«Հալէպ Առաջին Կայարան». Մանկութիւն Ունեցող Տղու Մը Յուշերը (Հեղինակ` Զաւէն Խանճեան)

ՅԱԿՈԲ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

2012-ին, Լոս Անճելըս, լոյս տեսաւ ամերիկահայ գրող Զաւէն Խանճեանին «Հալէպ առաջին կայարան» խորագրեալ հատորը, հրատարակութեամբ Թէքէեան մշակութային միութեան (մատենաշար թիւ 15):

Հեղինակը` Զաւէն Խանճեան, ծնած է Հալէպ, ուր ստանալէ ետք նախնական ու երկրորդական ուսումը, կ՛անցնի Պէյրութի ամերիկեան համալսարանը, զոր կ՛աւարտէ 1967-ին` տիրանալով պսակաւոր արուեստից տիտղոսին, վարչագիտութեան մէջ:

Նոյն տարին, կ՛անցնի Արաբական ծոցի երկիրները, ուր 13 տարի կը լծուի չարքաշ աշխատանքի` վայելելով մտերմութիւնը հայ սրտակից բարեկամներու:

1979-ին ընտանեօք կը փոխադրուի Միացեալ Նահանգներու Քալիֆորնիա նահանգը, ուր ամբողջ 32 տարի կը ստանձնէ այլազան պաշտօններ` կրթական, եկեղեցական, ազգային, ընկերային եւ հասարակական կեանքին մէջ: Այսպէս, ան կը վարէ պատասխանատու պաշտօններ «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի, Հիւսիսային Ամերիկայի Հայ աւետարանական եկեղեցիներու միութեան, «Մերտինեան» Հայ աւետարանական վարժարանի, Միացեալ հայ աւետարանական եկեղեցւոյ, Եղեռնի 80-ամեակի միացեալ յանձնախումբին, Հայկազեան համալսարանի եւ այլ միութիւններու մէջ:

Վաղ տարիքին աշխատակցած է «Պատանեկան Արձագանգ», «Ջանասէր» ամսաթերթերուն եւ ամերիկահայ մամուլին:

«Նամակ խմբագրութեան» խորագրեալ իր գրութիւնները լոյս տեսած են արաբական, ամերիկեան եւ հայկական մամուլին մէջ:

Ամուսնացած է Սոնա Քելլիկեանի հետ, հայր է երեք զաւակներու եւ մեծ հայր` հինգ թոռներու:

Հեղինակն է հետեւեալ երկերու. «Այս տունը քո՞ւկդ է, թէ՞ իմս» (2007), «Սրտի եւ մտքի ցոլքեր» (2011):

«Հալէպ առաջին կայարան» խորագրեալ գործը կը բաղկանայ 230 էջերէ եւ կը բովանդակէ 48 հակիրճ գրութիւններ:

Զաւէն Խանճեան խորապէս կապուած է իր ծննդավայր Հալէպին, որուն հանդէպ առանց դոյզն երկմտութեան կը բացայայտէ որդիական անխառն սէր եւ անփոխարինելի խանդաղատանք:

Այս առնչութեամբ, ան կը պարզէ այն միտքը, թէ Հալէպ քաղաքի պատմագրութեան մէջ փրկարար դեր ունեցած է Անդրանիկ Ծառուկեանի բնութագրած «Մանկութիւն չունեցող մարդիկ» սերունդը, յայտնելով այն համոզումը, թէ` «շնորհիւ այդ նոյն մանկութիւն չունեցողներու նուիրումին եւ զոհողութեան` մեր սերունդը եկաւ վկայելու, թէ մենք եղանք անոնց յաջորդող մանկութիւն ունեցո՛ղ մարդիկը», կ՛ըսէ Զաւէն Խանճեան:

Ահաւասիկ, այս գիտակցութեամբ, հեղինակը կ՛ըսէ, թէ ներկայ հատորով մանկութիւն ունեցող այդ տղոց կեանքէն քաղուած կարգ մը սրտառուչ պատառիկներ կը ներկայացնէ ընթերցողներուն, որպէսզի անոնց հետ բաժնեկից դառնայ զիրենք պարուրող նոյն ուրախութեան…

Զաւէն Խանճեան կ՛ըսէ, թէ Հալէպի կայարանը կամ Մուհաթաթ Պաղտատը կը հանդիսանայ իր իսկական ծննդավայրը, որմէ կը պահէ անկորնչելի յիշատակներ:

Կ՛ըսէ, թէ իր հայրը` Վազգէն Խանճեան, վարպետ կահագործ մըն էր, որուն գործատեղին կը գտնուէր կայարանին մէջ: Հայրը հուժկու էր, յաղթանդամ: Ունէր լայն թիկունք: Շնորհիւ իր բարեմիտ խառնուածքին` հայրը հաստատած էր սերտ բարեկամութիւն դրացի գործարարներու եւ բնակիչներու հետ:

Զաւէն Խանճեան կ՛ըսէ, թէ իր հայրը ընթերցասէր եւ գրասէր էր: Աղընի թրքական վարժարանին մէջ ան տիրապետած էր արաբերէնին: Հակառակ ժամանակակից ոչ ձեռնտու պայմաններուն` հայրը սորված էր մեսրոպեան լեզուն: Տան մէջ ունէին համեստ գրադարան, կը սիրէին գիրն ու գրականութիւնը եւ կանոնաւոր կերպով կը հետեւէին մամուլին, կը կարդային, օրինակ, Տիգրան Թոսպաթի «Այգ» օրաթերթը:

Զաւէն Խանճեան կ՛ըսէ, թէ իր հօրը նախասիրած շաբաթաթերթը Անդրանիկ Ծառուկեանի «Նայիրի»-ն էր, զոր կը կարդար անյագօրէն: 17 տարուան ընթացքին կազմարարին կողմէ հատորներու վերածուած «Նայիրի»-ի հաւաքուած թիւերը կը կազմեն իրենց տան գրադարանի թանկարժէք գանձը:

Հեղինակը կ՛ըսէ, թէ Եղեռնէն ետք փիւնիկի նման վերածնան հայ ժողովուրդին յիշողութեան մէջ հայրենի բազմաթիւ կորուսեալ գիւղեր ու քաղաքներ, ինչպէս Սասունն ու Վասպուրականը, Խարբերդն ու Ուրֆան, Մարաշն ու Զէյթունը, Վանն ու Արաբկիրը իրենց կենցաղով, բարբառով ու երգերով: Այս յղացքով, Հալէպի մէջ եւս վերագտաւ իր նախկին դիմագիծը Արաբկիր քաղաքը, որուն հարազատ բնակիչները ծաղկեցուցին եւ կենդանացուցին զայն իրենց սարքած դաշտագնացութիւններով, դասախօսութիւններով եւ դրոշմեցին Արաբկիրի պատմութիւնը` նոր սերունդի գիտակցութեան մէջ:

Պէտք է ըսել, որ հեղինակը ունի այլազան տիպարներ կերտելու կարողութիւնը: Այսպէս, իւրայատուկ հիւմուրով ան կը նկարագրէ կարմիր ֆեսով, կարճահասակ, փոքրակազմ, բայց պինդ մկաններով օժտուած պրն. Մատթէոս Տէր Մատթէոսեանը, որ բծախնդիր էր ու մաքրասէր, քաղաքավար էր եւ հոգատար: Պրն. Մատթէոս գնահատելի ձեռներէցութեամբ կը վարէր տնօրէնի պաշտօնը Հայ աւետարանական Էմմանուէլ վարժարանին:

Հատորին մէջ տպաւորիչ է ներկայութիւնը Յովհաննէս աղային, որ տարիներ շարունակ ֆեսը գլուխը, բաճկոնը վրան եւ թաւ մօրուքով կ՛ապրէր գաղթական կեանք մը, որ հակառակ ամէն բան կորսնցուցած ըլլալուն` չէր մոռցած հայրենի երկրէն հետը բերելու իր անունին կապուած «աղա» մակդիրը:

Զաւէն Խանճեան կ՛ըսէ, թէ Մելքոն աղան եւս կը գտնուէր աղաներու շարքին: Եղեռնի օրերուն չէր մոռցած «աղա» մակդիրը բերելու Արաբկիրէն: Երբ մարդիկ լուրջ էին եւ խոժոռ, Մելքոն աղան քահ-քահ կը խնդար: Կարճահասակ ու ճաղատ էր Մելքոն աղան, որ կը նմանէր կլոր գնդակի մը: Արաբկիրցի վարպետ խոհարար էր ան: Կը սիրէր կատարել սրամիտ կատակներ:

Հեղինակը կ՛ըսէ, թէ իրեն ծանօթ տիպարներուն մէջ կը գտնուէր նաեւ աղաներու աղան` Թորոս «աղան», որ եկեղեցասէր, բարեպաշտ ու լուրջ էր: Ունէր վեց մանչ, մէկ աղջիկ եւ յատուկ կենցաղակերպ: Օրինակ, չէր սիրեր տունէ տուն պտտիլ տարբեր այրերու նման, այլ կ՛ընդունէր շնորհաւորական այցելութիւններ, երբ տան մէջ կը նստէր գահի նմանող աթոռի մը վրայ, միշտ կրելով պատուական ֆես մը գլխուն վրայ:

Եզրակացնելով իր մտածումները Հալէպի մասին` Զաւէն Խանճեան կ՛ըսէ, թէ Հալէպ ունէր Անդրանիկ Ծառուկեանին նկարագրած երազային քաղաքի մը հիմնական յատկութիւնները, այն օրերուն, երբ դասընկերներով կը յաճախէր նախակրթարան: Կ՛ըսէ, թէ կրթական այս միջավայրին մէջ, դասապահերու ընթացքին, կը սորվին շատ բաներ հայոց պատմութեան մասին: Կ՛ողջունեն, օրինակ, Հայկը, Արամը ու Երուանդը: Կը բարեւեն խարրի-միտանիներուն եւ ուրարտացիներուն: Կը պարծենան Տիգրանով եւ Արտաշէսով: Իրազեկ կը դառնան մեր պատմական իրադարձութեանց: Նախակրթարանի մէջ տղաքը գնդիկ ու հոլ կը խաղան: Դրոշմաթուղթ կը հաւաքեն, իսկ աղջիկները չուան կը ցատկեն, հինգ քար կը խաղան: Հեղինակը կ՛ըսէ, թէ կենսուրախ էր իրենց մանկութիւնը Հալէպի նախակրթարանին մէջ, ուր կեանքը կ՛ընթանար խաղաղ եւ հանդարտ պայմաններու տակ:

 

 

Share This Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)