«Բանաստեղծին Սիրտը» Նամակներ (Հեղինակ` Վահէ-Վահեան)

ՅԱԿՈԲ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

2012-ին, Պէյրութ, «Սիփան» հրատարակչատան մէջ լոյս տեսաւ սփիւռքահայ բանաստեղծ Վահէ Վահեանի «Բանաստեղծին սիրտը» խորագրեալ նամակներու հաւաքածոն, հեղինակին որդւոյն` Ցոլակ Ապտալեանի եւ իր կնոջ` Շաքէի պատուէրով ու հոգատարութեամբ: Սոյն յետմահու հրատարակութիւնը կազմեց, խմբագրեց եւ ծանօթագրեց լիբանանահայ  գրագէտ Արամ Սեփեթճեան, կողքն ու ենթախորագիրերը պատրաստեց Համօ Ապտալեան:

Յիշեալ հատորը կը բաղկանայ 772 էջերէ եւ կ՛ընդգրկէ հետեւեալ բաժինները. Ծանօթագրութիւն, նամակներ` Ա. Գրական-գեղագիտական, Բ. Ազգային-հասարակական, Գ. Մտերմական, պատասխան նամակներ, ցանկեր, անձնանուններ, յատուկ անուններու լատինատառ ցանկ, յաւելուած, կազմակերպութիւններ, պարբերական մամուլ, տեղանուններ եւ նկատուած վրիպակներու ցուցակ:

Սոյն գործին սկիզբը «Բացատրական» բաժինով խմբագիրը կը կատարէ մատնանշումներ` կարգ մը խնդրական հարցերու կապակցութեամբ:

Իր հերթին, ֆրանսահայ գրող եւ խմբագիր Նազարէթ Թոփալեան «Բանաստեղծին սիրտը» խորագրեալ իր գրութեամբ կը կատարէ արժեւորումը Վահէ Վահեանի գրական երկերուն:

Ապա, յաջորդ բաժինով, խմբագիր Արամ Սեփեթճեան «Վահէ Վահեան եւ իր նամակագրական ժառանգութիւնը» խորագրեալ ներածականով կը ներկայացնէ Վահէ Վահեանի գրական գործունէութեան հոլովոյթը:

Արդարեւ, ըստ հատորէն քաղած մեր տեղեկութիւններուն, հեղինակը ծնած է Սեբաստիոյ նահանգի ջրառատ մէկ աւանին` Կիւրինի մէջ, 1908-ին: Եղեռնի օրերուն կը տարագրուի Տէր Զօրի ամայքները եւ կը դառնայ հայրազուրկ:

Պատերազմի աւարտին կը մտնէ Այնթապի Վարդանեան վարժարանը: 1920-ի գարնան կը հեռանայ Այնթապէն ու 1921-ին կը մտնէ Հալէպի հայ բողոքականներու վարժարանը, որ յետոյ փոխանցուելով ամերիկացիներուն` կը դառնայ Պոյզ Հայ Սքուլ: Կրթական այս միջավայրին մէջ կը կատարէ իր գրական նախափորձերը, որոնք կը գնահատուին հայոց լեզուի ուսուցիչ Տիգրան Խրլոբեանին կողմէ: 1924-ին, դպրոցական ամավերջի հանդէսին, կը կարդայ «Վերադարձ» խորագրեալ շարադրութիւնը` դասարանին մէջ բարձրագոյն նիշը ստանալուն առիթով:

1925-ի վերամուտին կ՛ընդունուի Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի Սապֆրէշմէն դասարանը: Կը հետեւի ուսողութեան, բնագիտութեան, տարրաբանութեան եւ աստղաբնագիտութեան:

1930-ին կ՛աւարտէ համալսարանական իր ուսման շրջանը` ստանալով պսակաւոր արուեստից երկրաչափութեան մէջ տիտղոսը: Ընտանիքին օրական կարիքներուն հասնելու համար մուտք կը գործէ ուսուցչական ասպարէզ:

1930-ի աշնան կ՛աշխատակցի Հրանդ Բալուեանի «Զուարթնոց» եւ Արշակ Չօպանեանի «Անահիտ» ամսագիրներուն` ստորագրելով ոտանաւորներ: Նոյն տարուան ամառը կը ստորագրէ նաեւ «Այլիս» խորագրեալ պատմուածք մը` «Հայրենիք» օրաթերթին մէջ:

Փոխանակ ձեռնարկելու շինարարական հասութաբեր գործերու, Վահէ Վահեան կը նուիրուի ուսուցչութեան` պաշտօնավարելով, նախ, Պրումմանայի գիշերօթիկ անգլիական երկրորդական վարժարանին մէջ (1930-1934) եւ, ապա ՀԲԸ Միութեան Լիբանանի ու Կիպրոսի կրթական հաստատութիւններէն ներս:

1933-ին Անդրանիկ Ծառուկեանի հոգատարութեամբ լոյս կը տեսնէ իր «Արեւ-անձրեւ» խորագրեալ քերթողագիրքը:

Սոյն տարիներուն նամակագրութիւնը կը դառնայ սովորական երեւոյթ, որուն միջոցով կը զօրանայ յարաբերական կապը գրական դէմքերու միջեւ: Ժամանակակից գրողներու նման, Վահէ Վահեան եւս գրի կ՛առնէ բազմաթիւ նամակներ, որոնց ընթերցումով կը ծանօթանանք անոր ներաշխարհին, երիտասարդական խանդավառութեան, իմացական մտորումներուն, իր դիմակալած անցելասոյզ դէպքերուն եւ շահեկան այն զրոյցներուն, զորս ունեցած է աւագ սերունդի գրողներուն` Ա. Չօպանեանի, Աւ. Իսահակեանի, Վ. Թէքէեանի եւ Յ. Օշականի հետ:

Հակառակ հայ լեզուի հանդէպ խստապահանջ ըլլալուն` Վահէ Վահեան խմբագրական իր աշխատանքներուն ընթացքին կը զրուցէ աշխատակիցներուն հետ զուսպ ու քաղաքավար ոճով: Խառնուածքով համեստ ըլլալուն` չի սիրեր վիրաւորել իր խօսակիցները անպարկեշտ բառերով կամ մակդիրներով:

Նամակներուն երկրորդ բաժինը կ՛ընդգրկէ «Ազգային-հասարակական» հարցեր, որոնք կը վերաբերին հանրային կեանքի մէջ Վահէ Վահեանի ստանձնած գործունէութեանց` իբրեւ հայ լեզուի ու գրականութեան ուսուցիչ: Այս բաժինով ի յայտ կու գան նաեւ այլազան երեւոյթներու շուրջ իր մտահոգութիւնները դրսեւորող նամակներ, որոնք ուղղուած են Վազգէն Ա. Ամենայն հայոց հայրապետին, Սփիւռքահայութեան հետ մշակութային կապի կոմիտէի նախագահ Վարդգէս Համազասպեանին եւ ազգանուէր ծառայութեանց կոչուած անձնաւորութիւններու:

Հատորին երրորդ բաժինը կը բովանդակէ մտերմական բնոյթ կրող նամակներ, որոնք փոխանակուած են առաւելաբար Վահէ Վահեանի եւ ասմունքող Լիւսի Զարիֆեան-Փոթուքեանի եւ Լիւսիին երէց քրոջը` Սիրան Սեզայի, որ խմբագիր-հրատարակիչն էր «Երիտասարդ հայուհի» գրական ամսագրին եւ Ալիս Սինանեանին:

Երեսունական թուականներուն սոյն գրասէր շրջանակը մեծցաւ, երբ անոր միացան Մուշեղ Իշխանն ու Անդրանիկ Ծառուկեանը, որոնք իրենց գրական իւրայատուկ ստեղծագործութիւններով ընծայեցին ոգեւորութիւն լիբանանահայ նորակազմ գաղութին:

Պէտք է ըսել, որ վերոյիշեալ անձերուն իր ուղարկած նամակներով Վահէ Վահեան կ՛արտայայտէ սիրազեղ զգացումներ: Այդ նամակներուն մէջ կը գրաւէ ուշագրաւ տեղ մը գրագիտուհի Սիրան Սեզային ղրկուած 11 մարտ 1934 թուակիր նամակը, որ գրուած է Պրումմանայի մէջ, կիրակի գիշեր, ժամը 9:00-ին, որմէ կը մէջբերենք հետեւեալ հատուածը.

«Այնքան հանդարտ ու յստակ, խորունկ, «տաճար» գիշեր մըն է, այնքան լուռ ու բաբախուն, որ ինծի պէս անհաւատ ու մոլորած հոգիներն անգամ կը հրաւիրէ աղօթքի: Եթէ ճիշդ է, որ աղօթքը վճիտ զեղումն է հոգիին, մեղեդի մը` հիացումի ու սիրոյ, արտաբխումը քեզմէ` քու մէջդ կրած գերազանց էութիւններուն, ընդլայնումը անձիդ` ուրիշ անձի մը մէջ, եթէ, կ՛ըսեմ, ճիշդ է այս սահմանումը աղօթքին, այն ատեն, Սիրան, ճիշդ է նաեւ, թէ ես աղօթքի եմ կեցած այս պահուն:

«Կ՛աղօթեմ քեզի համար ու քեզի՛ մարմնացումին գեղեցկութեան ու սիրոյ, աղբիւրին` արարչագործ աւիւնի, խորհրդանիշին` մարդացած բանաստեղծութեան: Սիրան, սենեակիս մէջ, իբրեւ խորանի մը, քու դիցաբանական ներկայութեանդ առջեւ, հոգիս կ՛ընէ իր աղօթքը զմայլագին»:

Արդարեւ, Վահէ Վահեան ի՜նչ հիանալի ապրումով, գիշերային ուշ ժամուն, իր սենեակը խորունկ «տաճար»-ի մը վերածած, Պրումմանայի սաղարթախիտ շոճիներուն խորհրդասքող մտերմութեան մէջ, հոգեպարար յուզումով եւ անկիզելի ջերմեռանդութեամբ աղօթքի կեցած` կ՛աղօթէ իր սիրած էակին բարօրութեան ու երջանկութեան համար:

Այս յղացքով, Վահէ Վահեանի նամակները գեղեցիկ ոճով գրուած գրական մէյ-մէկ գործեր են, որոնց մէջ ներկայ է բանաստեղծը, որ գիտէ ամէնէն պարզ ու սովորական դիպուածն անգամ ներկայացնել ճաշակով:

Իր նամակներուն մէջ ներկայ է ան իբրեւ գրականագէտ, որ հակառակ կանխահաս տարիքին` ունի համապարփակ ծանօթութիւն հայ գրականութեան մասին:

«Բանաստեղծին սիրտը» խորագրեալ նամակներու ստուար հատորը բեղմնաւոր արգասիքն է բանաստեղծ Վահէ Վահեանի գրական երկարամեայ գործունէութեան:

Մայիս 2013
Պէյրութ 

 

 

 

Share This Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)