինք Մուսա Լերան գագաթին: Նաեւ այս առիթով Միացեալ Նահանգներու ՀՅԴ Հայ երիտասարդաց դաշնակցութեան յատուկ արտօնութեամբ ու խոստանալով առեւտրական շահագործում չկատարել` մեր խումբի անդամներուն թիւով  օրինակներ տպեցինք անոնց պատրաստած ապրիլեան յուշատօնի յատուկ  ճերմակ «թի-շըրթ»-էն, որուն մէկ կողմը կար հայկական խորհրդանիշ` նուռերով զարդարուած ծառ մը: Իսկ միւս երեսին վրայ անգլերէնով գրուած էր հայութեան պատկանելիութիւնը շեշտող խորհրդանշական հետեւեալ տողերը.-

You can cut my branches
          You can burn my leaves
          But you will never touch my roots
          (Կրնաք կտրել իմ ճիւղերս
           Կրնաք այրել իմ տերեւներս            
           Բայց դուք երբեք պիտի չկարենաք դիպչիլ իմ արմատներս):

Բոլորս այդ խորհրդանիշը կրող յատուկ շապիկները հագած` մագլցեցանք Մուսա Լերան գագաթը: Տեսարանը շատ տպաւորիչ էր: Բոլորս յուզուած, բայց` խանդավառ, սկսանք նահատակներու հոգիին շարականներ երգել: Ես սկսայ «Տլէ եաման» երգել,  Այնճարի ՀՄԸՄ-ականներէն` Ասատուր Մախուլեան  տուտուկով ընկերակցեցաւ ինծի: Երկրորդ տունը սակայն  յուզումէս չկրցայ ամբողջացնել, բոլորս  ազդուած էինք: Նոյնիսկ Մուսա Լեռէն մեզի ընկերացող Թորոս եղբայրը  յուզուեցաւ, չդիմացաւ ու անդին գնաց` արցունքները զսպելու: Մտահոգ էինք, որ մեր մեկնումէն ետք, թուրքեր կրկին կը քանդեն մեր կազմած «խաչքար»-ը, բայց Թորոս եղբօր քոյրը` Նորան հանգստացուց մեզ` յայտնելով, որ իր եղբայրը ամէն առիթի վեր կը բարձրանայ եւ կը ստուգէ: Թորոս եղբայր ինք ալ պոռթկաց ըսելով.  «Անկարելի՛ է, չեմ ձգեր, որ մէկը մօտենայ այս խաչքարին»: Մեր այս ուխտագնացութեան ընթացքին բազմաթիւ հարցազրոյցներ ունեցանք տեղացիներու հետ, որոնք շատ հաւանաբար թիւրքմէն են: Մեզմէ միայն Քարլոն եւ Լիզան  թրքերէն գիտէին ու մեր կտրտուած թրքերէնով բաւական հարցուփորձ ըրինք  այդ շրջաններու բնիկներուն մասին: Կարգ մը տուներու ճակտին հայերէն գիրեր կան տակաւին: Մեր խումբէն ՀՄԸՄ-ական Ասատուրին եւ Մովսէսին հետ գացինք ու փնտռեցինք անոնց մեծ հայրերուն կամ  հարազատներուն տուները` տեսնելու համար, թէ ի՛նչ վիճակի մէջ են, եւ ով կամ որոնք կ՛ապրին հոն ներկայիս: Գտանք Մովսէսին  հարազատներուն տունը: Շատ յուզիչ պահեր ապրեցանք: Փնտռեցինք անոր այժմու բնակիչը, որ հաց եփող Ֆաթմէ կը կոչուէր, սակայն ան տունը չէր: Զգալի էր, որ տեղացիները  լաւ գիտեն մեր անցեալին մասին, բայց չէին համարձակեր արտայայտուիլ: Մեզի հետ հիւրասէր եւ բարեացակամ էին: Օրինակ, երբ Թորոս եղբայրը մեզ Գապուսիա կը տանէր` մեր հարազատներու նախկին տուները փնտռելու համար, ճամբան մեր փոխադրակառքը խանգարուեցաւ: Անմիջապէս շրջանի թաղապետը  մեզի յատուկ փոխադրակառք մը ապահովեց: Մենք ալ, մեր կարգին, յատուկ աշխատանք տարինք, որ կասկածելի, խնդրայարոյց քայլ, կարգախօս, կամ նման արտայայտութիւններ  չունենանք: Երբ կը փորձէինք մանրամասնութիւններ հարցնել, անոնք կ՛ըսէին, թէ բան չեն գիտեր, 1939-ին թրքական իշխանութիւնները զիրենք փոքր տարիքէն հոն բերած ու բնակեցուցած էին: Վագըֆլի գիւղին մէջ եւս հայերը ամէն բան գիտէին, բայց զգուշ էին: Հոն ալ շատ մը հայերու հետ կարճատեւ հարցազրոյցներ ունեցան տղաքը: Կը յիշեմ, օրինակ, հայ պապուկ մը, որ տեղեակ էր անցեալի բոլոր դէպքերու մանրամասնութիւններէն, սկսած էր թրքերէնով գրի առնել  իր յուշերը եւ մօտ ատենէն պիտի հրատարակէ զանոնք: Յիշեցնեմ,  որ այս գծով այնճարցի մտաւորականներէն`  Եսայի Հաւաթեան, թաղապետ Վազգէն Գալուշեան եւ այլ անձնաւորութիւններ նախապէս կատարած իրենց հաղորդակցութեան յատուկ կապերով կ՛ապահովէին մեր հաղորդակցութիւնը կամ ծանօթութիւնը  Մուսա Լերան կարգ մը  անձնաւորութեանց հետ:

«Ա.».- Այս նախաձեռնութիւնը իր շարունակութիւնը պիտի ունենա՞յ: Ի՞նչ պիտի ըլլայ ձեր յաջորդ  քայլը:

Տ. Մ. Պ.- Այո՛, յառաջիկայ տարի կրկին պիտի երթանք ուխտագնացութեան դէպի Մուսա Լեռ, բայց այս անգամ պիտի փորձենք հետեւիլ ու քալել ճիշդ այն ճամբաներէն, ուրկէ մագլցած  ու ապա իջած են մուսալեռցիները` հասնելու համար ծովափ, իրենց օգնութեան հասած ֆրանսական նաւերուն: Նմանապէս, այս առիթով  վաւերագրական յատուկ տեսերիզ մը պիտի պատրաստենք` մեկնելով  ուխտագնաց մեր  խմբակի ունեցած  բազմաթիւ կարճատեւ հարցազրոյցներէն, Մուսա Լերան այժմու հայ թէ թիւրքմէն բնակիչներուն եւ Մուսա Լեռէն Այնճար ապաստանած երէց թէ երիտասարդ սերունդի մտաւորականներու եւ ականաւոր դէմքերու հետ, ինչպէս` գրագէտ Պօղոս Սնապեան, Եսայի Հաւաթեան եւ ուրիշներ: Անոնք նոյնիսկ հետս ալ հարցազրոյց ունեցան: Այս հարցազրոյցները  յետ խմբագրութեան, պիտի հրապարակուին նշեալ վաւերագրական յատուկ տեսերիզին մէջ, ընդամէնը` 45 վայրկեան տեւողութեամբ: Շատ հաւանաբար յառաջիկայ  քանի մը ամիսներուն պատրաստ ըլլայ այս աշխատանքը: Առաջին հերթին, անիկա պիտի  հրապարակուի անգլերէնով, աւելի ուշ պիտի թարգմանուի արեւմտահայերէնի եւ ղրկուի արտասահման` ցրուելու համար հայրենիքի եւ աշխարհասփիւռ գաղութներու մէջ:

«Ա.».- 2015-ին, Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին գծով որեւէ նման  ծրագիր ունի՞ք, կամ,  օրինակ, օգտուելով համալսարանական դասախօսի ձեր հանգամանքէն, կը մտադրէ՞ք Հայոց ցեղասպանութեան յատուկ դասընթացք ներառել համալսարանական դասընթացքի տարեկան ծրագրին մէջ:

Տ. Մ. Պ.- Ինչո՞ւ  ոչ. ներառել ապրիլ 24-ը, որ ինծի համար նուիրական յատուկ օր մըն է, որ փոքր տարիքէս յատուկ իմաստ ունի: Կ՛ընդառաջեմ ու կը մասնակցիմ այդ առիթով կազմակերպուող գրեթէ բոլոր ձեռնարկներուն:

Իսկ Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին գծով ըսեմ, որ 2015-ին կը ծրագրենք, գրեթէ նոյն մեր այս խմբակի անդամներուն հետ, ուխտագնացութիւն  կազմակերպել դէպի գրաւեալ Արեւմտահայաստան, այցելել Վան, Մուշ եւ այլն: Գրաւեալ կ՛ըսեմ, քանի որ ինծի համար մեր հողերը պատմական չեն միայն, այլ` գրաւուած են: Ու ես միշտ գրաւեալ Արեւմտահայաստան կ՛ըսեմ եւ ոչ թէ` պատմական Հայաստան: Ասիկա տակաւին ծրագրաւորումի սահմաններուն  մէջ է, բայց շուտով պիտի սկսինք անոր իրականացման նախապատրաստական աշխատանքներուն:

«Ա.».- Ի՞նչ դժուարութիւններ դիմակալեցիք, ապահովական կամ նոյնիսկ առողջապահական իմաստով: Ինչպէ՞ս էր, օրինակ, թրքական պետութեան մօտեցումը:

Տ. Մ. Պ.-  Մենք նախապէս յատուկ թելադրանքներ եւ ցուցմունքներ ըրինք «տղոց», որ զգուշ ըլլան եւ կասկածի կամ վէճի առիթ չտան: Քանի որ մենք սովորական պտոյտի կամ զբօսաշրջութեան չենք գացած, այլ ուխտ մըն է դէպի մեր գրաւեալ հողերը: Թրքական իշխանութիւնները բացայայտ եւ ուշագրաւ վերաբերմունք չունեցան մեզի հանդէպ, թէեւ կը զգայինք անոնց մտահոգութիւնը, թէ այսքան թիւով հայ երիտասարդներ ի՞նչ ընելու եկած են… Իսկ առողջապահական գետնի վրայ, Մուսա Լեռ մագլցելէ ետք, վերադարձի ճամբուն ծունկերս սկսան դողալ, սակայն շնորհիւ մեզի ընկերակցող Թորոս եղբօր օգնութեան` յաջողեցայ շարունակել ճամբաս:

Լ. Տ.-  Մեր հիմնական դժուարութիւնը  ապահովական էր, Սուրիոյ սահմանակից ըլլալով եւ նկատի ունենալով Սուրիոյ ներկայի ապահովական վիճակը` դէպի Մուսա Լեռ բարձրացող ճամբու ապահովութեան հարցն էր: Շրջանէն ոմանք փորձեցին զգուշացնել մեզ, թէ ճամբան ապահով չէ, նոյնիսկ կային զինեալներ, բայց բարեբախտաբար բան չպատահեցաւ: Անոր համար զգուշ էինք:

«Ա.».- Նման ձեռնարկ մը վստահաբար որոշ պիւտճէի կը կարօտի, ինչպէ՞ս ֆինանսաւորեցիք ձեր այս ծրագիրը, ոեւէ  բարերարի կամ կազմակերպութեան հովանաւորութիւնը կրցա՞ք ապահովել:

Տ. Մ. Պ.- Մենք դիմեցինք ազգային գրեթէ բոլոր կուսակցութեանց եւ կազմակերպութեանց ու պարզեցինք մեր այս ծրագիրը, սակայն ոչ ոք ընդառաջեց այն հիմնաւորումով, թէ իրենք նման ծրագիրներու յատուկ պիւտճէ չունին առայժմ: Ստիպուած` դիմեցինք անհատ բարեկամներու:  Տոքթ. Եուճին ստանձնեց  ուսանողի մը  ծախսը: Ես ալ իմ կարգիս ստանձնեցի երկու ուսանողի ծախսը: Իւրաքանչիւր մասնակցողի համար մօտ 560 ամերիկեան տոլար պէտք եղաւ: Համալսարանական ակումբներէն  մէկը երկու հազար ամերիկեան տոլար յատկացուց: Նմանապէս, կարգ մը անհատներ նուիրատուութիւններ կատարեցին: Իսկ ամէնէն տպաւորիչը այն էր, որ երբ տակաւին որոշ գումար կը պակսէր նախատեսուած պիւտճէէն,  ուսանողներս, որոնք նոյնիսկ  մաս չէին կազմեր մեր ուխտագնաց խումբին, ինքնաբուխ եւ յօժարակամ դրամահաւաք կազմակերպեցին իրենք իրենց միջեւ ու գումարը յատկացուցին մեր այս ծրագրին:

«Ա.».- Արդեօք դուք ալ մուսալեռցի՞ էք:

Տ. Մ. Պ.- Ո՛չ, բայց ասիկա շրջանի մը պատկանած ըլլալու հասկացողութենէն անդին է: Միայն հա՛յ պէտք է ըլլաս, անկախ թէ  որ շրջանի զաւակ ես, որպէսզի զգաս ու ապրիս, հայրենասիրական այդ զգացումը: Երբ կ՛այցելես հայկական գրաւեալ շրջան մը, կամ կը գտնուիս նմանօրինակ պայմաններու մէջ, ներքին «կրակ» մըն է, որ կը վառի մէջդ, նոյնիսկ եթէ այդ շրջանին կամ քաղաքին պատկանելիութիւնը չունիս հայրենակցական կամ  յարանուանական իմաստով: Օտարը որքան ալ զօրակցի ու նպաստէ Հայ դատին, չի կրնար ունենալ այն զգացումը, զոր հայը «կ՛ապրի» նման պարագաներու մէջ: Անբացատրելի զգացում մըն է, զոր միայն հարազատ հայկական ծագում ունեցող մը կրնայ զգալ:

«Ա.».- Այս առիթով ի՞նչ  խօսք ունիք ըսելիք, կը քաջալերէ՞ք նման  նախաձեռնութեանց կրկնութիւնը:

Տ. Մ. Պ.- Բնական է, կը քաջալերեմ բոլորը` մասնակցելու ազգային նման ձեռնարկներու: Ինծի համար շատ կարեւոր է մանաւանդ հայ երիտասարդութեան մասնակցութիւնը ազգային կեանքին: Յատկապէս այս օրերուն, երբ  համացանցը «կլանած» ու գրաւած է բոլորին ուշադրութիւնը, խիստ  կարեւոր է, որ երիտասարդութիւնը հետաքրքրուի եւ լծուի ազգային գործունէութեան: Երբ ես ամերիկեան Սենթ Լուիս համալսարանէն տոքթորայի վկայականս ստացայ, ուխտեցի կամաւոր ծառայել ազգիս ու քաջալերել նման քայլեր, թէեւ կուսակցական կամ միութենական որեւէ պատկանելիութիւն չունիմ:

Լ. Տ. – Անշուշտ կը քաջալերեմ, մանաւանդ`  երիտասարդութիւնը եւ ՀՄԸՄ-ականները, որ անպայման այցելեն  ոչ միայն Մուսա Լեռ, այլ նաեւ` մեր պապենական բոլոր հողերը,  ծանօթանան եւ տեսնեն մեր պապերուն ապրած վայրերը: Արդէն իսկ այս գծով  կը ծրագրենք ուխտագնացութիւն մը կազմակերպել ու այցելել մեր գրաւեալ Վանի, Զէյթունի, Ուրֆայի եւ այլ  շրջանները:

 

 

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)